२. उपादानसुत्तवण्णना
५२. दुतिये उपादानियेसूति चतुन्नं उपादानानं पच्चयेसु तेभूमकधम्मेसु. अस्सादानुपस्सिनोति अस्सादं अनुपस्सन्तस्स. तत्राति तस्मिं अग्गिक्खन्धे. तदाहारोति तंपच्चयो. तदुपादानोति तस्सेव वेवचनं. एवमेव खोति एत्थ अग्गिक्खन्धो विय हि तयो भवा, तेभूमकवट्टन्तिपि एतदेव, अग्गिजग्गकपुरिसो विय वट्टनिस्सितो बालपुथुज्जनो, सुक्खतिणगोमयादिपक्खिपनं विय अस्सादानुपस्सिनो पुथुज्जनस्स तण्हादिवसेन छहि द्वारेहि कुसलाकुसलकम्मकरणं. तिणगोमयादीसु खीणेसु पुनप्पुनं तेसं पक्खिपनेन अग्गिक्खन्धस्स वड्ढनं विय बालपुथुज्जनस्स उट्ठाय समुट्ठाय यथावुत्तकम्मायूहनेन अपरापरं वट्टदुक्खनिब्बत्तनं.
न कालेन कालं सुक्खानि चेव तिणानि पक्खिपेय्याति तञ्हि कोचि अत्थकामो एवं वदेय्य – ‘‘भो कस्मा उट्ठाय समुट्ठाय कलापे बन्धित्वा सुक्खतिणकट्ठानं पच्छियञ्च पूरेत्वा सुक्खगोमयानि पक्खिपन्तो एतं अग्गिं जालेसि? अपि नु ते अत्थि इतोनिदानं काचि वड्ढीति? वंसागतमेतं भो अम्हाकं, इतोनिदानं पन मे अवड्ढियेव, कुतो वड्ढि? अहञ्हि इमं अग्गिं जग्गन्तो नेव न्हायितुं न भुञ्जितुं न निपज्जितुं लभामीति. तेन हि भो किं ते इमिना निरत्थकेन अग्गिजालनेन? एहि त्वं एतानि आभतानि तिणादीनि एत्थ निक्खिप, तानि सयमेव झायिस्सन्ति, त्वं पन असुकस्मिं ठाने सीतोदका पोक्खरणी अत्थि, तत्थ न्हत्वा, मालागन्धविलेपनेहि अत्तानं मण्डेत्वा सुनिवत्थो सुपारुतोव पादुकाहि नगरं पविसित्वा पासादवरमारुय्ह वातपानं विवरित्वा महावीथियं विरोचमानो निसीद एकग्गो सुखसमप्पितो हुत्वा, तत्थ ते निसिन्नस्स तिणादीनं खयेन सयमेव अयं अग्गि अप्पण्णत्तिभावं गमिस्सती’’ति. सो तथा करेय्य. तथेव च तत्थ निसिन्नस्स सो अग्गि उपादानक्खयेन अप्पण्णत्तिभावं गच्छेय्य. इदं सन्धायेतं ‘‘न कालेन काल’’न्तिआदि वुत्तं.
एवमेव खोति एत्थ पन इदं ओपम्मसंसन्दनं – चत्तालीसाय कट्ठवाहानं जलमानो महाअग्गिक्खन्धो विय हि तेभूमकवट्टं दट्ठब्बं, अग्गिजग्गनकपुरिसो विय वट्टसन्निस्सितको योगावचरो, अत्थकामो पुरिसो विय सम्मासम्बुद्धो, तेन पुरिसेन तस्स दिन्नओवादो विय तथागतेन ‘‘एहि त्वं, भिक्खु, तेभूमकधम्मेसु निब्बिन्द, एवं वट्टदुक्खा मुच्चिस्ससी’’ति तस्स तेभूमकधम्मेसु कम्मट्ठानस्स कथितकालो, तस्स पुरिसस्स यथानुसिट्ठं पटिपज्जित्वा पासादे निसिन्नकालो विय योगिनो सुगतोवादं सम्पटिच्छित्वा सुञ्ञागारं पविट्ठस्स तेभूमकधम्मेसु विपस्सनं पट्ठपेत्वा अनुक्कमेन यथानुरूपं आहारसप्पायादिं लभित्वा, एकासने निसिन्नस्स अग्गफले पतिट्ठितकालो, तस्स न्हानविलेपनादीहि सुधोतमण्डितकायत्ता तस्मिं निसिन्नस्स एकग्गसुखसमप्पितकालो विय योगिनो अरियमग्गपोक्खरणियं मग्गञाणोदकेन सुन्हातसुधोतकिलेसमलस्स हिरोत्तप्पसाटके निवासेत्वा सीलविलेपनानुलित्तस्स अरहत्तमण्डनेन अत्तभावं मण्डेत्वा विमुत्तिपुप्फदामं पिळन्धित्वा इद्धिपादपादुका आरुय्ह निब्बाननगरं पविसित्वा धम्मपासादं आरुय्ह सतिपट्ठानमहावीथियं विरोचमानस्स निब्बानारम्मणं फलसमापत्तिं अप्पेत्वा निसिन्नकालो. तस्स पन पुरिसस्स तस्मिं निसिन्नस्स तिणादीनं खयेन अग्गिक्खन्धस्स अप्पण्णत्तिगमनकालो विय खीणासवस्स यावतायुकं ठत्वा उपादिण्णकक्खन्धभेदेन अनुपादिसेसाय निब्बानधातुया परिनिब्बुतस्स महावट्टवूपसमो दट्ठब्बो. दुतियं.