३. सीलसुत्तवण्णना

१८४. ततिये सीलसम्पन्नाति एत्थ खीणासवस्स लोकियलोकुत्तरसीलं कथितं, तेन सम्पन्नाति अत्थो. समाधिपञ्ञासुपि एसेव नयो. विमुत्ति पन फलविमुत्तियेव. विमुत्तिञाणदस्सनं पच्चवेक्खणञाणं. एवमेत्थ सीलादयो तयो लोकियलोकुत्तरा, विमुत्ति लोकुत्तराव, विमुत्तिञाणदस्सनं लोकियमेव.

दस्सनम्पाहन्ति दस्सनम्पि अहं. तं पनेतं दस्सनं – चक्खुदस्सनं, ञाणदस्सनन्ति दुविधं. तत्थ पसन्नेहि चक्खूहि अरियानं दस्सनं ओलोकनं चक्खुदस्सनं नाम. अरियेहि पन दिट्ठस्स लक्खणस्स दस्सनं, पटिविद्धस्स च पटिविज्झनं झानेन वा विपस्सनाय वा मग्गफलेहि वा ञाणदस्सनं नाम. इमस्मिं पनेत्थ चक्खुदस्सनं अधिप्पेतं. अरियानञ्हि पसन्नेहि चक्खूहि ओलोकनम्पि बहुकारमेव. सवनन्ति ‘‘असुको नाम खीणासवो असुकस्मिं नाम रट्ठे वा जनपदे वा गामे वा निगमे वा विहारे वा लेणे वा वसती’’ति कथेन्तानं सोतेन सवनं, एतम्पि बहुकारमेव. उपसङ्कमनन्ति ‘‘दानं वा दस्सामि, पञ्हं वा पुच्छिस्सामि, धम्मं वा सोस्सामि, सक्कारं वा करिस्सामी’’ति एवरूपेन चित्तेन अरियानं उपसङ्कमनं. पयिरुपासनन्ति पञ्हापयिरुपासनं. अरियानं गुणे सुत्वा ते उपसङ्कमित्वा निमन्तेत्वा दानं दत्वा ‘‘किं, भन्ते, कुसल’’न्तिआदिना नयेन पञ्हपुच्छनन्ति अत्थो.

अनुस्सतिन्ति रत्तिट्ठानदिवाट्ठानेसु निसिन्नस्स ‘‘इदानि अरिया लेणगुहमण्डपादीसु झानविपस्सनामग्गफलसुखेहि वीतिनामेन्ती’’ति अनुस्सरणं. यो वा तेसं सन्तिके ओवादो लद्धो होति, तं आवज्जित्वा ‘‘इमस्मिं ठाने सीलं कथितं, इमस्मिं समाधि, इमस्मिं विपस्सना, इमस्मिं मग्गो, इमस्मिं फल’’न्ति एवं अनुस्सरणं. अनुपब्बज्जन्ति अरियेसु चित्तं पसादेत्वा घरा निक्खम्म तेसं सन्तिके पब्बज्जं. अरियानञ्हि सन्तिके चित्तं पसादेत्वा तेसंयेव सन्तिके पब्बजित्वा तेसंयेव ओवादानुसासनिं पच्चासीसमानस्स चरतोपि पब्बज्जा अनुपब्बज्जा नाम. अरियेसु पसादेन अञ्ञत्थ पब्बजित्वा अरियानं सन्तिके ओवादानुसासनिं पच्चासीसमानस्स चरतो पब्बज्जापि अनुपब्बज्जा नाम. अञ्ञेसु पन पसादेन अञ्ञेसंयेव सन्तिके पब्बजित्वा अञ्ञेसंयेव ओवादानुसासनिं पच्चासीसमानस्स चरतो पब्बज्जा अनुपब्बज्जा नाम न होति.

एवं पब्बजितेसु पन महाकस्सपत्थेरस्स ताव अनुपब्बज्जं पब्बजिता सतसहस्समत्ता अहेसुं, तथा थेरस्सेव सद्धिविहारिकस्स च चन्दगुत्तत्थेरस्स, तस्सापि सद्धिविहारिकस्स सूरियगुत्तत्थेरस्स, तस्सापि सद्धिविहारिकस्स अस्सगुत्तत्थेरस्स, तस्सापि सद्धिविहारिकस्स योनकधम्मरक्खितत्थेरस्स, तस्स पन सद्धिविहारिको असोकरञ्ञो कनिट्ठभाता तिस्सत्थेरो नाम अहोसि, तस्स अनुपब्बज्जं पब्बजिता अड्ढतेय्यकोटिसङ्खा अहेसुं. महिन्दत्थेरस्स अनुपब्बजितानं गणनपरिच्छेदो नत्थि. यावज्जदिवसा लङ्कादीपे सत्थरि पसादेन पब्बजन्ता महिन्दत्थेरस्सेव पब्बज्जं अनुपब्बजन्ति नाम.

