८. किंसुकोपमसुत्तवण्णना
२४५. अट्ठमे दस्सनन्ति पठममग्गस्सेतं अधिवचनं. पठममग्गो हि किलेसपहानकिच्चं साधेन्तो पठमं निब्बानं पस्सति, तस्मा दस्सनन्ति वुच्चति. गोत्रभुञाणं पन किञ्चापि मग्गतो पठमतरं पस्सति, पस्सित्वा पन कत्तब्बकिच्चस्स किलेसपहानस्स अभावेन न दस्सनन्ति वुच्चति. अपिच चत्तारोपि मग्गा दस्सनमेव. कस्मा? सोतापत्तिमग्गक्खणे दस्सनं विसुज्झति, फलक्खणे विसुद्धं. सकदागामिअनागामिअरहत्तमग्गक्खणे विसुज्झति, फलक्खणे विसुद्धन्ति एवं कथेन्तानं भिक्खूनं सुत्वा सो भिक्खु ‘‘अहम्पि दस्सनं विसोधेत्वा अरहत्तफले पतिट्ठितो दस्सनविसुद्धिकं निब्बानं सच्छिकत्वा विहरिस्सामी’’ति तं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एवं पुच्छि. सो फस्सायतनकम्मट्ठानिको छन्नं फस्सायतनानं वसेन रूपारूपधम्मे परिग्गहेत्वा अरहत्तं पत्तो. एत्थ हि पुरिमानि पञ्च आयतनानि रूपं, मनायतनं अरूपं. इति सो अत्तना अधिगतमग्गमेव कथेसि.
असन्तुट्ठोति पदेससङ्खारेसु ठत्वा कथितत्ता असन्तुट्ठो. एवं किरस्स अहोसि – ‘‘अयं पदेससङ्खारेसु ठत्वा कथेसि. सक्का नु खो पदेससङ्खारेसु ठत्वा दस्सनविसुद्धिकं निब्बानं पापुणितु’’न्ति? ततो नं पुच्छि – ‘‘आवुसो, त्वंयेव नु खो इदं दस्सनविसुद्धिकं निब्बानं जानासि, उदाहु अञ्ञेपि जानन्ता अत्थी’’ति. अत्थावुसो, असुकविहारे असुकत्थेरो नामाति. सो तम्पि उपसङ्कमित्वा पुच्छि. एतेनुपायेन अञ्ञम्पि अञ्ञम्पीति.
एत्थ च दुतियो पञ्चक्खन्धकम्मट्ठानिको रूपक्खन्धवसेन रूपं, सेसक्खन्धवसेन नामन्ति नामरूपं ववत्थपेत्वा अनुक्कमेन अरहत्तं पत्तो. तस्मा सोपि अत्तना अधिगतमग्गमेव कथेसि. अयं पन ‘‘इमेसं अञ्ञमञ्ञं न समेति, पठमेन सप्पदेससङ्खारेसु ठत्वाव कथितं, इमिना निप्पदेसेसू’’ति असन्तुट्ठो हुत्वा तथेव तं पुच्छित्वा पक्कामि.
ततियो महाभूतकम्मट्ठानिको चत्तारि महाभूतानि सङ्खेपतो च वित्थारतो च परिग्गहेत्वा अरहत्तं पत्तो, तस्मा अयम्पि अत्तना अधिगतमग्गमेव कथेसि. अयं पन ‘‘इमेसं अञ्ञमञ्ञं न समेति, पठमेन सप्पदेससङ्खारेसु ठत्वा कथितं, दुतियेन निप्पदेसेसु, ततियेन अतिसप्पदेसेसू’’ति असन्तुट्ठो हुत्वा तथेव तं पुच्छित्वा पक्कामि.
