६. मित्ताकाळीथेरीगाथावण्णना
सद्धाय पब्बजित्वानातिआदिका मित्ताकाळिया थेरिया गाथा. अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारा तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं कुसलं उपचिनन्ती इमस्मिं बुद्धुप्पादे कुरुरट्ठे कम्मासधम्मनिगमे ब्राह्मणकुले निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्ता महासतिपट्ठानदेसनाय पटिलद्धसद्धा भिक्खुनीसु पब्बजित्वा सत्त संवच्छरानि लाभसक्कारगिद्धिका हुत्वा समणधम्मं करोन्ती तत्थ तत्थ विचरित्वा अपरभागे योनिसो उम्मुज्जन्ती संवेगजाता हुत्वा विपस्सनं पट्ठपेत्वा न चिरस्सेव सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पत्वा अत्तनो पटिपत्तिं पच्चवेक्खित्वा उदानवसेन –
९२. ‘‘सद्धाय पब्बजित्वान, अगारस्मानगारियं;
विचरिंहं तेन तेन, लाभसक्कारउस्सुका.
९३. ‘‘रिञ्चित्वा परमं अत्थं, हीनमत्थं असेविहं;
किलेसानं वसं गन्त्वा, सामञ्ञत्थं न बुज्झिहं.
९४. ‘‘तस्सा मे अहु संवेगो, निसिन्नाय विहारके;
उम्मग्गपटिपन्नाम्हि, तण्हाय वसमागता.
९५. ‘‘अप्पकं जीवितं मय्हं, जरा ब्याधि च मद्दति;
पुरायं भिज्जति कायो, न मे कालो पमज्जितुं.
९६. ‘‘यथाभूतमवेक्खन्ती, खन्धानं उदयब्बयं;
विमुत्तचित्ता उट्ठासिं, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति. – इमा गाथा अभासि;
तत्थ विचरिंहं तेन तेन, लाभसक्कारउस्सुकाति लाभे च सक्कारे च उस्सुका युत्तप्पयुत्ता हुत्वा तेन तेन बाहुसच्चधम्मकथादिना लाभुप्पादहेतुना विचरिं अहं.
रिञ्चित्वा परमं अत्थन्ति झानविपस्सनामग्गफलादिं उत्तमं अत्थं जहित्वा छड्डेत्वा. हीनमत्थं असेविहन्ति चतुपच्चयसङ्खातआमिसभावतो हीनं लामकं अत्थं अयोनिसो परियेसनाय पटिसेविं अहं. किलेसानं वसं गन्त्वाति मानमदतण्हादीनं किलेसानं वसं उपगन्त्वा सामञ्ञत्थं समणकिच्चं न बुज्झिं न जानिं अहं.
निसिन्नाय विहारकेति मम वसनकओवरके निसिन्नाय अहु संवेगो. कथन्ति चे, आह ‘‘उम्मग्गपटिपन्नाम्ही’’ति. तत्थ उम्मग्गपटिपन्नाम्हीति यावदेव अनुपादाय परिनिब्बानत्थमिदं सासनं, तत्थ सासने पब्बजित्वा कम्मट्ठानं अमनसिकरोन्ती तस्स उम्मग्गपटिपन्ना अम्हीति. तण्हाय वसमागताति पच्चयुप्पादनतण्हाय वसं उपगता.
अप्पकं जीवितं मय्हन्ति परिच्छिन्नकाला वज्जिततो बहूपद्दवतो च मम जीवितं अप्पकं परित्तं लहुकं. जरा ब्याधि च मद्दतीति तञ्च समन्ततो आपतित्वा निप्पोथेन्ता पब्बता विय जरा ब्याधि च मद्दति निम्मथति. ‘‘मद्दरे’’तिपि पाठो. पुरायं भिज्जति कायोति अयं कायो भिज्जति पुरा. यस्मा तस्स एकंसिको भेदो, तस्मा न मे कालो पमज्जितुं अयं कालो अट्ठक्खणवज्जितो नवमो खणो, सो पमज्जितुं न युत्तोति तस्साहुं संवेगोति योजना.
यथाभूतमवेक्खन्तीति एवं जातसंवेगा विपस्सनं पट्ठपेत्वा अनिच्चादिमनसिकारेन यथाभूतमवेक्खन्ती. किं अवेक्खन्तीति आह ‘‘खन्धानं उदयब्बय’’न्ति. ‘‘अविज्जासमुदया रूपसमुदयो’’तिआदिना (पटि. म. १.५०) समपञ्ञासप्पभेदानं पञ्चन्नं उपादानक्खन्धानं उप्पादनिरोधञ्च उदयब्बयानुपस्सनाय अवेक्खन्ती विपस्सनं उस्सुक्कापेत्वा मग्गपटिपाटिया सब्बसो किलेसेहि च भवेहि च विमुत्तचित्ता उट्ठासिं, उभतो उट्ठानेन मग्गेन भवत्तयतो चाति वुट्ठिता अहोसिं. सेसं वुत्तनयमेव.
मित्ताकाळीथेरीगाथावण्णना निट्ठिता.