९-१०. पठमद्वयसुत्तादिवण्णना

९२-९३. नवमे द्वयन्ति द्वे द्वे कोट्ठासे. दसमे इत्थेतं द्वयन्ति एवमेतं द्वयं. चलञ्चेव ब्यथञ्चाति अत्तनो सभावेन असण्ठहनतो चलति चेव ब्यथति च. योपि हेतु योपि पच्चयोति चक्खुविञ्ञाणस्स वत्थारम्मणं हेतु चेव पच्चयो च. कुतो निच्चं भविस्सतीति केन कारणेन निच्चं भविस्सति. यथा पन दासस्स दासिया कुच्छिस्मिं जातो पुत्तो परोव दासो होति, एवं अनिच्चमेव होतीति अत्थो. सङ्गतीति सहगति. सन्निपातोति एकतो सन्निपतनं. समवायोति एकतो समागमो. अयं वुच्चति चक्खुसम्फस्सोति इमिना सङ्गतिसन्निपातसमवायसङ्खातेन पच्चयेन उप्पन्नत्ता पच्चयनामेनेव सङ्गति सन्निपातो समवायोति अयं वुच्चति चक्खुसम्फस्सो.

सोपि हेतूति फस्सस्स वत्थु आरम्मणं सहजाता तयो खन्धाति अयं हेतु. फुट्ठोति उपयोगत्थे पच्चत्तं, फस्सेन फुट्ठमेव गोचरं वेदना वेदेति, चेतना चेतेति, सञ्ञा सञ्जानातीति अत्थो. फुट्ठोति वा फस्ससमङ्गीपुग्गलो, फस्सेन फुट्ठारम्मणमेव वेदनादीहि वेदेति चेतेति सञ्जानातीतिपि वुत्तं होति. इति इमस्मिं सुत्ते समतिंसक्खन्धा कथिता होन्ति. कथं? चक्खुद्वारे ताव वत्थु चेव आरम्मणञ्च रूपक्खन्धो, फुट्ठो वेदेतीति वेदनाक्खन्धो, चेतेतीति सङ्खारक्खन्धो, सञ्जानातीति सञ्ञाक्खन्धो, विजानातीति विञ्ञाणक्खन्धोति. सेसद्वारेसुपि एसेव नयो. मनोद्वारेपि हि वत्थुरूपं एकन्ततो रूपक्खन्धो, रूपे पन आरम्मणे सति आरम्मणम्पि रूपक्खन्धोति छ पञ्चकातिंस होन्ति. सङ्खेपेन पनेते छसुपि द्वारेसु पञ्चेव खन्धाति सपच्चये पञ्चक्खन्धे अनिच्चाति वित्थारेत्वा वुच्चमाने बुज्झनकानं अज्झासयेन इदं सुत्तं देसितन्ति.

छन्नवग्गो नवमो.