चतुत्थो तेभूमककम्मट्ठानिको. तस्स किर समप्पवत्ता धातुयो अहेसुं, कल्लसरीरं बलपत्तं, कम्मट्ठानानिपिस्स सब्बानेव सप्पायानि, अतीता वा सङ्खारा होन्तु अनागता वा पच्चुप्पन्ना वा कामावचरा वा रूपावचरा वा अरूपावचरा वा, सब्बेपि सप्पायाव. असप्पायकम्मट्ठानं नाम नत्थि. कालेसुपि पुरेभत्तं वा होतु पच्छाभत्तं वा पठमयामादयो वा, असप्पायो कालो नाम नत्थि. यथा नाम चारिभूमिं ओतिण्णो महाहत्थी हत्थेन गहेतब्बं हत्थेनेव लुञ्चित्वा गण्हाति, पादेहि पहरित्वा गहेतब्बं पादेहि पहरित्वा गण्हाति, एवमेव सकले तेभूमकधम्मे कलापग्गाहेन गहेत्वा सम्मसन्तो अरहत्तं पत्तो, तस्मा एसोपि अत्तना अधिगतमग्गमेव कथेसि. अयं पन ‘‘इमेसं अञ्ञमञ्ञं न समेति. पठमेन सप्पदेससङ्खारेसु ठत्वा कथितं, दुतियेन निप्पदेसेसु, पुन ततियेन सप्पदेसेसु, चतुत्थेन निप्पदेसेसुयेवा’’ति असन्तुट्ठो हुत्वा तं पुच्छि – ‘‘किं नु खो, आवुसो, इदं दस्सनविसुद्धिकं निब्बानं तुम्हेहि अत्तनोव धम्मताय ञातं, उदाहु केनचि वो अक्खात’’न्ति? आवुसो, मयं किं जानाम? अत्थि पन सदेवके लोके सम्मासम्बुद्धो, तं निस्सायेतं अम्हेहि ञातन्ति. सो चिन्तेसि – ‘‘इमे भिक्खू मय्हं अज्झासयं गहेत्वा कथेतुं न सक्कोन्ति, अहं सब्बञ्ञुबुद्धमेव पुच्छित्वा निक्कङ्खो भविस्सामी’’ति येन भगवा तेनुपसङ्कमि.
भगवा तस्स वचनं सुत्वा ‘‘येहि ते पञ्हो कथितो, ते चत्तारोपि खीणासवा, सुकथितं तेहि, त्वं पन अत्तनो अन्धबालताय तं न सल्लक्खेसी’’ति न एवं विहेसेसि. कारकभावं पनस्स ञत्वा ‘‘अत्थगवेसको एस, धम्मदेसनाय एव नं बुज्झापेस्सामी’’ति किंसुकोपमं आहरि. तत्थ भूतं वत्थुं कत्वा एवमत्थो विभावेतब्बो – एकस्मिं किर महानगरे एको सब्बगन्थधरो ब्राह्मणवेज्जो पण्डितो पटिवसति. अथेको नगरस्स पाचीनद्वारगामवासी पण्डुरोगपुरिसो तस्स सन्तिकं आगन्त्वा तं वन्दित्वा अट्ठासि. वेज्जपण्डितो तेन सद्धिं सम्मोदित्वा ‘‘केनत्थेन आगतोसि भद्रमुखा’’ति, पुच्छि. रोगेनम्हि, अय्य, उपद्दुतो, भेसज्जं मे कथेहीति. तेन हि, भो, गच्छ, किंसुकरुक्खं छिन्दित्वा, सोसेत्वा झापेत्वा, तस्स खारोदकं गहेत्वा इमिना चिमिना च भेसज्जेन योजेत्वा, अरिट्ठं कत्वा पिव, तेन ते फासुकं भविस्सतीति. सो तथा कत्वा निरोगो बलवा पासादिको जातो.
