२. छन्नोवादसुत्तवण्णना
३८९. एवं मे सुतन्ति छन्नोवादसुत्तं. तत्थ छन्नोति एवंनामको थेरो, न अभिनिक्खमनं निक्खन्तत्थेरो. पटिसल्लानाति फलसमापत्तितो. गिलानपुच्छकाति गिलानुपट्ठानं नाम बुद्धवण्णितं, तस्मा एवमाह. सत्थन्ति जीवितहारकसत्थं. नावकङ्खामीति इच्छामि.
३९०. अनुपवज्जन्ति अनुप्पत्तिकं अप्पटिसन्धिकं.
३९१. एतं ममातिआदीनि तण्हामानदिट्ठिगाहवसेन वुत्तानि. निरोधं दिस्वाति खयवयं ञत्वा. नेतं मम नेसोहमस्मि न मेसो अत्ताति समनुपस्सामीति अनिच्चं दुक्खं अनत्ताति समनुपस्सामि.
३९३. तस्माति यस्मा मारणन्तिकवेदनं अधिवासेतुं असक्कोन्तो सत्थं आहरामीति वदति, तस्मा. पुथुज्जनो आयस्मा, तेन इदम्पि मनसि करोहीति दीपेति. निच्चकप्पन्ति निच्चकालं. निस्सितस्साति तण्हादिट्ठीहि निस्सितस्स. चलितन्ति विप्फन्दितं होति. पस्सद्धीति कायचित्तपस्सद्धि, किलेसपस्सद्धि नाम होतीति अत्थो. नतीति तण्हानति. नतिया असतीति भवत्थाय आलयनिकन्तिपरियुट्ठानेसु असति. आगतिगति न होतीति पटिसन्धिवसेन आगति नाम न होति, चुतिवसेन गमनं नाम न होति. चुतूपपातोति चवनवसेन चुति, उपपज्जनवसेन उपपातो. नेविध न हुरं न उभयमन्तरेनाति नयिध लोके, न परलोके, न उभयत्थ होति. एसेवन्तो दुक्खस्साति वट्टदुक्खकिलेसदुक्खस्स अयमेव अन्तो अयं परिच्छेदो परिवटुमभावो होति. अयमेव हि एत्थ अत्थो. ये पन ‘‘न उभयमन्तरेना’’ति वचनं गहेत्वा अन्तराभवं इच्छन्ति, तेसं उत्तरं हेट्ठा वुत्तमेव.
३९४. सत्थं आहरेसीति जीवितहारकं सत्थं आहरि, कण्ठनाळिं छिन्दि. अथस्स तस्मिं खणे मरणभयं ओक्कमि, गतिनिमित्तं उपट्ठासि. सो अत्तनो पुथुज्जनभावं ञत्वा संविग्गो विपस्सनं पट्ठपेत्वा सङ्खारे परिग्गण्हन्तो अरहत्तं पत्वा समसीसी हुत्वा परिनिब्बायि. सम्मुखायेव अनुपवज्जता ब्याकताति किञ्चापि इदं थेरस्स पुथुज्जनकाले ब्याकरणं होति, एतेन पन ब्याकरणेन अनन्तरायमस्स परिनिब्बानं अहोसि. तस्मा भगवा तमेव ब्याकरणं गहेत्वा कथेसि. उपवज्जकुलानीति उपसङ्कमितब्बकुलानि. इमिना थेरो, – ‘‘भन्ते, एवं उपट्ठाकेसु च उपट्ठायिकासु च विज्जमानासु सो भिक्खु तुम्हाकं सासने परिनिब्बायिस्सती’’ति पुच्छति. अथस्स भगवा कुलेसु संसग्गाभावं दीपेन्तो होन्ति हेते सारिपुत्तातिआदिमाह. इमस्मिं किर ठाने थेरस्स कुलेसु असंसट्ठभावो पाकटो अहोसि. सेसं सब्बत्थ उत्तानमेवाति.
पपञ्चसूदनिया मज्झिमनिकायट्ठकथाय
छन्नोवादसुत्तवण्णना निट्ठिता.