८. कुमारिभूतवग्गो

१-२-३. पठमदुतियततियसिक्खापदवण्णना

१११९. कुमारिभूतवग्गस्स पठमदुतियततियसिक्खापदानि तीणि तीहि गिहिगतसिक्खापदेहि सदिसानि. या पन ता सब्बपठमा द्वे महासिक्खमाना, ता अतिक्कन्तवीसतिवस्साति वेदितब्बा. ता गिहिगता वा होन्तु अगिहिगता वा, सिक्खमाना इच्चेव वत्तब्बा, गिहिगताति वा कुमारिभूताति वा न वत्तब्बा. गिहिगताय दसवस्सकाले सिक्खासम्मुतिं दत्वा द्वादसवस्सकाले उपसम्पदा कातब्बा. एकादसवस्सकाले दत्वा तेरसवस्सकाले कातब्बा, द्वादसतेरसचुद्दसपन्नरससोळससत्तरसअट्ठारसवस्सकाले सम्मुतिं दत्वा वीसतिवस्सकाले उपसम्पदा कातब्बा. अट्ठारसवस्सकालतो पट्ठाय च पनायं गिहिगतातिपि कुमारिभूतातिपि वत्तुं वट्टति, कुमारिभूता पन गिहिगताति न वत्तब्बा, कुमारिभूता इच्चेव वत्तब्बा. महासिक्खमाना पन गिहिगतातिपि वत्तुं न वट्टति, कुमारिभूतातिपि वत्तुं न वट्टति, सिक्खासम्मुतिदानवसेन पन तिस्सोपि सिक्खमानाति वत्तुं वट्टति.

पठमदुतियततियानि.

४-५-६. चतुत्थपञ्चमछट्ठसिक्खापदवण्णना

११३६. चतुत्थपञ्चमछट्ठेसु सब्बं उत्तानमेव. सब्बानि तिसमुट्ठानानि चतुत्थं किरियं, सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, पण्णत्तिवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति. पञ्चमं किरियाकिरियं, सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, पण्णत्तिवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति. यञ्चेत्थ सङ्घेन परिच्छिन्दितब्बाति वुत्तं, तस्स उपपरिक्खितब्बाति अत्थो. छट्ठं किरियं, सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, लोकवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, अकुसलचित्तं दुक्खवेदनन्ति. यं पनेत्थ ‘‘परिच्छिन्दित्वा’’ति वुत्तं, तस्स उपपरिक्खित्वाति अत्थो.

चतुत्थपञ्चमछट्ठसिक्खापदानि

७. सत्तमसिक्खापदवण्णना

११५०. सत्तमे – सब्बं उत्तानमेव. धुरनिक्खेपसमुट्ठानं – किरियं, सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, लोकवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, अकुसलचित्तं, दुक्खवेदनन्ति.

सत्तमसिक्खापदं.

८. अट्ठमसिक्खापदवण्णना

११५४. अट्ठमेपि – सब्बं उत्तानमेव. समुट्ठानादीनिपि अनन्तरसदिसानेवाति.

अट्ठमसिक्खापदं.

९. नवमसिक्खापदवण्णना

११५८. नवमे – सोकावासन्ति सङ्केतं कत्वा अगच्छमाना पुरिसानं अन्तो सोकं पवेसेतीति सोकावासा, तं सोकावासं. तेनेवाह – ‘‘सोकावासा नाम परेसं दुक्खं उप्पादेती’’ति. अथ वा घरं विय घरसामिका, अयम्पि पुरिससमागमं अलभमाना सोकं आविसति. इति यं आविसति, स्वास्सा आवासो होतीति सोकावासा. तेनाह – ‘‘सोकं आविसती’’ति. अजानन्तीति एदिसा अयन्ति अजानमाना. सेसं उत्तानमेव. तिसमुट्ठानं – किरियं, सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, पण्णत्तिवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति.

नवमसिक्खापदं.

१०. दसमसिक्खापदवण्णना

११६४. दसमे – अनापुच्छाति अनापुच्छित्वा. भिक्खुनीहि द्विक्खत्तुं आपुच्छितब्बं – पब्बज्जाकाले च उपसम्पदाकाले च, भिक्खूनं पन सकिं आपुच्छितेपि वट्टति.