अथञ्ञो दक्खिणद्वारगामवासी पुरिसो तेनेव रोगेन आतुरो ‘‘असुको किर भेसज्जं कत्वा अरोगो जातो’’ति सुत्वा तं उपसङ्कमित्वा पुच्छि – ‘‘केन ते, सम्म, फासुकं जात’’न्ति. किंसुकारिट्ठेन नाम, गच्छ त्वम्पि करोहीति. सोपि तथा कत्वा तादिसोव जातो.
अथञ्ञो पच्छिमद्वारगामवासी…पे… उत्तरद्वारगामवासी पुरिसो तेनेव रोगेन आतुरो ‘‘असुको किर भेसज्जं कत्वा अरोगो जातो’’ति तं उपसङ्कमित्वा पुच्छि ‘‘केन ते, सम्म, फासुकं जात’’न्ति? किंसुकारिट्ठेन नाम, गच्छ त्वम्पि करोहीति. सोपि तथा कत्वा तादिसोव जातो.
अथञ्ञो पच्चन्तवासी अदिट्ठपुब्बकिंसुको एको पुरिसो तेनेव रोगेन आतुरो चिरं तानि तानि भेसज्जानि कत्वा रोगे अवूपसममाने ‘‘असुको किर नगरस्स पाचीनद्वारगामवासी पुरिसो भेसज्जं कत्वा अरोगो जातो’’ति सुत्वा ‘‘गच्छामहम्पि, तेन कतभेसज्जं करिस्सामी’’ति दण्डमोलुब्भ अनुपुब्बेन तस्स सन्तिकं गन्त्वा, ‘‘केन ते, सम्म, फासुकं जात’’न्ति पुच्छि. किंसुकारिट्ठेन सम्माति. कीदिसो पन सो किंसुकोति. झापितगामे ठितझामथूणो वियाति. इति सो पुरिसो अत्तना दिट्ठाकारेनव किंसुकं आचिक्खि. तेन हि दिट्ठकाले किंसुको पतितपत्तो खाणुककाले दिट्ठत्ता तादिसोव होति.
सो पन पुरिसो सुतमङ्गलिकत्ता ‘‘अयं ‘झापितगामे झामथूणो विया’ति आह, अमङ्गलमेतं. एतस्मिञ्हि मे भेसज्जे कतेपि रोगो न वूपसमिस्सती’’ति तस्स वेय्याकरणेन असन्तुट्ठो तं पुच्छि – ‘‘किं नु खो, भो, त्वञ्ञेव किंसुकं जानासि, उदाहु अञ्ञोपि अत्थी’’ति. अत्थि, भो, दक्खिणद्वारगामे असुको नामाति. सो तं उपसङ्कमित्वा पुच्छि, स्वास्स पुप्फितकाले दिट्ठत्ता अत्तनो दस्सनानुरूपेन ‘‘लोहितको किंसुको’’ति आह. सो ‘‘अयं पुरिमेन विरुद्धं आह, काळको लोहितकतो सुविदूरदूरे’’ति तस्सपि वेय्याकरणेन असन्तुट्ठो ‘‘अत्थि पन, भो, अञ्ञोपि कोचि किंसुकदस्सावी, येन किंसुको दिट्ठपुब्बो’’ति? पुच्छित्वा, ‘‘अत्थि पच्छिमद्वारगामे असुको नामा’’ति वुत्ते तम्पि उपसङ्कमित्वा पुच्छि. स्वास्स फलितकाले दिट्ठत्ता अत्तनो दस्सनानुरूपेन ‘‘ओचिरकजातो आदिन्नसिपाटिको’’ति आह. फलितकालस्मिञ्हि किंसुको ओलम्बमानचीरको विय अधोमुखं कत्वा गहितअसिकोसो विय च सिरीसरुक्खो विय च लम्बमानफलो होति. सो ‘‘अयं पुरिमेहि विरुद्धं आह, न सक्का इमस्स वचनं गहेतु’’न्ति तस्सपि वेय्याकरणेन असन्तुट्ठो ‘‘अत्थि पन, भो, अञ्ञोपि कोचि किंसुकदस्सावी, येन किंसुको दिट्ठपुब्बो’’ति? पुच्छित्वा, ‘‘अत्थि उत्तरद्वारगामे असुको नामा’’ति वुत्ते तम्पि उपसङ्कमित्वा पुच्छि. सो अस्स सञ्छन्नपत्तकाले दिट्ठत्ता अत्तनो दस्सनानुरूपेन ‘‘बहलपत्तपलासो सन्दच्छायो’’ति आह. सन्दच्छायो नाम संसन्दित्वा ठितच्छायो.
