८. वस्सिकत्थेरगाथावण्णना

एकोपि सद्धो मेधावीति आयस्मतो वस्सिकत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे पुञ्ञानि करोन्तो अत्थदस्सिस्स भगवतो काले कुलगेहे निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्तो एकदिवसं सत्थारं दिस्वा पसन्नचित्तो पिलक्खफलानि अदासि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवमनुस्सेसु संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे कोसलरट्ठे ब्राह्मणकुले निब्बत्तित्वा वस्सिकोति लद्धनामो वयप्पत्तो सत्थु यमकपाटिहारियं दिस्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा समणधम्मं करोन्तो आबाधिको अहोसि. अथ नं ञातका वेज्जपरिदिट्ठेन भेसज्जविधिना उपट्ठहित्वा अरोगमकंसु. सो तम्हा आबाधा वुट्ठितो संवेगजातो भावनं उस्सुक्कापेत्वा छळभिञ्ञो अहोसि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर २.४७.४०-४४) –

‘‘वनन्तरे बुद्धं दिस्वा, अत्थदस्सिं महायसं;

पसन्नचित्तो सुमनो, पिलक्खस्स फलं अदा.

‘‘अट्ठारसे कप्पसते, यं फलं अददिं तदा;

दुग्गतिं नाभिजानामि, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

छळभिञ्ञो पन हुत्वा आकासेन ञातकानं सन्तिके गन्त्वा आकासे ठितो धम्मं देसेत्वा ते सरणेसु सीलेसु च पतिट्ठापेसि. तेसु केचि कालङ्कता सरणेसु सीलेसु च पतिट्ठितत्ता सग्गे निब्बत्तिंसु. अथ नं सत्था बुद्धुपट्ठानं उपगतं ‘‘किं ते, वस्सिक, ञातीनं आरोग्य’’न्ति पुच्छि. सो ञातीनं अत्तना कतं उपकारं सत्थु कथेन्तो –

२४०. ‘‘एकोपि सद्धो मेधावी, अस्सद्धानीध ञातिनं;

धम्मट्ठो सीलसम्पन्नो, होति अत्थाय बन्धुनं.

२४१. ‘‘निग्गय्ह अनुकम्पाय, चोदिता ञातयो मया;

ञातिबन्धवपेमेन, कारं कत्वान भिक्खुसु.

२४२. ‘‘ते अब्भतीता कालङ्कता, पत्ता ते तिदिवं सुखं;

भातरो मय्हं माता च, मोदन्ति कामकामिनो’’ति. –

तिस्सो गाथा अभासि.

तत्थायं पठमगाथाय अत्थो – यो कम्मफलसद्धाय च रतनत्तयसद्धाय च वसेन सद्धो, ततो एव कम्मस्सकतञाणादियोगतो मेधावी, सत्थु ओवादधम्मे नवलोकुत्तरधम्मे च ठितत्ता धम्मट्ठो, आचारसीलस्स मग्गसीलस्स फलसीलस्स च वसेन सीलसम्पन्नो, सो एकोपि यथावुत्ताय सद्धाय अभावेन अस्सद्धानं इध इमस्मिं लोके ‘‘अम्हाकं इमे’’ति ञातब्बट्ठेन ञातीनं, तथा पेमबन्धनेन बन्धनट्ठेन ‘‘बन्धू’’ति च लद्धनामानं बन्धवानं अत्थाय हिताय होतीति.

एवं साधारणतो वुत्तमत्थं अत्तूपनायिकं कत्वा दस्सेतुं ‘‘निग्गय्हा’’तिआदिना इतरगाथा वुत्ता. तत्थ निग्गय्ह अनुकम्पाय, चोदिता ञातयो मयाति इदानिपि दुग्गता कुसलं अकत्वा आयतिं परिक्किलेसं पुन मानुभवित्थाति निग्गहेत्वा ञातयो मया ओवदिता. ञातिबन्धवपेमेन ‘‘अम्हाकं अयं बन्धवो’’ति एवं पवत्तेन पेमेन मम ओवादं अतिक्कमितुं असक्कोन्ता कारं कत्वान भिक्खूसु पसन्नचित्ता हुत्वा चीवरादिपच्चयदानेन चेव उपट्ठानेन च भिक्खूसु सक्कारसम्मानं कत्वा ते अब्भतीता कालङ्कता हुत्वा इमं लोकं अतिक्कन्ता. पुन तेति निपातमत्तं. तिदिवं सुखन्ति देवलोकपरियापन्नसुखं, सुखं वा इट्ठं तिदिवं अधिगता. ‘‘के पन ते’’ति आह. ‘‘भातरो मय्हं माता च, मोदन्ति कामकामिनो’’ति. अत्तना यथाकामितवत्थुकामसमङ्गिनो हुत्वा अभिरमन्तीति अत्थो.

वस्सिकत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.