३. अपरा उत्तमाथेरीगाथावण्णना
ये इमे सत्त बोज्झङ्गातिआदिका अपराय उत्तमाय थेरिया गाथा. अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारा तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं कुसलं उपचिनन्ती विपस्सिस्स भगवतो काले बन्धुमतीनगरे कुलदासी हुत्वा निब्बत्ति. सा एकदिवसं सत्थु सावकं एकं खीणासवत्थेरं पिण्डाय चरन्तं दिस्वा पसन्नमानसा तीणि मोदकानि अदासि. सा तेन पुञ्ञकम्मेन देवमनुस्सेसु संसरन्ती इमस्मिं बुद्धुप्पादे कोसलजनपदे अञ्ञतरस्मिं ब्राह्मणमहासालकुले निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्ता जनपदचारिकं चरन्तस्स सत्थु सन्तिके धम्मं सुत्वा पटिलद्धसद्धा पब्बजित्वा नचिरस्सेव सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेरी २.२.३०-३६) –
‘‘नगरे बन्धुमतिया, कुम्भदासी अहोसहं;
मम भागं गहेत्वान, गच्छं उदकहारिका.
‘‘पन्थम्हि समणं दिस्वा, सन्तचित्तं समाहितं;
पसन्नचित्ता सुमना, मोदके तीणिदासहं.
‘‘तेन कम्मेन सुकतेन, चेतनापणिधीहि च;
एकनवुतिकप्पानि, विनिपातं न गच्छहं.
‘‘सम्पत्ति तं करित्वान, सब्बं अनुभविं अहं;
मोदके तीणि दत्वान, पत्ताहं अचलं पदं.
‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.
अरहत्तं पन पत्वा अत्तनो पटिपत्तिं पच्चवेक्खित्वा उदानवसेन –
४५. ‘‘ये इमे सत्त बोज्झङ्गा, मग्गा निब्बानपत्तिया;
भाविता ते मया सब्बे, यथा बुद्धेन देसिता.
४६. ‘‘सुञ्ञतस्सानिमित्तस्स, लाभिनीहं यदिच्छकं;
ओरसा धीता बुद्धस्स, निब्बानाभिरता सदा.
४७. ‘‘सब्बे कामा समुच्छिन्ना, ये दिब्बा ये च मानुसा;
विक्खीणो जातिसंसारो, नत्थि दानि पुनब्भवो’’ति. –
इमा गाथा अभासि.
तत्थ सुञ्ञतस्सानिमित्तस्स, लाभिनीहं यदिच्छकन्ति सुञ्ञतसमापत्तिया च अनिमित्तसमापत्तिया च अहं यदिच्छकं लाभिनी, तत्थ यं यं समापज्जितुं इच्छामि यत्थ यत्थ यदा यदा, तं तं तत्थ तत्थ तदा तदा समापज्जित्वा विहरामीति अत्थो. यदिपि हि सुञ्ञताप्पणिहितादिनामकस्स यस्स कस्सचिपि मग्गस्स सुञ्ञतादिभेदं तिविधम्पि फलं सम्भवति. अयं पन थेरी सुञ्ञतानिमित्तसमापत्तियोव समापज्जति. तेन वुत्तं – ‘‘सुञ्ञतस्सानिमित्तस्स, लाभिनीहं यदिच्छक’’न्ति. येभुय्यवसेन वा एतं वुत्तं. निदस्सनमत्तमेतन्ति अपरे.
ये दिब्बा ये च मानुसाति ये देवलोकपरियापन्ना ये च मनुस्सलोकपरियापन्ना वत्थुकामा, ते सब्बेपि तप्पटिबद्धछन्दरागप्पहानेन मया सम्मदेव उच्छिन्ना, अपरिभोगारहा कता. वुत्तञ्हि – ‘‘अभब्बो, आवुसो, खीणासवो भिक्खु कामे परिभुञ्जितुं. सेय्यथापि पुब्बे अगारियभूतो’’ति. सेसं वुत्तनयमेव.
अपरा उत्तमाथेरीगाथावण्णना निट्ठिता.