सो ‘‘अयम्पि पुरिमेहि विरुद्धं आह, न सक्का इमस्स वचनं गहेतु’’न्ति तस्सपि वेय्याकरणेन असन्तुट्ठो तं आह, ‘‘किं नु खो, भो, तुम्हे अत्तनोव धम्मताय किंसुकं जानाथ, उदाहु केनचि वो अक्खातो’’ति? किं, भो, मयं जानाम? अत्थि पन महानगरस्स मज्झे अम्हाकं आचरियो वेज्जपण्डितो, तं निस्साय अम्हेहि ञातन्ति. ‘‘तेन हि अहम्पि आचरियमेव उपसङ्कमित्वा निक्कङ्खो भविस्सामी’’ति तस्स सन्तिकं उपसङ्कमित्वा तं वन्दित्वा अट्ठासि. वेज्जपण्डितो तेन सद्धिं सम्मोदित्वा, ‘‘केनत्थेन आगतोसि भद्रमुखा’’ति पुच्छि. रोगेनम्हि, अय्य, उपद्दुतो, भेसज्जं मे कथेथाति. तेन हि, भो, गच्छ, किंसुकरुक्खं छिन्दित्वा सोसेत्वा झापेत्वा तस्स खारोदकं गहेत्वा इमिना चिमिना च भेसज्जेन योजेत्वा अरिट्ठं कत्वा पिव, एतेन ते फासुकं भविस्सतीति. सो तथा कत्वा निरोगो बलवा पासादिको जातो.
तत्थ महानगरं विय निब्बाननगरं दट्ठब्बं. वेज्जपण्डितो विय सम्मासम्बुद्धो. वुत्तम्पि चे तं ‘‘भिसक्को सल्लकत्तोति खो, सुनक्खत्त, तथागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्सा’’ति (म. नि. ३.६५) चतूसु द्वारगामेसु चत्तारो वेज्जन्तेवासिका विय चत्तारो दस्सनविसुद्धिपत्ता खीणासवा. पच्चन्तवासी पठमपुरिसो विय पञ्हपुच्छको भिक्खु. पच्चन्तवासिनो चतुन्नं वेज्जन्तेवासिकानं कथाय असन्तुट्ठस्स आचरियमेव उपसङ्कमित्वा पुच्छनकालो विय इमस्स भिक्खुनो चतुन्नं दस्सनविसुद्धिपत्तानं खीणासवानं कथाय असन्तुट्ठस्स सत्थारं उपसङ्कमित्वा पुच्छनकालो.
यथा यथा अधिमुत्तानन्ति येन येनाकारेन अधिमुत्तानं. दस्सनं सुविसुद्धन्ति निब्बानदस्सनं सुट्ठु विसुद्धं. तथा तथा खो तेहि सप्पुरिसेहि ब्याकतन्ति तेन तेनेवाकारेन तुय्हं तेहि सप्पुरिसेहि कथितं. यथा हि ‘‘काळको किंसुको’’ति कथेन्तो न अञ्ञं कथेसि, अत्तना दिट्ठनयेन किंसुकमेव कथेसि, एवमेव छफस्सायतनानं वसेन दस्सनविसुद्धिपत्तखीणासवोपि इमं पञ्हं कथेन्तो न अञ्ञं कथेसि, अत्तना अधिगतमग्गेन दस्सनविसुद्धिकं निब्बानमेव कथेसि.
