६. सुक्काथेरीगाथावण्णना
किंमे कता राजगहेतिआदिका सुक्काय थेरिया गाथा. अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारा तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं कुसलं उपचिनन्ती विपस्सिस्स भगवतो काले बन्धुमतीनगरे कुलगेहे निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्ता उपासिकाहि सद्धिं विहारं गन्त्वा सत्थु सन्तिके धम्मं सुत्वा पटिलद्धसद्धा पब्बजित्वा बहुस्सुता धम्मधरा पटिभानवती अहोसि. सा तत्थ बहूनि वस्ससहस्सानि ब्रह्मचरियं चरित्वा पुथुज्जनकालकिरियमेव कत्वा तुसिते निब्बत्ति. तथा सिखिस्स भगवतो, वेस्सभुस्स भगवतो कालेति एवं तिण्णं सम्मासम्बुद्धानं सासने सीलं रक्खित्वा बहुस्सुता धम्मधरा अहोसि, तथा ककुसन्धस्स, कोणागमनस्स, कस्सपस्स च भगवतो सासने पब्बजित्वा विसुद्धसीला बहुस्सुता धम्मकथिका अहोसि.
एवं सा तत्थ तत्थ बहुं पुञ्ञं उपचिनित्वा सुगतीसुयेव संसरन्ती इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहनगरे गहपतिमहासालकुले निब्बत्ति, सुक्कातिस्सा नामं अहोसि. सा विञ्ञुतं पत्ता सत्थु राजगहपवेसने लद्धप्पसादा उपासिका हुत्वा अपरभागे धम्मदिन्नाय थेरिया सन्तिके धम्मं सुत्वा सञ्जातसंवेगा तस्सा एव सन्तिके पब्बजित्वा विपस्सनाय कम्मं करोन्ती नचिरस्सेव सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेरी २.४.१११-१४२) –
‘‘एकनवुतितो कप्पे, विपस्सी नाम नायको;
उप्पज्जि चारुदस्सनो, सब्बधम्मविपस्सको.
‘‘तदाहं बन्धुमतियं, जाता अञ्ञतरे कुले;
धम्मं सुत्वान मुनिनो, पब्बजिं अनगारियं.
‘‘बहुस्सुता धम्मधरा, पटिभानवती तथा;
विचित्तकथिका चापि, जिनसासनकारिका.
‘‘तदा धम्मकथं कत्वा, हिताय जनतं बहुं;
ततो चुताहं तुसितं, उपपन्ना यसस्सिनी.
‘‘एकत्तिंसे इतो कप्पे, सिखी विय सिखी जिनो;
तपन्तो यससा लोके, उप्पज्जि वदतं वरो.
‘‘तदापि पब्बजित्वान, बुद्धसासनकोविदा;
जोतेत्वा जिनवाक्यानि, ततोपि तिदिवं गता.
‘‘एकत्तिंसेव कप्पम्हि, वेस्सभू नाम नायको;
उप्पज्जित्थ महाञाणी, तदापि च तथेवहं.
‘‘पब्बजित्वा धम्मधरा, जोतयिं जिनसासनं;
गन्त्वा मरुपुरं रम्मं, अनुभोसिं महासुखं.
‘‘इमम्हि भद्दके कप्पे, ककुसन्धो जिनुत्तमो;
उप्पज्जि नरसरणो, तदापि च तथेवहं.
‘‘पब्बजित्वा मुनिमतं, जोतयित्वा यथायुकं;
ततो चुताहं तिदिवं, अगं सभवनं यथा.
‘‘इमस्मिंयेव कप्पम्हि, कोणागमननायको;
उप्पज्जि लोकसरणो, अरणो अमतङ्गतो.
‘‘तदापि पब्बजित्वान, सासने तस्स तादिनो;
बहुस्सुता धम्मधरा, जोतयिं जिनसासनं.
‘‘इमस्मिंयेव कप्पम्हि, कस्सपो मुनिमुत्तमो;
उप्पज्जि लोकसरणो, अरणो मरणन्तगू.
‘‘तस्सापि नरवीरस्स, पब्बजित्वान सासने;
परियापुटसद्धम्मा, परिपुच्छा विसारदा.
‘‘सुसीला लज्जिनी चेव, तीसु सिक्खासु कोविदा;
बहुं धम्मकथं कत्वा, यावजीवं महामुने.
‘‘तेन कम्मविपाकेन, चेतनापणिधीहि च;
जहित्वा मानुसं देहं, तावतिंसमगच्छहं.
‘‘पच्छिमे च भवे दानि, गिरिब्बजपुरुत्तमे;
जाता सेट्ठिकुले फीते, महारतनसञ्चये.
‘‘यदा भिक्खुसहस्सेन, परिवुतो लोकनायको;
उपागमि राजगहं, सहस्सक्खेन वण्णितो.
‘‘दन्तो दन्तेहि सह पुराणजटिलेहि, विप्पमुत्तो विप्पमुत्तेहि;
सिङ्गीनिक्खसवण्णो, राजगहं पाविसि भगवा.
‘‘दिस्वा बुद्धानुभावं तं, सुत्वाव गुणसञ्चयं;
बुद्धे चित्तं पसादेत्वा, पूजयिं तं यथाबलं.
‘‘अपरेन च कालेन, धम्मदिन्नाय सन्तिके;
अगारा निक्खमित्वान, पब्बजिं अनगारियं.
