२. हत्थिनागवग्गो

१. मातुपोसकचरिया

१. ‘‘यदा अहोसिं पवने, कुञ्जरो मातुपोसको;

न तदा अत्थि महिया, गुणेन मम सादिसो.

२. ‘‘पवने दिस्वा वनचरो, रञ्ञो मं पटिवेदयि;

‘तवानुच्छवो महाराज, गजो वसति कानने.

३. ‘‘‘न तस्स परिक्खायत्थो, नपि आळककासुया;

सह गहिते [समं गहिते (सी.)] सोण्डाय, सयमेव इधेहि’ति.

४. ‘‘तस्स तं वचनं सुत्वा, राजापि तुट्ठमानसो;

पेसेसि हत्थिदमकं, छेकाचरियं सुसिक्खितं.

५. ‘‘गन्त्वा सो हत्थिदमको, अद्दस पदुमस्सरे;

भिसमुळालं [भिसमूलं (क.)] उद्धरन्तं, यापनत्थाय मातुया.

६. ‘‘विञ्ञाय मे सीलगुणं, लक्खणं उपधारयि;

‘एहि पुत्ता’ति पत्वान, मम सोण्डाय अग्गहि.

७. ‘‘यं मे तदा पाकतिकं, सरीरानुगतं बलं;

अज्ज नागसहस्सानं, बलेन समसादिसं.

८. ‘‘यदिहं तेसं पकुप्पेय्यं, उपेतानं गहणाय मं;

पटिबलो भवे तेसं, याव रज्जम्पि मानुसं.

९. ‘‘अपि चाहं सीलरक्खाय, सीलपारमिपूरिया;

न करोमि चित्ते अञ्ञथत्तं, पक्खिपन्तं ममाळके.

१०. ‘‘यदि ते मं तत्थ कोट्टेय्युं, फरसूहि तोमरेहि च;

नेव तेसं पकुप्पेय्यं, सीलखण्डभया ममा’’ति.

मातुपोसकचरियं पठमं.

२. भूरिदत्तचरिया

११. ‘‘पुनापरं यदा होमि, भूरिदत्तो महिद्धिको;

विरूपक्खेन महारञ्ञा, देवलोकमगञ्छहं.

१२. ‘‘तत्थ पस्सित्वाहं देवे, एकन्तं सुखसमप्पिते;

तं सग्गगमनत्थाय, सीलब्बतं समादियिं.

१३. ‘‘सरीरकिच्चं कत्वान, भुत्वा यापनमत्तकं;

चतुरो अङ्गे अधिट्ठाय, सेमि वम्मिकमुद्धनि.

१४. ‘‘छविया चम्मेन मंसेन, नहारुअट्ठिकेहि वा;

यस्स एतेन करणीयं, दिन्नंयेव हरातु सो.

१५. ‘‘संसितो अकतञ्ञुना, आलम्पायनो [आलम्बणो (सी.)] ममग्गहि;

पेळाय पक्खिपित्वान, कीळेति मं तहिं तहिं.

१६. ‘‘पेळाय पक्खिपन्तेपि, सम्मद्दन्तेपि पाणिना;

आलम्पायने [आलम्बणे (सी.)] न कुप्पामि, सीलखण्डभया मम.

१७. ‘‘सकजीवितपरिच्चागो, तिणतो लहुको मम;

सीलवीतिक्कमो मय्हं, पथवीउप्पतनं विय.

१८. ‘‘निरन्तरं जातिसतं, चजेय्यं मम जीवितं;

नेव सीलं पभिन्देय्यं, चतुद्दीपान हेतुपि.

१९. ‘‘अपि चाहं सीलरक्खाय, सीलपारमिपूरिया;

न करोमि चित्ते अञ्ञथत्तं, पक्खिपन्तम्पि पेळके’’ति.

भूरिदत्तचरियं दुतियं.

३. चम्पेय्यनागचरिया

२०. ‘‘पुनापरं यदा होमि, चम्पेय्यको महिद्धिको;

तदापि धम्मिको आसिं, सीलब्बतसमप्पितो.

२१. ‘‘तदापि मं धम्मचारिं, उपवुत्थं उपोसथं;

अहितुण्डिको गहेत्वान, राजद्वारम्हि कीळति.

२२. ‘‘यं यं सो वण्णं चिन्तयि, नीलंव पीतलोहितं;

तस्स चित्तानुवत्तन्तो, होमि चिन्तितसन्निभो.