यथा च ‘‘लोहितको ओचिरकजातो बहलपत्तपलासो किंसुको’’ति कथेन्तोपि न अञ्ञं कथेसि, अत्तना दिट्ठनयेन किंसुकमेव कथेसि, एवमेव पञ्चुपादानक्खन्धवसेन चतुमहाभूतवसेन तेभूमकधम्मवसेन दस्सनविसुद्धिपत्तखीणासवोपि इमं पञ्हं कथेन्तो न अञ्ञं कथेसि, अत्तना अधिगतमग्गेन दस्सनविसुद्धिकं निब्बानमेव कथेसि.
तत्थ यथा काळककाले किंसुकदस्साविनोपि तं दस्सनं भूतं तच्छं न तेन अञ्ञं दिट्ठं, किंसुकोव दिट्ठो, एवमेव छफस्सायतनवसेन दस्सनविसुद्धिपत्तस्सापि खीणासवस्स दस्सनं भूतं तच्छं, न तेन अञ्ञं कथितं, अत्तना अधिगतमग्गेन दस्सनविसुद्धिकं निब्बानमेव कथितं. यथा च लोहितकाले ओचिरकजातकाले बहलपत्तपलासकाले किंसुकदस्साविनोपि तं दस्सनं भूतं तच्छं, न तेन अञ्ञं दिट्ठं, किंसुकोव दिट्ठो, एवमेव पञ्चुपादानक्खन्धवसेन चतुमहाभूतवसेन तेभूमकधम्मवसेन दस्सनविसुद्धिपत्तस्सापि खीणासवस्स दस्सनं भूतं तच्छं, न तेन अञ्ञं कथितं, अत्तना अधिगतमग्गेन दस्सनविसुद्धिकं निब्बानमेव कथितं.
सेय्यथापि, भिक्खु रञ्ञो पच्चन्तिमं नगरन्ति इदं कस्मा आरद्धं? सचे तेन भिक्खुना तं सल्लक्खितं, अथस्स धम्मदेसनत्थं आरद्धं. सचे न सल्लक्खितं, अथस्स इमिना नगरोपमेन तस्सेवत्थस्स दीपनत्थाय आविभावनत्थाय आरद्धं. तत्थ यस्मा मज्झिमपदेसे नगरस्स पाकारादीनि थिरानि वा होन्तु दुब्बलानि वा, सब्बसो वा मा होन्तु, चोरासङ्का न होन्ति, तस्मा तं अग्गहेत्वा ‘‘पच्चन्तिमं नगर’’न्ति आह. दळ्हुद्धापन्ति थिरपाकारं. दळ्हपाकारतोरणन्ति थिरपाकारञ्चेव थिरतोरणञ्च. तोरणानि नाम हि पुरिसुब्बेधानि नगरस्स अलङ्कारत्थं करीयन्ति, चोरनिवारणत्थानिपि होन्तियेव. अथ वा तोरणन्ति पिट्ठसङ्घाटस्सेतं नामं, थिरपिट्ठसङ्घाटन्तिपि अत्थो. छद्वारन्ति नगरद्वारं नाम एकम्पि होति द्वेपि सतम्पि सहस्सम्पि, इध पन सत्था छद्वारिकनगरं दस्सेन्तो एवमाह. पण्डितोति पण्डिच्चेन समन्नागतो. ब्यत्तोति वेय्यत्तियेन समन्नागतो विसदञाणो. मेधावीति ठानुप्पत्तिकपञ्ञासङ्खाताय मेधाय समन्नागतो.
