११. यवकलापिसुत्तवण्णना

२४८. एकादसमे यवकलापीति लायित्वा ठपितयवपुञ्जो. ब्याभङ्गिहत्थाति काजहत्था. छहि ब्याभङ्गीहि हनेय्युन्ति छहि पुथुलकाजदण्डकेहि पोथेय्युं. सत्तमोति तेसु छसु जनेसु यवे पोथेत्वा पसिब्बके पूरेत्वा आदाय गतेसु अञ्ञो सत्तमो आगच्छेय्य. सुहततरा अस्साति यं तत्थ अवसिट्ठं अत्थि भुसपलापमत्तम्पि, तस्स गहणत्थं सुट्ठुतरं हता.

एवमेव खोति एत्थ चतुमहापथो विय छ आयतनानि दट्ठब्बानि, चतुमहापथे निक्खित्तयवकलापी विय सत्तो, छ ब्याभङ्गियो विय इट्ठानिट्ठमज्झत्तवसेन अट्ठारस आरम्मणानि, सत्तमा ब्याभङ्गी विय भवपत्थना किलेसा. यथा चतुमहापथे ठपिता यवकलापी छहि ब्याभङ्गीहि हञ्ञति, एवमिमे सत्ता अट्ठारसहि आरम्मणदण्डकेहि छसु आयतनेसु हञ्ञन्ति. यथा सत्तमेन सुहततरा होन्ति, एवं सत्ता भवपत्थनकिलेसेहि सुहततरा होन्ति भवेमूलकं दुक्खं अनुभवमाना.

इदानि नेसं तं भवपत्थनकिलेसं दस्सेतुं भूतपुब्बं, भिक्खवेतिआदिमाह. तत्राति सुधम्मायं भुम्मं, सुधम्माय देवसभाय द्वारेति अत्थो. धम्मिका खो देवाति धम्मिका एते देवा नाम, येहि मादिसं असुराधिपतिं गहेत्वा मय्हं भेदनमत्तम्पि न कतन्ति सन्धाय वदति. अधम्मिका देवाति अधम्मिका एते देवा नाम, ये मादिसं असुराधिपतिं नवगूथसूकरं विय कण्ठपञ्चमेहि बन्धनेहि बन्धित्वा निसीदापेन्ति. एवं सुखुमं खो, भिक्खवे, वेपचित्तिबन्धनन्ति तं किर पदुमनाळसुत्तं विय मक्कटजालसुत्तं विय च सुखुमं होति, छेत्तुं पन नेव वासिया न फरसुना सक्का. यस्मा पन चित्तेनेव बज्झति, चित्तेन मुच्चति, तस्मा ‘‘वेपचित्तिबन्धन’’न्ति वुत्तं.

ततो सुखुमतरं मारबन्धनन्ति किलेसबन्धनं पनेसं ततोपि सुखुमतरं, नेव चक्खुस्स आपाथं गच्छति, न इरियापथं निवारेति. तेन हि बद्धा सत्ता पथवितलेपि आकासेपि योजनसतम्पि योजनसहस्सम्पि गच्छन्तिपि आगच्छन्तिपि. छिज्जमानं पनेतं ञाणेनेव छिज्जति, न अञ्ञेनाति ‘‘ञाणमोक्खं बन्धन’’न्तिपि वुच्चति.

मञ्ञमानोति तण्हादिट्ठिमानानं वसेन खन्धे मञ्ञन्तो. बद्धो मारस्साति मारबन्धनेन बद्धो. करणत्थे वा एतं सामिवचनं, किलेसमारेन बद्धोति अत्थो. मुत्तो पापिमतोति मारस्स बन्धनेन मुत्तो. करणत्थेयेव वा इदं सामिवचनं, पापिमता किलेसबन्धनेन मुत्तोति अत्थो.

अस्मीति पदेन तण्हामञ्ञितं वुत्तं. अयमहस्मीति दिट्ठिमञ्ञितं. भविस्सन्ति सस्सतवसेन दिट्ठिमञ्ञितमेव. न भविस्सन्ति उच्छेदवसेन. रूपीतिआदीनि सस्सतस्सेव पभेददीपनानि. तस्माति यस्मा मञ्ञितं आबाधं अन्तोदोसनिकन्तनवसेन रोगो चेव गण्डो च सल्लञ्च, तस्मा. इञ्जितन्तिआदीनि यस्मा इमेहि किलेसेहि सत्ता इञ्जन्ति चेव फन्दन्ति च पपञ्चिता च होन्ति पमत्ताकारपत्ता, तस्मा तेसं आकारदस्सनत्थं वुत्तानि.

मानगतवारे पन मानस्स गतं मानगतं, मानपवत्तीति अत्थो. मानोयेव मानगतं गूथगतं मुत्तगतं विय. तत्थ अस्मीति इदं तण्हाय सम्पयुत्तमानवसेन वुत्तं. अयमहमस्मीति दिट्ठिवसेन. ननु च दिट्ठिसम्पयुत्तो नाम मानो नत्थीति? आम नत्थि, मानस्स पन अप्पहीनत्ता दिट्ठि नाम होति. मानमूलकं दिट्ठिं सन्धायेतं वुत्तं. सेसं सब्बत्थ उत्तानमेवाति.

आसीविसवग्गो.

चतुत्थो पण्णासको.

सळायतनसंयुत्तवण्णना निट्ठिता.