तं धम्मन्ति तं तेसं ओवादानुसासनीधम्मं. अनुस्सरतीति सरति. अनुवितक्केतीति वितक्काहतं करोति. आरद्धो होतीति परिपुण्णो होति. पविचिनतीतिआदि सब्बं तत्थ ञाणचारवसेनेव वुत्तं. अथ वा पविचिनतीति तेसं तेसं धम्मानं लक्खणं विचिनति. पविचरतीति तत्थ ञाणं चरापेति. परिवीमंसमापज्जतीति वीमंसनं ओलोकनं गवेसनं आपज्जति.

सत्त फला सत्तानिसंसाति उभयम्पेतं अत्थतो एकं. दिट्ठेव धम्मे पटिकच्च अञ्ञं आराधेतीति अरहत्तं आराधेन्तो इमस्मिंयेव अत्तभावे आराधेति, तञ्च खो पटिकच्च, असम्पत्तेयेव मरणकालेति अत्थो. अथ मरणकालेति अथ मरणस्स आसन्नकाले.

अन्तरापरिनिब्बायीति यो आयुवेमज्झं अनतिक्कमित्वा परिनिब्बायति, सो तिविधो होति. कप्पसहस्सायुकेसु ताव अविहेसु निब्बत्तित्वा एको निब्बत्तदिवसेयेव अरहत्तं पापुणाति. नो चे निब्बत्तदिवसे पापुणाति, पठमस्स पन कप्पसतस्स मत्थके पापुणाति. अयमेको अन्तरापरिनिब्बायी. अपरो एवं असक्कोन्तो द्विन्नं कप्पसतानं मत्थके पापुणाति, अयं दुतियो. अपरो एवम्पि असक्कोन्तो चतुन्नं कप्पसतानं मत्थके पापुणाति, अयं ततियो अन्तरापरिनिब्बायी.

पञ्चमं पन कप्पसतं अतिक्कमित्वा अरहत्तं पत्तो उपहच्चपरिनिब्बायी नाम होति. अतप्पादीसुपि एसेव नयो. यत्थ कत्थचि उप्पन्नो पन ससङ्खारेन सप्पयोगेन अरहत्तं पत्तो ससङ्खारपरिनिब्बायी नाम, असङ्खारेन अप्पयोगेन पत्तो असङ्खारपरिनिब्बायी नाम. अविहादीसुपि निब्बत्तो तत्थ यावतायुकं ठत्वा उपरूपरि निब्बत्तित्वा अकनिट्ठं पत्तो उद्धंसोतो अकनिट्ठगामी नाम.

इमस्मिं पन ठाने अट्ठचत्तारीस अनागामिनो कथेतब्बा. अविहेसु हि तयो अन्तरापरिनिब्बायी, एको उपहच्चपरिनिब्बायी, एको उद्धंसोतो अकनिट्ठगामीति पञ्च होन्ति. ते असङ्खारपरिनिब्बायिनो पञ्च, ससङ्खारपरिनिब्बायिनो पञ्चाति दस होन्ति, तथा अतप्पादीसु. अकनिट्ठेसु पन उद्धंसोतो नत्थि, तस्मा तत्थ चत्तारो ससङ्खारपरिनिब्बायी, चत्तारो असङ्खारपरिनिब्बायीति अट्ठाति एवं अट्ठचत्तालीस होन्ति. तेसं उद्धंसोतो अकनिट्ठगामी सब्बजेट्ठो चेव होति सब्बकनिट्ठो च. कथं? सो हि सोळसकप्पसहस्सायुकत्ता आयुना सब्बेसं जेट्ठो, सब्बपच्छा अरहत्तं पापुणीति सब्बेसं कनिट्ठो. इमस्मिं सुत्ते अपुब्बं अचरिमं एकचित्तक्खणिका नानालक्खणा अरहत्तमग्गस्स पुब्बभागविपस्सना बोज्झङ्गा कथिता.