पुरत्थिमाय दिसायातिआदिम्हि भूतमत्थं कत्वा एवमत्थो वेदितब्बो – समिद्धे किर महानगरे सत्तरतनसम्पन्नो राजा चक्कवत्ति रज्जं अनुसासति, तस्सेतं पच्चन्तनगरं राजायुत्तविरहितं, अथ पुरिसा आगन्त्वा ‘‘अम्हाकं, देव, नगरे आयुत्तको नत्थि, देहि नो किञ्चि आयुत्तक’’न्ति आहंसु. राजा एकं पुत्तं दत्वा ‘‘गच्छथ, एतं आदाय तत्थ अभिसिञ्चित्वा विनिच्छयट्ठानादीनि कत्वा वसथा’’ति. ते तथा अकंसु. राजपुत्तो पापमित्तसंसग्गेन कतिपाहेयेव सुरासोण्डो हुत्वा, सब्बानि विनिच्छयट्ठानादीनि हारेत्वा, नगरमज्झे धुत्तेहि परिवारितो सुरं पिवन्तो नच्चगीतादिरतिया वीतिनामेति. अथ रञ्ञो आगन्त्वा आरोचयिंसु.
राजा एकं पण्डितं अमच्चं आणापेसि – ‘‘गच्छ कुमारं ओवदित्वा, विनिच्छयट्ठानादीनि कारेत्वा, पुन अभिसेकं कत्वा, एही’’ति. न सक्का, देव, कुमारं ओवदितुं, चण्डो कुमारो घातेय्यापि मन्ति. अथेकं बलसम्पन्नं योधं आणापेसि – ‘‘त्वं इमिना सद्धिं गन्त्वा सचे सो ओवादे न तिट्ठति, सीसमस्स छिन्दाही’’ति. इति सो अमच्चो योधो चाति इदं सीघं दूतयुगं तत्थ गन्त्वा दोवारिकं पुच्छि – ‘‘कहं, भो, नगरस्स सामि कुमारो’’ति. एस मज्झेसिङ्घाटके सुरं पिवन्तो धुत्तपरिवारितो गीतादिरतिं अनुभोन्तो निसिन्नोति. अथ तं दूतयुगं गन्त्वा अमच्चो तावेत्थ, ‘‘सामि, विनिच्छयट्ठानादीनि किर कारेत्वा साधुकं रज्जं अनुसासा’’ति आह. कुमारो असुणन्तो विय निसीदि. अथ नं योधो सीसे गहेत्वा, ‘‘सचे रञ्ञो आणं करोसि, कर, नो चे, एत्थेव ते सीसं पातेस्सामी’’ति खग्गं अब्बाहि. परिचारका धुत्ता तावदेव दिसासु पलायिंसु. कुमारो भीतो सासनं सम्पटिच्छि. अथस्स ते तत्थेव अभिसेकं कत्वा सेतच्छत्तं उस्सापेत्वा ‘‘सम्मा रज्जं अनुसासाही’’ति रञ्ञा वुत्तं यथाभूतवचनं निय्यातेत्वा यथागतमग्गमेव पटिपज्जिंसु. इममत्थं आविकरोन्तो भगवा ‘‘पुरत्थिमाय दिसाया’’ति आह.
तत्रिदं ओपम्मसंसन्दनं – समिद्धमहानगरं विय हि निब्बाननगरं दट्ठब्बं, सत्तरतनसमन्नागतो राजा चक्कवत्ति विय सत्तबोज्झङ्गरतनसमन्नागतो धम्मराजा सम्मासम्बुद्धो, पच्चन्तिमनगरं विय सक्कायनगरं, तस्मिं नगरे कूटराजपुत्तो विय इमस्स भिक्खुनो कूटचित्तुप्पादो, कूटराजपुत्तस्स धुत्तेहि परिवारितकालो विय इमस्स भिक्खुनो पञ्चहि नीवरणेहि समङ्गिकालो, द्वे सीघदूता विय समथकम्मट्ठानञ्च विपस्सनाकम्मट्ठानञ्च, महायोधेन सीसे गहितकालो विय उप्पन्नपठमज्झानसमाधिना निच्चलं कत्वा चित्तग्गहितकालो, योधेन सीसे गहितमत्ते धुत्तानं दिसासु पलायित्वा दूरीभावो विय पठमज्झानम्हि उप्पन्नमत्ते नीवरणानं दूरीभावो, ‘‘करिस्सामि रञ्ञो सासन’’न्ति सम्पटिच्छितमत्ते विस्सट्ठकालो विय झानतो वुट्ठितकालो, अमच्चेन रञ्ञो सासनं आरोचितकालो विय समाधिना चित्तं कम्मनियं कत्वा विपस्सनाकम्मट्ठानस्स वड्ढितकालो, तत्थेवस्स तेहि द्वीहि दूतेहि कताभिसेकस्स सेतच्छत्तउस्सापनं विय समथविपस्सनाकम्मट्ठानं निस्साय अरहत्तप्पत्तस्स विमुत्तिसेतच्छत्तुस्सापनं वेदितब्बं.