२३. ‘‘थलं करेय्यमुदकं, उदकम्पि थलं करे;

यदिहं तस्स पकुप्पेय्यं, खणेन छारिकं करे.

२४. ‘‘यदि चित्तवसी हेस्सं, परिहायिस्सामि सीलतो;

सीलेन परिहीनस्स, उत्तमत्थो न सिज्झति.

२५. ‘‘कामं भिज्जतुयं कायो, इधेव विकिरीयतु;

नेव सीलं पभिन्देय्यं, विकिरन्ते भुसं विया’’ति.

चम्पेय्यनागचरियं ततियं.

४. चूळबोधिचरिया

२६. ‘‘पुनापरं यदा होमि, चूळबोधि सुसीलवा;

भवं दिस्वान भयतो, नेक्खम्मं अभिनिक्खमिं.

२७. ‘‘या मे दुतियिका आसि, ब्राह्मणी कनकसन्निभा;

सापि वट्टे अनपेक्खा, नेक्खम्मं अभिनिक्खमि.

२८. ‘‘निरालया छिन्नबन्धू, अनपेक्खा कुले गणे;

चरन्ता गामनिगमं, बाराणसिमुपागमुं.

२९. ‘‘तत्थ वसाम निपका, असंसट्ठा कुले गणे;

निराकुले अप्पसद्दे, राजुय्याने वसामुभो.

३०. ‘‘उय्यानदस्सनं गन्त्वा, राजा अद्दस ब्राह्मणिं;

उपगम्म ममं पुच्छि, ‘तुय्हेसा का कस्स भरिया’.

३१. ‘‘एवं वुत्ते अहं तस्स, इदं वचनमब्रविं;

‘न मय्हं भरिया एसा, सहधम्मा एकसासनी’.

३२. ‘‘तिस्सा [तस्सा (सी.)] सारत्तगधितो, गाहापेत्वान चेटके;

निप्पीळयन्तो बलसा, अन्तेपुरं पवेसयि.

३३. ‘‘ओदपत्तकिया मय्हं, सहजा एकसासनी;

आकड्ढित्वा नयन्तिया, कोपो मे उपपज्जथ.

३४. ‘‘सह कोपे समुप्पन्ने, सीलब्बतमनुस्सरिं;

तत्थेव कोपं निग्गण्हिं, नादासिं वड्ढितूपरि.

३५. ‘‘यदि नं ब्राह्मणिं कोचि, कोट्टेय्य तिण्हसत्तिया;

नेव सीलं पभिन्देय्यं, बोधियायेव कारणा.

३६. ‘‘न मेसा ब्राह्मणी देस्सा, नपि मे बलं न विज्जति;

सब्बञ्ञुतं पियं मय्हं, तस्मा सीलानुरक्खिस’’न्ति.

चूळबोधिचरियं चतुत्थं.

५. महिंसराजचरिया

३७. ‘‘पुनापरं यदा होमि, महिंसो पवनचारको;

पवड्ढकायो बलवा, महन्तो भीमदस्सनो.

३८. ‘‘पब्भारे गिरिदुग्गे [वनदुग्गे (सी.)] च, रुक्खमूले दकासये;

होतेत्थ ठानं महिंसानं, कोचि कोचि तहिं तहिं.

३९. ‘‘विचरन्तो ब्रहारञ्ञे, ठानं अद्दस भद्दकं;

तं ठानं उपगन्त्वान, तिट्ठामि च सयामि च.

४०. ‘‘अथेत्थ कपिमागन्त्वा, पापो अनरियो लहु;

खन्धे नलाटे भमुके, मुत्तेति ओहनेतितं.

४१. ‘‘सकिम्पि दिवसं दुतियं, ततियं चतुत्थम्पि च;

दूसेति मं सब्बकालं, तेन होमि उपद्दुतो.

४२. ‘‘ममं उपद्दुतं दिस्वा, यक्खो मं इदमब्रवि;

‘नासेहेतं छवं पापं, सिङ्गेहि च खुरेहि च’.

४३. ‘‘एवं वुत्ते तदा यक्खे, अहं तं इदमब्रविं;

‘किं त्वं मक्खेसि कुणपेन, पापेन अनरियेन मं.

४४. ‘‘‘यदिहं तस्स पकुप्पेय्यं, ततो हीनतरो भवे;

सीलञ्च मे पभिज्जेय्य, विञ्ञू च गरहेय्यु मं.

