१०. पारापरियत्थेरगाथावण्णना

समणस्स अहु चिन्तातिआदिका आयस्मतो पारापरियत्थेरस्स गाथा. इमस्स वत्थु हेट्ठा आगतमेव. ता च गाथा सत्थरि धरन्ते अत्तनो पुथुज्जनकाले मनच्छट्ठानं इन्द्रियानं निग्गण्हनचिन्ताय पकासनवसेन भासिता. इमा पन अपरभागे सत्थरि परिनिब्बुते अत्तनो च परिनिब्बाने उपट्ठिते तदा आयतिञ्च भिक्खूनं उद्धम्मपटिपत्तिया पकासनवसेन भासिता. तत्थ –

९२०. ‘‘समणस्स अहु चिन्ता, पुप्फितम्हि महावने;

एकग्गस्स निसिन्नस्स, पविवित्तस्स झायिनो’’ति. –

अयं गाथा सङ्गीतिकारेहि ठपिता. तस्सत्थो हेट्ठा वुत्तनयोव. अयं पन सम्बन्धो – सत्थरि अग्गसावकेसु एकच्चेसु महाथेरेसु च परिनिब्बुतेसु अतीतसत्थुके पावचने सुब्बचेसु सिक्खाकामेसु भिक्खूसु दुल्लभेसु, दुब्बचेसु मिच्छापटिपत्तिबहुलेसु भिक्खूसु च जातेसु सुपुप्फिते महन्ते सालवने निसिन्नस्स पविवित्तस्स एकग्गस्स झायनसीलस्स, समितपापताय समणस्स, पारापरियत्थेरस्स पटिपत्तिं निस्साय चिन्ता वीमंसा अहोसीति इतरा –

९२१. ‘‘अञ्ञथा लोकनाथम्हि, तिट्ठन्ते पुरिसुत्तमे;

इरियं आसि भिक्खूनं, अञ्ञथा दानि दिस्सति.

९२२. ‘‘सीतवातपरित्ताणं, हिरिकोपीनछादनं;

मत्तट्ठियं अभुञ्जिंसु, सन्तुट्ठा इतरीतरे.

९२३. ‘‘पणीतं यदि वा लूखं, अप्पं वा यदि वा बहुं;

यापनत्थं अभुञ्जिंसु, अगिद्धा नाधिमुच्छिता.

९२४. ‘‘जीवितानं परिक्खारे, भेसज्जे अथ पच्चये;

न बाळ्हं उस्सुका आसुं, यथा ते आसवक्खये.

९२५. ‘‘अरञ्ञे रुक्खमूलेसु, कन्दरासु गुहासु च;

विवेकमनुब्रूहन्ता, विहंसु तप्परायणा.

९२६. ‘‘नीचा निविट्ठा सुभरा, मुदू अथद्धमानसा;

अब्यासेका अमुखरा, अत्थचिन्तावसानुगा.

९२७. ‘‘ततो पासादिकं आसि, गतं भुत्तं निसेवितं;

सिनिद्धा तेलधाराव, अहोसि इरियापथो.

९२८. ‘‘सब्बासवपरिक्खीणा, महाझायी महाहिता;

निब्बुता दानि ते थेरा, परित्ता दानि तादिसा.

९२९. ‘‘कुसलानञ्च धम्मानं, पञ्ञाय च परिक्खया;

सब्बाकारवरूपेतं, लुज्जते जिनसासनं.

९३०. ‘‘पापकानञ्च धम्मानं, किलेसानञ्च यो उतु;

उपट्ठिता विवेकाय, ये च सद्धम्मसेसका.

९३१. ‘‘ते किलेसा पवड्ढन्ता, आविसन्ति बहुं जनं;

कीळन्ति मञ्ञे बालेहि, उम्मत्तेहिव रक्खसा.

९३२. ‘‘किलेसेहाभिभूता ते, तेन तेन विधाविता;

नरा किलेसवत्थूसु, ससङ्गामेव घोसिते.

९३३. ‘‘परिच्चजित्वा सद्धम्मं, अञ्ञमञ्ञेहि भण्डरे;

दिट्ठिगतानि अन्वेन्ता, इदं सेय्योति मञ्ञरे.

९३४. ‘‘धनञ्च पुत्तं भरियञ्च, छड्डयित्वान निग्गता;

कटच्छुभिक्खहेतूपि, अकिच्छानि निसेवरे.

९३५. ‘‘उदरावदेहकं भुत्वा, सयन्तुत्तानसेय्यका;

कथा वड्ढेन्ति पटिबुद्धा, या कथा सत्थुगरहिता.

