८. निसभत्थेरगाथावण्णना
पञ्च कामगुणे हित्वाति आयस्मतो निसभत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे पुञ्ञानि उपचिनन्तो विपस्सिस्स भगवतो काले कुलगेहे निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्तो एकदिवसं सत्थारं पिण्डाय चरन्तं दिस्वा पसन्नचित्तो कपित्थफलमदासि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन सुगतीसुयेव संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे कोलियजनपदे कुलगेहे निब्बत्तित्वा निसभोति लद्धनामो वयप्पत्तो साकियकोलियानं सङ्गामे बुद्धानुभावं दिस्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा तदहेव अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर २.५२.७-११) –
‘‘सुवण्णवण्णं सम्बुद्धं, आहुतीनं पटिग्गहं;
रथियं पटिपज्जन्तं, कपित्थं अददिं फलं.
‘‘एकनवुतितो कप्पे, यं फलं अददिं तदा;
दुग्गतिं नाभिजानामि, फलदानस्सिदं फलं.
‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.
सो अरहत्तं पन पत्वा अत्तनो सहायभिक्खू पमादविहारेन कालं वीतिनामेन्ते दिस्वा ते ओवदन्तो –
१९५. ‘‘पञ्च कामगुणे हित्वा, पियरूपे मनोरमे;
सद्धाय घरा निक्खम्म, दुक्खस्सन्तकरो भवे’’ति. –
पठमं गाथं अभासि.
तस्सत्थो – बालपुथुज्जनस्स पियायितब्बसभावताय पियरूपे मनुञ्ञसभावताय मनोरमे रूपादिके पञ्च कामगुणे कामकोट्ठासे हित्वा पहाय परिच्चजित्वा कम्मफलसद्धाय रतनत्तयसद्धाय च वसेन घरा घरबन्धनतो निक्खम्म निक्खमित्वा पब्बज्जं उपगतो विञ्ञुजातिको पब्बजितकालतो पट्ठाय घटेन्तो वायमन्तो वट्टदुक्खस्स अन्तकरो भवे भवेय्याति. एवं ते भिक्खू ओवदित्वा ‘‘अयं परे एव सञ्ञापेन्तो विहरति, ‘‘सयं पन अकारको’ति मा चिन्तयित्था’’ति तेसं अत्तनो पटिपन्नभावं पकासेन्तो –
१९६. ‘‘नाभिनन्दामि मरणं, नाभिनन्दामि जीवितं;
कालञ्च पटिकङ्खामि, सम्पजानो पतिस्सतो’’ति. –
दुतियगाथाय अञ्ञं ब्याकासि. तत्थ नाभिनन्दामि मरणन्ति मरणं न अभिकङ्खामि. नाभिनन्दामि जीवितन्ति इदं पन तस्स कारणवचनं, यस्मा नाभिनन्दामि जीवितं, तस्मा नाभिनन्दामि मरणन्ति. यो हि आयतिं जातिजरामरणाय किलेसाभिसङ्खारे आचिनोति उपचिनोति, सो पुनब्भवाभिनिब्बत्तिं अभिनन्दन्तो नान्तरियकताय अत्तनो मरणम्पि अभिनन्दति नाम कारणस्स अप्पहीनत्ता, खीणासवो पन सब्बसो आचयगामिधम्मे पहाय अपचयगामिधम्मे पतिट्ठितो परिञ्ञातवत्थुको सब्बसो जीवितं अनभिनन्दन्तो मरणम्पि अनभिनन्दति नाम कारणस्स एव सुप्पहीनत्ता. तेनाह – ‘‘नाभिनन्दामि मरणं, नाभिनन्दामि जीवित’’न्ति. यदि एवं खीणासवस्स परिनिब्बानाभिकङ्खा, याव परिनिब्बाना अवट्ठानञ्च कथन्ति आह ‘‘कालञ्च पटिकङ्खामि, सम्पजानो पतिस्सतो’’ति, किलेसपरिनिब्बाने सिद्धे सतिपञ्ञावेपुल्लप्पत्तिया सतो सम्पजानो केवलं खन्धपरिनिब्बानकालं पटिकङ्खामि, तं उदिक्खमानो आगमयमानो विहरामि, न पन मे मरणे जीविते वा अभिनन्दना अत्थि अरहत्तमग्गेनेव तस्स समुग्घाटितत्ताति.
निसभत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.