४५. ‘‘‘हीळिता जीविता वापि, परिसुद्धेन मतं वरं;

क्याहं जीवितहेतूपि, काहामिं परहेठनं’.

४६. ‘‘ममेवायं मञ्ञमानो, अञ्ञेपेवं करिस्सति;

तेव तस्स वधिस्सन्ति, सा मे मुत्ति भविस्सति.

४७. ‘‘हीनमज्झिमउक्कट्ठे, सहन्तो अवमानितं;

एवं लभति सप्पञ्ञो, मनसा यथा पत्थित’’न्ति.

महिंसराजचरियं पञ्चमं.

६. रुरुराजचरिया

४८. ‘‘पुनापरं यदा होमि, सुतत्तकनकसन्निभो;

मिगराजा रुरुनाम, परमसीलसमाहितो.

४९. ‘‘रम्मे पदेसे रमणीये, विवित्ते अमनुस्सके;

तत्थ वासं उपगञ्छिं, गङ्गाकूले मनोरमे.

५०. ‘‘अथ उपरि गङ्गाय, धनिकेहि परिपीळितो;

पुरिसो गङ्गाय पपति, ‘जीवामि वा मरामि वा’.

५१. ‘‘रत्तिन्दिवं सो गङ्गाय, वुय्हमानो महोदके;

रवन्तो करुणं रवं, मज्झे गङ्गाय गच्छति.

५२. ‘‘तस्साहं सद्दं सुत्वान, करुणं परिदेवतो;

गङ्गाय तीरे ठत्वान, अपुच्छिं ‘कोसि त्वं नरो’.

५३. ‘‘सो मे पुट्ठो च ब्याकासि, अत्तनो करणं तदा;

‘धनिकेहि भीतो तसितो, पक्खन्दोहं महानदिं’.

५४. ‘‘तस्स कत्वान कारुञ्ञं, चजित्वा मम जीवितं;

पविसित्वा नीहरिं तस्स, अन्धकारम्हि रत्तिया.

५५. ‘‘अस्सत्थकालमञ्ञाय, तस्साहं इदमब्रविं;

‘एकं तं वरं याचामि, मा मं कस्सचि पावद’.

५६. ‘‘नगरं गन्त्वान आचिक्खि, पुच्छितो धनहेतुको;

राजानं सो गहेत्वान, उपगञ्छि ममन्तिकं.

५७. ‘‘यावता करणं सब्बं, रञ्ञो आरोचितं मया;

राजा सुत्वान वचनं, उसुं तस्स पकप्पयि;

‘इधेव घातयिस्सामि, मित्तदुब्भिं [मित्तदूभिं (सी.)] अनारियं’.

५८. ‘‘तमहं अनुरक्खन्तो, निम्मिनिं मम अत्तना;

‘तिट्ठतेसो महाराज, कामकारो भवामि ते’.

५९. ‘‘अनुरक्खिं मम सीलं, नारक्खिं मम जीवितं;

सीलवा हि तदा आसिं, बोधियायेव कारणा’’ति.

रुरुराजचरियं छट्ठं.

७. मातङ्गचरिया

६०. ‘‘पुनापरं यदा होमि, जटिलो उग्गतापनो;

मातङ्गो नाम नामेन, सीलवा सुसमाहितो.

६१. ‘‘अहञ्च ब्राह्मणो एको, गङ्गाकूले वसामुभो;

अहं वसामि उपरि, हेट्ठा वसति ब्राह्मणो.

६२. ‘‘विचरन्तो अनुकूलम्हि, उद्धं मे अस्समद्दस;

तत्थ मं परिभासेत्वा, अभिसपि मुद्धफालनं.

६३. ‘‘यदिहं तस्स पकुप्पेय्यं, यदि सीलं न गोपये;

ओलोकेत्वानहं तस्स, करेय्यं छारिकं विय.

६४. ‘‘यं सो तदा मं अभिसपि, कुपितो दुट्ठमानसो;

तस्सेव मत्थके निपति, योगेन तं पमोचयिं.

६५. ‘‘अनुरक्खिं मम सीलं, नारक्खिं मम जीवितं;

सीलवा हि तदा आसिं, बोधियायेव कारणा’’ति.

मातङ्गचरियं सत्तमं.

८. धम्मदेवपुत्तचरिया

६६. ‘‘पुनापरं यदा होमि, महापक्खो महिद्धिको;

धम्मो नाम महायक्खो, सब्बलोकानुकम्पको.

६७. ‘‘दसकुसलकम्मपथे, समादपेन्तो महाजनं;