‘‘केसेसु छिज्जमानेसु, किलेसे झापयिं अहं;
उग्गहिं सासनं सब्बं, पब्बजित्वा चिरेनहं.
‘‘ततो धम्ममदेसेसिं, महाजनसमागमे;
धम्मे देसियमानम्हि, धम्माभिसमयो अहु.
‘‘नेकपाणसहस्सानं, तं विदित्वातिविम्हितो;
अभिप्पसन्नो मे यक्खो, भमित्वान गिरिब्बजं.
‘‘किंमे कता राजगहे मनुस्सा, मधुं पीताव अच्छरे;
ये सुक्कं न उपासन्ति, देसेन्तिं अमतं पदं.
‘‘तञ्च अप्पटिवानीयं, असेचनकमोजवं;
पिवन्ति मञ्ञे सप्पञ्ञा, वलाहकमिवद्धगू.
‘‘इद्धीसु च वसी होमि, दिब्बाय सोतधातुया;
चेतोपरियञाणस्स, वसी होमि महामुने.
‘‘पुब्बेनिवासं जानामि, दिब्बचक्खु विसोधितं;
सब्बासवपरिक्खीणा, नत्थि दानि पुनब्भवो.
‘‘अत्थधम्मनिरुत्तीसु, पटिभाने तथेव च;
ञाणं मम महावीर, उप्पन्नं तव सन्तिके.
‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.
अरहत्तं पन पत्वा पञ्चसतभिक्खुनिपरिवारा महाधम्मकथिका अहोसि. सा एकदिवसं राजगहे पिण्डाय चरित्वा कतभत्तकिच्चा भिक्खुनुपस्सयं पविसित्वा सन्निसिन्नाय महतिया परिसाय मधुभण्डं पीळेत्वा सुमधुरं पायेन्ती विय अमतेन अभिसिञ्चन्ती विय धम्मं देसेति. परिसा चस्सा धम्मकथं ओहितसोता अविक्खित्तचित्ता सक्कच्चं सुणाति. तस्मिं खणे थेरिया चङ्कमनकोटियं रुक्खे अधिवत्था देवता धम्मदेसनाय पसन्ना राजगहं पविसित्वा रथियाय रथियं सिङ्घाटकेन सिङ्घाटकं विचरित्वा तस्सा गुणं विभावेन्ती –
५४. ‘‘किंमे कता राजगहे मनुस्सा, मधुं पीताव अच्छरे;
ये सुक्कं न उपासन्ति, देसेन्तिं बुद्धसासनं.
५५. ‘‘तञ्च अप्पटिवानीयं, असेचनकमोजवं;
पिवन्ति मञ्ञे सप्पञ्ञा, वलाहकमिवद्धगू’’ति. –
इमा द्वे गाथा अभासि.
तत्थ किंमे कता राजगहे मनुस्साति इमे राजगहे मनुस्सा किं कता, किस्मिं नाम किच्चे ब्यावटा. मधुं पीताव अच्छरेति यथा भण्डमधुं गहेत्वा मधुं पीतवन्तो विसञ्ञिनो हुत्वा सीसं उक्खिपितुं न सक्कोन्ति, एवं इमेपि धम्मसञ्ञाय विसञ्ञिनो हुत्वा मञ्ञे सीसं उक्खिपितुं न सक्कोन्ति, केवलं अच्छन्तियेवाति अत्थो. ये सुक्कं न उपासन्ति, देसेन्तिं बुद्धसासनन्ति बुद्धस्स भगवतो सासनं याथावतो देसेन्तिं पकासेन्तिं सुक्कं थेरिं ये न उपासन्ति न पयिरुपासन्ति. ते इमे राजगहे मनुस्सा किं कताति योजना.
तञ्च अप्पटिवानीयन्ति तञ्च पन धम्मं अनिवत्तितभावावहं निय्यानिकं, अभिक्कन्तताय वा यथा सोतुजनसवनमनोहरभावेन अनपनीयं, असेचनकं अनासित्तकं पकतियाव महारसं ततो एव ओजवन्तं. ‘‘ओसध’’न्तिपि पाळि. वट्टदुक्खब्याधितिकिच्छाय ओसधभूतं. पिवन्ति मञ्ञे सप्पञ्ञा, वलाहकमिवद्धगूति वलाहकन्तरतो निक्खन्तं उदकं निरुदककन्तारे पथगा विय तं धम्मं सप्पञ्ञा पण्डितपुरिसा पिवन्ति मञ्ञे पिवन्ता विय सुणन्ति.
मनुस्सा तं सुत्वा पसन्नमानसा थेरिया सन्तिकं उपसङ्कमित्वा सक्कच्चं धम्मं सुणिंसु. अपरभागे थेरिया आयुपरियोसाने परिनिब्बानकाले सासनस्स निय्यानिकभावविभावनत्थं अञ्ञं ब्याकरोन्ती –
५६. ‘‘सुक्का सुक्केहि धम्मेहि, वीतरागा समाहिता;
धारेति अन्तिमं देहं, जेत्वा मारं सवाहन’’न्ति. – इमं गाथं अभासि;
तत्थ सुक्काति सुक्काथेरी अत्तानमेव परं विय दस्सेति. सुक्केहि धम्मेहीति सुपरिसुद्धेहि लोकुत्तरधम्मेहि. वीतरागा समाहिताति अग्गमग्गेन सब्बसो वीतरागा अरहत्तफलसमाधिना समाहिता. सेसं वुत्तनयमेव.
सुक्काथेरीगाथावण्णना निट्ठिता.