१२. दुब्बचसिक्खापदवण्णना

४२४. तेन समयेन बुद्धो भगवाति दुब्बचसिक्खापदं. तत्थ अनाचारं आचरतीति अनेकप्पकारं कायवचीद्वारवीतिक्कमं करोति. किं नु खो नामाति वम्भनवचनमेतं. अहं खो नामाति उक्कंसवचनं. तुम्हे वदेय्यन्ति ‘‘इदं करोथ, इदं मा करोथा’’ति अहं तुम्हे वत्तुं अरहामीति दस्सेति. कस्माति चे? यस्मा अम्हाकं बुद्धो भगवा कण्टकं आरुय्ह मया सद्धिं निक्खमित्वा पब्बजितोतिएवमादिमत्थं सन्धायाह. ‘‘अम्हाकं धम्मो’’ति वत्वा पन अत्तनो सन्तकभावे युत्तिं दस्सेन्तो ‘‘अम्हाकं अय्यपुत्तेन धम्मो अभिसमितो’’ति आह. यस्मा अम्हाकं अय्यपुत्तेन चतुसच्चधम्मो पटिविद्धो, तस्मा धम्मोपि अम्हाकन्ति वुत्तं होति. सङ्घं पन अत्तनो वेरिपक्खे ठितं मञ्ञमानो अम्हाकं सङ्घोति न वदति. उपमं पन वत्वा सङ्घं अपसादेतुकामो ‘‘सेय्यथापि नामा’’तिआदिमाह. तिणकट्ठपण्णसटन्ति तत्थ तत्थ पतितं तिणकट्ठपण्णं. अथ वा तिणञ्च निस्सारकं लहुकं कट्ठञ्च तिणकट्ठं. पण्णसटन्ति पुराणपण्णं. उस्सारेय्याति रासिं करेय्य.

पब्बतेय्याति पब्बतप्पभवा, सा हि सीघसोता होति, तस्मा तमेव गण्हाति. सङ्खसेवालपणकन्ति एत्थ सङ्खोति दीघमूलको पण्णसेवालो वुच्चति. सेवालोति नीलसेवालो, अवसेसो उदकपप्पटकतिलबीजकादि सब्बोपि पणकोति सङ्ख्यं गच्छति. एकतो उस्सारिताति एकट्ठाने केनापि सम्पिण्डिता रासीकताति दस्सेति.

४२५-६. दुब्बचजातिकोति दुब्बचसभावो वत्तुं असक्कुणेय्योति अत्थो. पदभाजनेपिस्स दुब्बचोति दुक्खेन किच्छेन वदितब्बो, न सक्का सुखेन वत्तुन्ति अत्थो. दोवचस्सकरणेहीति दुब्बचभावकरणीयेहि, ये धम्मा दुब्बचं पुग्गलं करोन्ति, तेहि समन्नागतोति अत्थो. ते पन ‘‘कतमे च, आवुसो, दोवचस्सकरणा धम्मा? इधावुसो, भिक्खु पापिच्छो होती’’तिआदिना नयेन पटिपाटिया अनुमानसुत्ते (म. नि. १.१८१) आगता पापिच्छता, अत्तुक्कंसकपरवम्भकता, कोधनता, कोधहेतु उपनाहिता, कोधहेतुअभिसङ्गिता, कोधहेतुकोधसामन्तवाचानिच्छारणता, चोदकं पटिप्फरणता, चोदकं अपसादनता, चोदकस्स पच्चारोपनता, अञ्ञेन अञ्ञंपटिचरणता, अपदानेन न सम्पायनता, मक्खिपळासिता, इस्सुकीमच्छरिता, सठमायाविता, थद्धातिमानिता, सन्दिट्ठिपरामासिआधानग्गहिदुप्पटिनिस्सग्गिताति एकूनवीसति धम्मा वेदितब्बा.

ओवादं नक्खमति न सहतीति अक्खमो. यथानुसिट्ठं अप्पटिपज्जनतो पदक्खिणेन अनुसासनिं न गण्हातीति अप्पदक्खिणग्गाही अनुसासनिं.

उद्देसपरियापन्नेसूति उद्देसे परियापन्नेसु अन्तोगधेसु. ‘‘यस्स सिया आपत्ति, सो आविकरेय्या’’ति एवं सङ्गहितत्ता अन्तो पातिमोक्खस्स वत्तमानेसूति अत्थो. सहधम्मिकं वुच्चमानोति सहधम्मिकेन वुच्चमानो करणत्थे उपयोगवचनं, पञ्चहि सहधम्मिकेहि सिक्खितब्बत्ता तेसं वा सन्तकत्ता सहधम्मिकन्ति लद्धनामेन बुद्धपञ्ञत्तेन सिक्खापदेन वुच्चमानोति अत्थो.

विरमथायस्मन्तो मम वचनायाति येन वचनेन मं वदथ, ततो मम वचनतो विरमथ. मा मं तं वचनं वदथाति वुत्तं होति.

वदतु सहधम्मेनाति सहधम्मिकेन सिक्खापदेन सहधम्मेन वा अञ्ञेनपि पासादिकभावसंवत्तनिकेन वचनेन वदतु. यदिदन्ति वुड्ढिकारणनिदस्सनत्थे निपातो. तेन ‘‘यं इदं अञ्ञमञ्ञस्स हितवचनं आपत्तितो वुट्ठापनञ्च तेन अञ्ञमञ्ञवचनेन अञ्ञमञ्ञवुट्ठापनेन च संवड्ढा परिसा’’ति एवं परिसाय वुड्ढिकारणं दस्सितं होति. सेसं सब्बत्थ उत्तानमेव.

समुट्ठानादीनि पठमसङ्घभेदसदिसानेवाति.

दुब्बचसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.