१. अपरासामाथेरीगाथावण्णना

तिकनिपाते पण्णवीसतिवस्सानीतिआदिका अपराय सामाय थेरिया गाथा. अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारा तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं कुसलं उपचिनन्ती विपस्सिस्स भगवतो काले चन्दभागाय नदिया तीरे किन्नरयोनियं निब्बत्ति. सा तत्थ किन्नरेहि सद्धिं कीळापसुता विचरति. अथेकदिवसं सत्था तस्सा कुसलबीजरोपनत्थं तत्थ गन्त्वा नदीतीरे चङ्कमि. सा भगवन्तं दिस्वा हट्ठतुट्ठा सळलपुप्फानि आदाय सत्थु सन्तिकं गन्त्वा वन्दित्वा तेहि पुप्फेहि भगवन्तं पूजेसि. सा तेन पुञ्ञकम्मेन देवमनुस्सेसु संसरन्ती इमस्मिं बुद्धुप्पादे कोसम्बियं कुलघरे निब्बत्तित्वा वयप्पत्ता सामावतिया सहायिका हुत्वा तस्सा मतकाले संवेगजाता पब्बजित्वा पञ्चवीसति वस्सानि चित्तसमाधानं अलभित्वा महल्लिकाकाले सुगतोवादं लभित्वा विपस्सनं वड्ढेत्वा सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेरी २.२.२२-२९) –

‘‘चन्दभागानदीतीरे, अहोसिं किन्नरी तदा;

अद्दसाहं देवदेवं, चङ्कमन्तं नरासभं.

‘‘ओचिनित्वान सळलं, बुद्धसेट्ठस्सदासहं;

उपसिङ्घि महावीरो, सळलं देवगन्धिकं.

‘‘पटिग्गहेत्वा सम्बुद्धो, विपस्सी लोकनायको;

उपसिङ्घि महावीरो, पेक्खमानाय मे तदा.

‘‘अञ्जलिं पग्गहेत्वान, वन्दित्वा द्विपदुत्तमं;

सकं चित्तं पसादेत्वा, ततो पब्बतमारुहिं.

‘‘एकनवुतितो कप्पे, यं पुप्फमददिं तदा;

दुग्गतिं नाभिजानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वा अत्तनो पटिपत्तिं पच्चवेक्खित्वा उदानवसेन –

३९. ‘‘पण्णवीसति वस्सानि, यतो पब्बजिताय मे;

नाभिजानामि चित्तस्स, समं लद्धं कुदाचनं.

४०. ‘‘अलद्धा चेतसो सन्तिं, चित्ते अवसवत्तिनी;

ततो संवेगमापादिं, सरित्वा जिनसासनं.

४१. ‘‘बहूहि दुक्खधम्मेहि, अप्पमादरताय मे;

तण्हक्खयो अनुप्पत्तो, कतं बुद्धस्स सासनं;

अज्ज मे सत्तमी रत्ति, यतो तण्हा विसोसिता’’ति. –

इमा गाथा अभासि.

तत्थ चित्तस्स समन्ति चित्तस्स वूपसमं, चेतोसमथमग्गफलसमाधीति अत्थो.

ततोति तस्मा चित्तवसं वत्तेतुं असमत्थभावतो. संवेगमापादिन्ति सत्थरि धरन्तेपि पब्बजितकिच्चं मत्थकं पापेतुं असक्कोन्ती पच्छा कथं पापयिस्सामीति संवेगं ञाणुत्रासं आपज्जिं. सरित्वा जिनसासनन्ति काणकच्छपोपमादिसत्थुओवादं (सं. नि. ५.१११७; म. नि. ३.२५२) अनुस्सरित्वा. सेसं वुत्तनयमेव.

अपरासामाथेरीगाथावण्णना निट्ठिता.