(११) एणिजङ्घलक्खणं
२१४. ‘‘यम्पि, भिक्खवे, तथागतो पुरिमं जातिं पुरिमं भवं पुरिमं निकेतं पुब्बे मनुस्सभूतो समानो सक्कच्चं वाचेता अहोसि सिप्पं वा विज्जं वा चरणं वा कम्मं वा – ‘किं तिमे खिप्पं विजानेय्युं, खिप्पं पटिपज्जेय्युं, न चिरं किलिस्सेय्यु’’न्ति. सो तस्स कम्मस्स कटत्ता…पे… सो ततो चुतो इत्थत्तं आगतो समानो इमं महापुरिसलक्खणं पटिलभति. एणिजङ्घो होति.
‘‘सो तेन लक्खणेन समन्नागतो सचे अगारं अज्झावसति, राजा होति चक्कवत्ती…पे… राजा समानो किं लभति? यानि तानि राजारहानि राजङ्गानि राजूपभोगानि राजानुच्छविकानि तानि खिप्पं पटिलभति. राजा समानो इदं लभति… बुद्धो समानो किं लभति? यानि तानि समणारहानि समणङ्गानि समणूपभोगानि समणानुच्छविकानि, तानि खिप्पं पटिलभति. बुद्धो समानो इदं लभति’’. एतमत्थं भगवा अवोच.
२१५. तत्थेतं वुच्चति –
‘‘सिप्पेसु विज्जाचरणेसु कम्मेसु [कम्मसु (सी. पी.)],
कथं विजानेय्युं [विजानेय्य (सी. पी.), विजानेय्यु (स्या.)] लहुन्ति इच्छति;
यदूपघाताय न होति कस्सचि,
वाचेति खिप्पं न चिरं किलिस्सति.
‘‘तं कम्मं कत्वा कुसलं सुखुद्रयं [सुखिन्द्रियं (क.)],
जङ्घा मनुञ्ञा लभते सुसण्ठिता;
वट्टा सुजाता अनुपुब्बमुग्गता,
उद्धग्गलोमा सुखुमत्तचोत्थता.
‘‘एणेय्यजङ्घोति तमाहु पुग्गलं,
सम्पत्तिया खिप्पमिधाहु [खिप्पमिदाहु (?)] लक्खणं;
गेहानुलोमानि यदाभिकङ्खति,
अपब्बजं खिप्पमिधाधिगच्छति [खिप्पमिदाधिगच्छति (?)].
‘‘सचे च पब्बज्जमुपेति तादिसो,
नेक्खम्मछन्दाभिरतो विचक्खणो;
अनुच्छविकस्स यदानुलोमिकं,
तं विन्दति खिप्पमनोमविक्कमो [निक्कमो (सी. स्या. पी.)]’’ति.