९. पणीतभोजनसिक्खापदवण्णना
२५७. नवमसिक्खापदे – पणीतभोजनानीति उत्तमभोजनानि. कस्स सम्पन्नं न मनापन्ति सम्पत्तियुत्तं कस्स न पियं. सादुन्ति सुरसं.
२५९. यो पन भिक्खु एवरूपानि पणीतभोजनानि अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जेय्याति एत्थ सुद्धानि सप्पिआदीनि विञ्ञापेत्वा भुञ्जन्तो पाचित्तियं नापज्जति, सेखियेसु सूपोदनविञ्ञत्तिदुक्कटं आपज्जति, ओदनसंसट्ठानि पन विञ्ञापेत्वा भुञ्जन्तो पाचित्तियं आपज्जतीति वेदितब्बो, अयं किरेत्थ अधिप्पायो. तेनेव च ‘‘पणीतानी’’ति अवत्वा ‘‘पणीतभोजनानी’’ति सुत्ते वुत्तं. ‘‘पणीतानी’’ति हि वुत्ते सप्पिआदीनंयेव गहणं होति, ‘‘पणीतभोजनानी’’ति वुत्ते पन पणीतसंसट्ठानि सत्तधञ्ञनिब्बत्तानि भोजनानि पणीतभोजनानीति अयमत्थो पञ्ञायति.
इदानि विञ्ञापेति पयोगे दुक्कटन्तिआदीसु अयं विनिच्छयो – ‘‘सप्पिना भत्तं देहि, सप्पिं आकिरित्वा देहि, सप्पिमिस्सकं कत्वा देहि, सहसप्पिना देहि, सप्पिञ्च भत्तञ्च देही’’ति विञ्ञापेन्तस्स विञ्ञत्तिया दुक्कटं, पटिग्गहणे दुक्कटं, अज्झोहारे पाचित्तियं. ‘‘सप्पिभत्तं देही’’ति वुत्ते पन यस्मा सालिभत्तं विय सप्पिभत्तं नाम नत्थि; तस्मा सूपोदनविञ्ञत्तिदुक्कटमेव वेदितब्बं.
सचे पन ‘‘सप्पिना भत्तं देही’’ति वुत्ते भत्तं दत्वा ‘‘सप्पिं कत्वा भुञ्जा’’ति नवनीतं वा खीरं वा दधिं वा देति, मूलं वा पन देति, ‘‘इमिना सप्पिं गहेत्वा भुञ्जा’’ति यथावत्थुकमेव. ‘‘गोसप्पिना भत्तं देही’’ति वुत्ते पन गोसप्पिना वा देतु, गोसप्पिम्हि असति, पुरिमनयेनेव गोनवनीतादीनि वा गाविंयेव वा देतु ‘‘इतो सप्पिना भुञ्जा’’ति यथावत्थुकमेव. सचे पन गोसप्पिना याचितो अजिया सप्पिआदीहि देति, विसङ्केतं. एवञ्हि सति अञ्ञं याचितेन अञ्ञं दिन्नं नाम होति, तस्मा अनापत्ति. एस नयो अजिया सप्पिना देहीति आदीसुपि.
‘‘कप्पियसप्पिना देही’’ति वुत्ते अकप्पियसप्पिना देति, विसङ्केतमेव. ‘‘अकप्पियसप्पिनाति वुत्ते अकप्पियसप्पिना देति, पटिग्गहणेपि परिभोगेपि दुक्कटमेव. अकप्पियसप्पिम्हि असति पुरिमनयेनेव अकप्पियनवनीतादीनि देति ‘‘सप्पिं कत्वा भुञ्जा’’ति अकप्पियसप्पिनाव दिन्नं होति. ‘‘अकप्पियसप्पिना’’ति वुत्ते कप्पियेन देति, विसङ्केतं. ‘‘सप्पिना’’ति वुत्ते सेसेसु नवनीतादीसु अञ्ञतरेन देति, विसङ्केतमेव. एस नयो नवनीतेन देहीतिआदीसुपि. येन येन हि विञ्ञत्ति होति, तस्मिं वा तस्स मूले वा लद्धे, तं तं लद्धमेव होति.
सचे पन अञ्ञं पाळिया आगतं वा अनागतं वा देन्ति, विसङ्केतं. पाळियं आगतनवनीतादीनि ठपेत्वा अञ्ञेहि नवनीतादीहि विञ्ञापेन्तस्स दुक्कटं. यथा च ‘‘सप्पिभत्तं देही’’ति वुत्ते सालिभत्तस्स विय सप्पिभत्तस्स अभावा सूपोदनविञ्ञत्तिदुक्कटमेव होतीति वुत्तं. एवं नवनीतभत्तं देहीतिआदीसुपि. पटिपाटिया एकमेकं वित्थारेत्वा वुच्चमानेपि हि अयमेवत्थो वत्तब्बो सिया, सो च सङ्खेपेनपि सक्का ञातुं, किं तत्थ वित्थारेन? तेन वुत्तं – ‘‘एस नयो नवनीतेन देहीतिआदीसुपी’’ति.
सचे पन सब्बेहिपि सप्पिआदीहि एकट्ठाने वा नानाट्ठाने वा विञ्ञापेत्वा पटिलद्धं एकभाजने आकिरित्वा एकरसं कत्वा ततो कुसग्गेनापि जिव्हग्गे बिन्दुं ठपेत्वा अज्झोहरति, नव पाचित्तियानि आपज्जति. वुत्तम्पि चेतं परिवारे –
‘‘कायिकानि न वाचसिकानि,
सब्बानि नानावत्थुकानि;
अपुब्बं अचरिमं आपज्जेय्य एकतो,
पञ्हामेसा कुसलेहि चिन्तिता’’ति. (परि. ४८१);
२६१. अगिलानो गिलानसञ्ञीति एत्थ सचे गिलानसञ्ञीपि हुत्वा भेसज्जत्थाय पञ्च भेसज्जानि विञ्ञापेति, महानामसिक्खापदेन कारेतब्बो. नव पणीतभोजनानि विञ्ञापेन्तो पन इमिना सिक्खापदेन कारेतब्बो. भिक्खुनीनं पन एतानि पाटिदेसनीयवत्थूनि होन्ति, सूपोदनविञ्ञत्तियं उभयेसम्पि सेखपण्णत्तिदुक्कटमेव. सेसमेत्थ उत्तानमेव.
चतुसमुट्ठानं – कायतो कायवाचतो कायचित्ततो कायवाचाचित्ततो च समुट्ठाति,
किरियं, नोसञ्ञाविमोक्खं, अचित्तकं, पण्णतिवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति.
पणीतभोजनसिक्खापदं नवमं.