(१) कायिकादिआपत्तिवण्णना
४७४. ‘‘कति आपत्तियो कायिका’’तिआदिगाथानं विस्सज्जने छ आपत्तियो कायिकाति अन्तरपेय्याले चतुत्थेन आपत्तिसमुट्ठानेन छ आपत्तियो आपज्जति, ‘‘भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवति, आपत्ति पाराजिकस्सा’’तिआदिना नयेन वुत्तापत्तियो. कायद्वारे समुट्ठितत्ता हि एता कायिकाति वुच्चन्ति. छ वाचसिकाति तस्मिंयेव अन्तरपेय्याले पञ्चमेन आपत्तिसमुट्ठानेन छ आपत्तियो आपज्जति, ‘‘भिक्खु पापिच्छो इच्छापकतो’’तिआदिना नयेन वुत्तापत्तियो. छादेन्तस्स तिस्सोति वज्जपटिच्छादिकाय भिक्खुनिया पाराजिकं, भिक्खुस्स सङ्घादिसेसपटिच्छादने पाचित्तियं, अत्तनो दुट्ठुल्लापत्तिपटिच्छादने दुक्कटं. पञ्च संसग्गपच्चयाति भिक्खुनिया कायसंसग्गे पाराजिकं, भिक्खुनो सङ्घादिसेसो, कायेन कायपटिबद्धे थुल्लच्चयं, निस्सग्गियेन कायपटिबद्धे दुक्कटं, अङ्गुलिपतोदके पाचित्तियन्ति इमा कायसंसग्गपच्चया पञ्चापत्तियो.
अरुणुग्गे तिस्सोति एकरत्तछारत्तसत्ताहदसाहमासातिक्कमवसेन निस्सग्गियं पाचित्तियं, भिक्खुनिया रत्तिविप्पवासे सङ्घादिसेसो, ‘‘पठमम्पि यामं छादेति, दुतियम्पि ततियम्पि यामं छादेति, उद्धस्ते अरुणे छन्ना होति आपत्ति, यो छादेति सो दुक्कटं देसापेतब्बो’’ति इमा अरुणुग्गे तिस्सो आपत्तियो आपज्जति. द्वे यावततियकाति एकादस यावततियका नाम, पञ्ञत्तिवसेन पन द्वे होन्ति भिक्खूनं यावततियका भिक्खुनीनं यावततियकाति. एकेत्थ अट्ठवत्थुकाति भिक्खुनीनंयेव एका एत्थ इमस्मिं सासने अट्ठवत्थुका नाम. एकेन सब्बसङ्गहोति ‘‘यस्स सिया आपत्ति, सो आविकरेय्या’’ति इमिना एकेन निदानुद्देसेन सब्बसिक्खापदानञ्च सब्बपातिमोक्खुद्देसानञ्च सङ्गहो होति.
विनयस्स द्वे मूलानीति कायो चेव वाचा च. गरुका द्वे वुत्ताति पाराजिकसङ्घादिसेसा. द्वे दुट्ठुल्लच्छादनाति वज्जपटिच्छादिकाय पाराजिकं सङ्घादिसेसं पटिच्छादकस्स पाचित्तियन्ति इमा द्वे दुट्ठुल्लच्छादनापत्तियो नाम.
गामन्तरे चतस्सोति ‘‘भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविदहति, दुक्कटं; अञ्ञस्स गामस्स उपचारं ओक्कमति, पाचित्तियं; भिक्खुनिया गामन्तरं गच्छन्तिया परिक्खित्ते गामे पठमपादे थुल्लच्चयं, दुतियपादे सङ्घादिसेसो; अपरिक्खित्तस्स पठमपादे उपचारोक्कमने थुल्लच्चयं, दुतियपादे सङ्घादिसेसो’’ति इमा गामन्तरे दुक्कटपाचित्तियथुल्लच्चयसङ्घआदिसेसवसेन चतस्सो आपत्तियो. चतस्सो नदिपारपच्चयाति ‘‘भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविदहति, दुक्कटं; नावं अभिरुहति, पाचित्तियं; भिक्खुनिया नदिपारं गच्छन्तिया उत्तरणकाले पठमपादे थुल्लच्चयं, दुतियपादे सङ्घादिसेसो’’ति इमा चतस्सो. एकमंसे थुल्लच्चयन्ति मनुस्समंसे. नवमंसेसु दुक्कटन्ति सेसअकप्पियमंसेसु.
द्वे वाचसिका रत्तिन्ति भिक्खुनी रत्तन्धकारे अप्पदीपे पुरिसेन सद्धिं हत्थपासे ठिता सल्लपति, पाचित्तियं; हत्थपासं विजहित्वा ठिता सल्लपति, दुक्कटं. द्वे वाचसिका दिवाति भिक्खुनी दिवा पटिच्छन्ने ओकासे पुरिसेन सद्धिं हत्थपासे ठिता सल्लपति, पाचित्तियं; हत्थपासं विजहित्वा सल्लपति, दुक्कटं. ददमानस्स तिस्सोति मरणाधिप्पायो मनुस्सस्स विसं देति, सो चे तेन मरति, पाराजिकं; यक्खपेतानं देति, ते चे मरन्ति, थुल्लच्चयं; तिरच्छानगतस्स देति, सो चे मरति, पाचित्तियं; अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरदाने पाचित्तियन्ति एवं ददमानस्स तिस्सो आपत्तियो. चत्तारो च पटिग्गहेति हत्थग्गाह-वेणिग्गाहेसु सङ्घादिसेसो, मुखेन अङ्गजातग्गहणे पाराजिकं, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरपटिग्गहणे निस्सग्गियं पाचित्तियं, अवस्सुताय अवस्सुतस्स हत्थतो खादनीयं भोजनीयं पटिग्गण्हन्तिया थुल्लच्चयं; एवं पटिग्गहे चत्तारो आपत्तिक्खन्धा होन्ति.