११. मुत्ताथेरीगाथावण्णना
सुमुत्ता साधुमुत्ताम्हीतिआदिका मुत्ताथेरिया गाथा. अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारा तत्थ तत्थ भवे कुसलं उपचिनित्वा इमस्मिं बुद्धुप्पादे कोसलजनपदे ओघातकस्स नाम दलिद्दब्राह्मणस्स धीता हुत्वा निब्बत्ति, तं वयप्पत्तकाले मातापितरो एकस्स खुज्जब्राह्मणस्स अदंसु. सा तेन घरावासं अरोचन्ती तं अनुजानापेत्वा पब्बजित्वा विपस्सनाय कम्मं करोति. तस्सा बहिद्धारम्मणेसु चित्तं विधावति, सा तं निग्गण्हन्ती ‘‘सुमुत्ता साधुमुत्ताम्ही’’ति गाथं वदन्तीयेव विपस्सनं उस्सुक्कापेत्वा सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने –
‘‘पदुमुत्तरो नाम जिनो, सब्बधम्मेसु चक्खुमा;
पाणिने अनुगण्हन्तो, पिण्डाय पाविसी पुरं.
‘‘तस्स आगच्छतो सत्थु, सब्बे नगरवासिनो;
हट्ठतुट्ठा समागन्त्वा, वालिका आकिरिंसु ते.
‘‘वीथिसम्मज्जनं कत्वा, कदलिपुण्णकद्धजे;
धूमं चुण्णञ्च मासञ्च, सक्कारं कच्च सत्थुनो.
‘‘मण्डपं पटियादेत्वा, निमन्तेत्वा विनायकं;
महादानं ददित्वान, सम्बोधिं अभिपत्थयि.
‘‘पदुमुत्तरो महावीरो, हारको सब्बपाणिनं;
अनुमोदनियं कत्वा, ब्याकासि अग्गपुग्गलो.
‘‘सतसहस्से अतिक्कन्ते, कप्पो हेस्सति भद्दको;
भवाभवे सुखं लद्धा, पापुणिस्ससि बोधियं.
‘‘हत्थकम्मञ्च ये केचि, कतावी नरनारियो;
अनागतम्हि अद्धाने, सब्बा हेस्सन्ति सम्मुखा.
‘‘तेन कम्मविपाकेन, चेतनापणिधीहि च;
उप्पन्नदेवभवने, तुय्हं ता परिचारिका.
‘‘दिब्बं सुखमसङ्ख्येय्यं, मानुसञ्च असङ्खियं;
अनुभोन्ति चिरं कालं, संसरिम्ह भवाभवे.
‘‘सतसहस्सितो कप्पे, यं कम्ममकरिं तदा;
सुखुमाला मनुस्सेसु, अथो देवपुरेसु च.
‘‘रूपं भोगं यसं आयुं, अथो कित्तिसुखं पियं;
लभामि सततं सब्बं, सुकतं कम्मसम्पदं.
‘‘पच्छिमे भवे सम्पत्ते, जाताहं ब्राह्मणे कुले;
सुखुमालहत्थपादा, रमणिये निवेसने.
‘‘सब्बकालम्पि पथवी, न पस्सामनलङ्कतं;
चिक्खल्लभूमिं असुचिं, न पस्सामि कुदाचनं.
‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.
अरहत्तं पन पत्वा उदानेन्ती –
११. ‘‘सुमुत्ता साधुमुत्ताम्हि, तीहि खुज्जेहि मुत्तिया;
उदुक्खलेन मुसलेन, पतिना खुज्जकेन च;
मुत्ताम्हि जातिमरणा, भवनेत्ति समूहता’’ति. – इमं गाथं अभासि;
तत्थ सुमुत्ताति सुट्ठु मुत्ता. साधुमुत्ताम्हीति साधु सम्मदेव मुत्ता अम्हि. कुतो पन सुमुत्ता साधुमुत्ताति आह ‘‘तीहि खुज्जेहि मुत्तिया’’ति, तीहि वङ्ककेहि परिमुत्तियाति अत्थो. इदानि तानि सरूपतो दस्सेन्ती ‘‘उदुक्खलेन मुसलेन, पतिना खुज्जकेन चा’’ति आह. उदुक्खले हि धञ्ञं पक्खिपन्तिया परिवत्तेन्तिया मुसलेन कोट्टेन्तिया च पिट्ठि ओनामेतब्बा होतीति खुज्जकरणहेतुताय तदुभयं ‘‘खुज्ज’’न्ति वुत्तं. सामिको पनस्सा खुज्जो एव. इदानि यस्सा मुत्तिया निदस्सनवसेन तीहि खुज्जेहि मुत्ति वुत्ता. तमेव दस्सेन्ती ‘‘मुत्ताम्हि जातिमरणा’’ति वत्वा तत्थ कारणमाह ‘‘भवनेत्ति समूहता’’ति. तस्सत्थो – न केवलमहं तीहि खुज्जेहि एव मुत्ता, अथ खो सब्बस्मा जातिमरणापि, यस्मा सब्बस्सापि भवस्स नेत्ति नायिका तण्हा अग्गमग्गेन मया समुग्घाटिताति.
मुत्ताथेरीगाथावण्णना निट्ठिता.