१. पञ्चवेरभयसुत्तवण्णना
४१. गहपतिवग्गस्स पठमे यतोति यदा. भयानि वेरानीति भयवेरचेतनायो. सोतापत्तियङ्गेहीति दुविधं सोतापत्तिया अङ्गं, (सोतापत्तिया च अङ्गं,) यं पुब्बभागे सोतापत्तिपटिलाभाय संवत्तति, ‘‘सप्पुरिससंसेवो सद्धम्मस्सवनं योनिसोमनसिकारो धम्मानुधम्मप्पटिपत्ती’’ति (दी. नि. ३.३११) एवं आगतं, पटिलद्धगुणस्स च सोतापत्तिं पत्वा ठितस्स अङ्गं, यं सोतापन्नस्स अङ्गन्तिपि वुच्चति, बुद्धे अवेच्चप्पसादादीनं एतं अधिवचनं. इदमिध अधिप्पेतं. अरियोति निद्दोसो निरुपारम्भो. ञायोति पटिच्चसमुप्पन्नं ञत्वा ठितञाणम्पि पटिच्चसमुप्पादोपि. यथाह – ‘‘ञायो वुच्चति पटिच्चसमुप्पादो, अरियोपि अट्ठङ्गिको मग्गो ञायो’’ति. पञ्ञायाति अपरापरं उप्पन्नाय विपस्सनापञ्ञाय. सुदिट्ठो होतीति अपरापरं उप्पज्जित्वा दस्सनवसेन सुट्ठु दिट्ठो.
खीणनिरयोतिआदीसु आयतिं तत्थ अनुप्पज्जनताय खीणो निरयो मय्हन्ति सो अहं खीणनिरयो. एस नयो सब्बत्थ. सोतापन्नोति मग्गसोतं आपन्नो. अविनिपातधम्मोति न विनिपातसभावो. नियतोति पठममग्गसङ्खातेन सम्मत्तनियामेन नियतो. सम्बोधिपरायनोति उत्तरिमग्गत्तयसङ्खातो सम्बोधि परं अयनं मय्हन्ति सोहं सम्बोधिपरायनो, तं सम्बोधिं अवस्सं अभिसम्बुज्झनकोति अत्थो.
पाणातिपातपच्चयाति पाणातिपातकम्मकारणा. भयं वेरन्ति अत्थतो एकं. वेरञ्च नामेतं दुविधं होति बाहिरं अज्झत्तिकन्ति. एकेन हि एकस्स पिता मारितो होति, सो चिन्तेसि ‘‘एतेन किर मे पिता मारितो, अहम्पि तंयेव मारेस्सामी’’ति निसितं सत्थं आदाय चरति. या तस्स अब्भन्तरे उप्पन्नवेरचेतना, इदं बाहिरं वेरं नाम. या पन इतरस्स ‘‘अयं किर मं मारेस्सामीति चरति, अहमेव नं पठमतरं मारेस्सामी’’ति चेतना उप्पज्जति, इदं अज्झत्तिकं वेरं नाम. इदं ताव उभयम्पि दिट्ठधम्मिकमेव. या पन तं निरये उप्पन्नं दिस्वा ‘‘एतं पहरिस्सामी’’ति जलितं अयमुग्गरं गण्हतो निरयपालस्स चेतना उप्पज्जति, इदमस्स सम्परायिकं बाहिरवेरं. या चस्स ‘‘अयं निद्दोसं मं पहरिस्सामीति आगच्छति, अहमेव नं पठमतरं पहरिस्सामी’’ति चेतना उप्पज्जति, इदमस्स सम्परायिकं अज्झत्तवेरं. यं पनेतं बाहिरवेरं, तं अट्ठकथायं ‘‘पुग्गलवेर’’न्ति वुत्तं. दुक्खं दोमनस्सन्ति अत्थतो एकमेव. यथा चेत्थ, एवं सेसपदेसुपि ‘‘इमिना मम भण्डं हटं, मय्हं दारेसु चारित्तं आपन्नं, मुसा वत्वा अत्थो भग्गो, सुरामदमत्तेन इदं नाम कत’’न्तिआदिना नयेन वेरुप्पत्ति वेदितब्बा. अवेच्चप्पसादेनाति अधिगतेन अचलप्पसादेन. अरियकन्तेहीति पञ्चहि सीलेहि. तानि हि अरियानं कन्तानि पियानि. भवन्तरगतापि अरिया तानि न विजहन्ति, तस्मा ‘‘अरियकन्तानी’’ति वुच्चन्ति. सेसमेत्थ यं वत्तब्बं सिया, तं सब्बं विसुद्धिमग्गे अनुस्सतिनिद्देसे वुत्तमेव. पठमं.