नगरन्ति खो भिक्खु इमस्सेतं चातुमहाभूतिकस्स कायस्स अधिवचनन्तिआदीसु पन चातुमहाभूतिकस्सातिआदीनं पदानं अत्थो हेट्ठा वित्थारितोव. केवलं पन विञ्ञाणराजपुत्तस्स निवासट्ठानत्ता एत्थ कायो ‘‘नगर’’न्ति वुत्तो, तस्सेव द्वारभूतत्ता छ आयतनानि ‘‘द्वारानी’’ति, तेसु द्वारेसु निच्चं सुप्पतिट्ठितत्ता सति ‘‘दोवारिको’’ति, कम्मट्ठानं आचिक्खन्तेन धम्मराजेन पेसितत्ता समथविपस्सना ‘‘सीघं दूतयुग’’न्ति. एत्थ महायोधो विय समथो, पण्डितामच्चो विय विपस्सना वेदितब्बा.
मज्झे सिङ्घाटकोति नगरमज्झे सिङ्घाटको. महाभूतानन्ति हदयवत्थुस्स निस्सयभूतानं महाभूतानं. वत्थुरूपस्स हि पच्चयदस्सनत्थमेवेतं चतुमहाभूतग्गहणं कतं. नगरमज्झे पन सो राजकुमारो विय सरीरमज्झे हदयरूपसिङ्घाटके निसिन्नो समथविपस्सनादूतेहि अरहत्ताभिसेकेन अभिसिञ्चितब्बो विपस्सनाविञ्ञाणराजपुत्तो दट्ठब्बो. निब्बानं पन यथाभूतसभावं अकुप्पं अधिकारीति कत्वा यथाभूतं वचनन्ति वुत्तं. अरियमग्गो पन यादिसोव पुब्बभागविपस्सनामग्गो, अयम्पि अट्ठङ्गसमन्नागतत्ता तादिसोयेवाति कत्वा यथागतमग्गोति वुत्तो. इदं तावेत्थ धम्मदेसनत्थं आभताय उपमाय संसन्दनं.
तस्सेवत्थस्स पाकटीकरणत्थं आभतपक्खे पन इदं संसन्दनं – एत्थ हि छद्वारूपमा छफस्सायतनवसेन दस्सनविसुद्धिपत्तं खीणासवं दस्सेतुं आभता, नगरसामिउपमा पञ्चक्खन्धवसेन, सिङ्घाटकूपमा चतुमहाभूतवसेन, नगरूपमा तेभूमकधम्मवसेन दस्सनविसुद्धिपत्तं खीणासवं दस्सेतुं आभता. सङ्खेपतो पनिमस्मिं सुत्ते चतुसच्चमेव कथितं. सकलेनपि हि नगरसम्भारेन दुक्खसच्चमेव कथितं, यथाभूतवचनेन निरोधसच्चं, यथागतमग्गेन मग्गसच्चं, दुक्खस्स पन पभाविका तण्हा समुदयसच्चं. देसनापरियोसाने पञ्हपुच्छको भिक्खु सोतापत्तिफले पतिट्ठितोति.