११६५. अजानन्तीति मातादीनं अत्थिभावं अजानन्ती. सेसं उत्तानमेव. इदं अपुब्बसमुट्ठानसीसं. चतुसमुट्ठानं – वाचतो कायवाचतो वाचाचित्ततो कायवाचाचित्ततो च समुट्ठाति. कथं? अब्भानकम्मादीसु केनचिदेव करणीयेन खण्डसीमायं निसिन्ना ‘‘पक्कोसथ सिक्खमानं, इधेव नं उपसम्पादेस्सामा’’ति उपसम्पादेति; एवं वाचतो समुट्ठाति. उपस्सयतो पट्ठाय उपसम्पादेस्सामीति वत्वा खण्डसीमं गच्छन्तिया कायवाचतो समुट्ठाति. द्वीसुपि ठानेसु पण्णत्तिभावं जानित्वाव वीतिक्कमं करोन्तिया वाचाचित्ततो कायवाचाचित्ततो च समुट्ठाति. अननुजानापेत्वा उपसम्पादनतो किरियाकिरियं, नोसञ्ञाविमोक्खं, अचित्तकं, पण्णत्तिवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति.

दसमसिक्खापदं.

११. एकादसमसिक्खापदवण्णना

११६७-८. एकादसमे – पारिवासिकछन्ददानेनाति पारिवासियेन छन्ददानेन. तत्थ चतुब्बिधं पारिवासियं – परिसपारिवासियं, रत्तिपारिवासियं, छन्दपारिवासियं, अज्झासयपारिवासियन्ति. तत्थ परिसपारिवासियं नाम भिक्खू केनचिदेव करणीयेन सन्निपतिता होन्ति, अथ मेघो वा उट्ठाति, उस्सारणा वा करियति, मनुस्सा वा अज्झोत्थरन्ता आगच्छन्ति, भिक्खू ‘‘अनोकासा मयं अञ्ञत्र गच्छामा’’ति छन्दं अविस्सज्जेत्वाव उट्ठहन्ति. इदं परिसपारिवासियं. किञ्चापि परिसपारिवासियं, छन्दस्स पन अविस्सट्ठत्ता कम्मं कातुं वट्टति.

पुन भिक्खू ‘‘उपोसथादीनि करिस्सामा’’ति रत्तिं सन्निपतित्वा ‘‘याव सब्बे सन्निपतन्ति, ताव धम्मं सुणिस्सामा’’ति एकं अज्झेसन्ति, तस्मिं धम्मकथं कथेन्तेयेव अरुणो उग्गच्छति. सचे ‘‘चातुद्दसिकं उपोसथं करिस्सामा’’ति निसिन्ना ‘‘पन्नरसो’’ति कातुं वट्टति. सचे पन्नरसिकं कातुं निसिन्ना पाटिपदे अनुपोसथे उपोसथं कातुं न वट्टति, अञ्ञं पन सङ्घकिच्चं कातुं वट्टति. इदं रत्तिपारिवासियं नाम.

पुन भिक्खू ‘‘किञ्चिदेव अब्भानादिसङ्घकम्मं करिस्सामा’’ति निसिन्ना होन्ति, तत्रेको नक्खत्तपाठको भिक्खु एवं वदति – ‘‘अज्ज नक्खत्तं दारुणं, मा इमं कम्मं करोथा’’ति. ते तस्स वचनेन छन्दं विस्सज्जेत्वा तत्थेव निसिन्ना होन्ति. अथञ्ञो आगन्त्वा ‘‘नक्खत्तं पटिमानेन्तं अत्थो बालं उपच्चगा’’ति (जा. १.१.४९) वत्वा ‘‘किं नक्खत्तेन करोथा’’ति वदति. इदं छन्दपारिवासियञ्चेव अज्झासयपारिवासियञ्च. एतस्मिं पारिवासिये पुन छन्दपारिसुद्धिं अनानेत्वा कम्मं कातुं न वट्टति.

वुट्ठिताय परिसायाति छन्दं विस्सज्जेत्वा कायेन वा वाचाय वा छन्दविस्सज्जनमत्तेनेव वा उट्ठिताय परिसाय.

११६९. अनापत्ति अवुट्ठिताय परिसायाति छन्दं अविस्सज्जेत्वा अवुट्ठिताय अनापत्ति. सेसं उत्तानमेव. तिसमुट्ठानं – किरियं, सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, पण्णत्तिवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति.

एकादसमसिक्खापदं.

१२. द्वादसमसिक्खापदवण्णना

११७०. द्वादसमे – उपस्सयो न सम्मतीति वसनोकासो नप्पहोति. सेसं उत्तानमेव. समुट्ठानादीनि अनन्तरसदिसानेवाति.

द्वादसमसिक्खापदं.

१३. तेरसमसिक्खापदवण्णना

११७५. तेरसमे – एकं वस्सं द्वेति एकन्तरिके एकस्मिं संवच्छरे द्वे वुट्ठापेति. सेसं उत्तानमेव. समुट्ठानादीनिपि वुत्तसदिसानेवाति.

तेरसमसिक्खापदं.

कुमारिभूतवग्गो अट्ठमो.