१४. देवदहवग्गो
१. देवदहसुत्तवण्णना
१३४. देवदहवग्गस्स पठमे देवदहन्ति नपुंसकलिङ्गेन लद्धनामो निगमो. मनोरमाति मनं रमयन्ता, मनापाति अत्थो. अमनोरमाति अमनापा.
२. खणसुत्तवण्णना
१३५. दुतिये छफस्सायतनिका नामाति विसुं छफस्सायतनिका नाम निरया नत्थि. सब्बेसुपि हि एकतिंसमहानिरयेसु छद्वारफस्सायतनपञ्ञत्ति होतियेव. इदं पन अवीचिमहानिरयं सन्धाय वुत्तं. सग्गाति इधापि तावतिंसपुरमेव अधिप्पेतं. कामावचरदेवलोके पन एकस्मिम्पि छफस्सायतनपञ्ञत्तिया अभावो नाम नत्थि. इमिना किं दीपेति? निरये एकन्तदुक्खसमप्पितभावेन, देवलोके च एकन्तसुखसमप्पितत्ता एकन्तखिड्डारतिवसेन उप्पन्नपमादेन मग्गब्रह्मचरियवासं वसितुं न सक्का. मनुस्सलोको पन वोकिण्णसुखदुक्खो, इधेव अपायोपि सग्गोपि पञ्ञायति. अयं मग्गब्रह्मचरियस्स कम्मभूमि नाम, सा तुम्हेहि लद्धा. तस्मा ये वो इमे मानुस्सका खन्धा लद्धा, ते वो लाभा. यञ्च वो इदं मनुस्सत्तं लद्धं, पटिलद्धो वो ब्रह्मचरियवासस्स खणो समयोति. वुत्तम्पि हेतं पोराणेहि –
‘‘अयं कम्मभूमि इध मग्गभावना,
ठानानि संवेजनिया बहू इध;
संवेगसंवेजनियेसु वत्थुसु,
संवेगजातोव पयुञ्च योनिसो’’ति.
३. पठमरूपारामसुत्तवण्णना
१३६. ततिये रूपसम्मुदिताति रूपे सम्मुदिता पमोदिता. दुक्खाति दुक्खिता. सुखोति निब्बानसुखेन सुखितो. केवलाति सकला. यावतत्थीति वुच्चतीति यत्तका अत्थीति वुच्चति. एते वोति एत्थ वो-कारो निपातमत्तं. पच्चनीकमिदं होति, सब्बलोकेन पस्सतन्ति यं इदं पस्सन्तानं पण्डितानं दस्सनं, तं सब्बलोकेन पच्चनीकं होति विरुद्धं. लोको हि पञ्चक्खन्धे निच्चा सुखा अत्ता सुभाति मञ्ञति, पण्डिता अनिच्चा दुक्खा अनत्ता असुभाति. सुखतो आहूति सुखन्ति कथेन्ति. सुखतो विदूति सुखन्ति जानन्ति. सब्बमेतं निब्बानमेव सन्धाय वुत्तं.
सम्मूळ्हेत्थाति एत्थ निब्बाने सम्मूळ्हा. अविद्दसूति बाला. सब्बेपि हि छन्नवुतिपासण्डिनो ‘‘निब्बानं पापुणिस्सामा’’ति सञ्ञिनो होन्ति, ते पन ‘‘निब्बानं नाम इद’’न्तिपि न जानन्ति. निवुतानन्ति किलेसनीवरणेन निवुतानं परियोनद्धानं. अन्धकारो अपस्सतन्ति अपस्सन्तानं अन्धकारो होति. किं तं एवं होति? निब्बानं वा निब्बानदस्सनं वा अपस्सन्तानञ्हि बालानं निब्बानम्पि निब्बानदस्सनम्पि काळमेघअवच्छादितं विय चन्दमण्डलं कटाहेन पटिकुज्जितपत्तो विय च निच्चकालं तमो चेव अन्धकारो च सम्पज्जति.
सतञ्च विवटं होति, आलोको पस्सतामिवाति सतञ्च सप्पुरिसानं पञ्ञादस्सनेन पस्सन्तानं निब्बानं आलोको विय विवटं होति. सन्तिके न विजानन्ति, मगा धम्मस्स अकोविदाति यं अत्तनो सरीरे केसे वा लोमादीसु वा अञ्ञतरकोट्ठासं परिच्छिन्दित्वा अनन्तरमेव अधिगन्तब्बतो अत्तनो वा खन्धानं निरोधमग्गतो सन्तिके निब्बानं. तं एवं सन्तिके समानम्पि मग्गभूता जना मग्गामग्गधम्मस्स चतुसच्चधम्मस्स वा अकोविदा न जानन्ति.
मारधेय्यानुपन्नेहीति तेभूमकवट्टं मारस्स निवासट्ठानं अनुपन्नेहि. को नु अञ्ञत्र अरियेभीति ठपेत्वा अरिये को नु अञ्ञो निब्बानपदं जानितुं अरहति. सम्मदञ्ञाय परिनिब्बन्तीति अरहत्तपञ्ञाय सम्मा जानित्वा अनन्तरमेव अनासवा हुत्वा किलेसपरिनिब्बानेन परिनिब्बन्ति. अथ वा सम्मदञ्ञाय अनासवा हुत्वा अन्ते खन्धपरिनिब्बानेन परिनिब्बायन्ति.
४-१२. दुतियरूपारामसुत्तादिवण्णना
१३७-१४५. चतुत्थं सुद्धिकं कत्वा देसियमाने बुज्झनकानं अज्झासयेन वुत्तं. पञ्चमादीनि तथा तथा बुज्झन्तानं अज्झासयेन वुत्तानि. अत्थो पन तेसं पाकटोयेवाति.
देवदहवग्गो चुद्दसमो.