९३६. ‘‘सब्बकारुकसिप्पानि, चित्तिं कत्वान सिक्खरे;

अवूपसन्ता अज्झत्तं, सामञ्ञत्थोतिअच्छति.

९३७. ‘‘मत्तिकं तेलचुण्णञ्च, उदकासनभोजनं;

गिहीनं उपनामेन्ति, आकङ्खन्ता बहुत्तरं.

९३८. ‘‘दन्तपोनं कपित्थञ्च, पुप्फं खादनियानि च;

पिण्डपाते च सम्पन्ने, अम्बे आमलकानि च.

९३९. ‘‘भेसज्जेसु यथा वेज्जा, किच्चाकिच्चे यथा गिही;

गणिकाव विभूसायं, इस्सरे खत्तिया यथा.

९४०. ‘‘नेकतिका वञ्चनिका, कूटसक्खी अपाटुका;

बहूहि परिकप्पेहि, आमिसं परिभुञ्जरे.

९४१. ‘‘लेसकप्पे परियाये, परिकप्पेनुधाविता;

जीविकत्था उपायेन, सङ्कड्ढन्ति बहुं धनं.

९४२. ‘‘उपट्ठापेन्ति परिसं, कम्मतो नो च धम्मतो;

धम्मं परेसं देसेन्ति, लाभतो नो च अत्थतो.

९४३. ‘‘सङ्घलाभस्स भण्डन्ति, सङ्घतो परिबाहिरा;

परलाभोपजीवन्ता, अहिरीका न लज्जरे.

९४४. ‘‘नानुयुत्ता तथा एके, मुण्डा सङ्घाटिपारुता;

सम्भावनंयेविच्छन्ति, लाभसक्कारमुच्छिता.

९४५. ‘‘एवं नानप्पयातम्हि, न दानि सुकरं तथा;

अफुसितं वा फुसितुं, फुसितं वानुरक्खितुं.

९४६. ‘‘यथा कण्टकट्ठानम्हि, चरेय्य अनुपाहनो;

सतिं उपट्ठपेत्वान, एवं गामे मुनी चरे.

९४७. ‘‘सरित्वा पुब्बके योगी, तेसं वत्तमनुस्सरं;

किञ्चापि पच्छिमो कालो, फुसेय्य अमतं पदं.

९४८. ‘‘इदं वत्वा सालवने, समणो भावितिन्द्रियो;

ब्राह्मणो परिनिब्बायी, इसि खीणपुनब्भवो’’ति. –

इमा गाथा थेरेनेव भासिता.

तत्थ इरियं आसि भिक्खूनन्ति पुरिसुत्तमे लोकनाथम्हि सम्मासम्बुद्धे तिट्ठन्ते धरन्ते एतरहि पटिपत्तिभावतो. अञ्ञथा अञ्ञेन पकारेन भिक्खूनं इरियं चरितं अहोसि यथानुसिट्ठं पटिपत्तिभावतो. अञ्ञथा दानि दिस्सतीति इदानि पन ततो अञ्ञथा भिक्खूनं इरियं दिस्सति अयाथावपटिपत्तिभावतोति अधिप्पायो.

इदानि सत्थरि धरन्ते येनाकारेन भिक्खूनं पटिपत्ति अहोसि, तं ताव दस्सेतुं ‘‘सीतवातपरित्ताण’’न्तिआदि वुत्तं. तत्थ मत्तट्ठियन्ति तं मत्तं पयोजनं. यावदेव सीतवातपरित्ताणं, यावदेव हिरीकोपीनपटिच्छादनं कत्वा चीवरं परिभुञ्जिंसु. कथं? सन्तुट्ठा इतरीतरे यस्मिं तस्मिं हीने पणीते वा यथालद्धे पच्चये सन्तोसं आपन्ना.

पणीतन्ति उळारं सप्पिआदिना संसट्ठं, तदभावेन लूखं. अप्पन्ति, चतुपञ्चालोपमत्तम्पि. बहुं यापनत्थं अभुञ्जिंसूति पणीतं बहुं भुञ्जन्तापि यापनमत्तमेव आहारं भुञ्जिंसु. ततो एव अगिद्धा गेधं अनापन्ना. नाधिमुच्छिता न अज्झोसिता अक्खब्भञ्जनं विय साकटिका, वणलेपनं विय वणिनो अभुञ्जिंसु.

जीवितानं परिक्खारे, भेसज्जे अथ पच्चयेपि जीवितानं पवत्तिया परिक्खारभूते भेसज्जसङ्खाते पच्चये गिलानपच्चये. यथा तेति यथा ते पुरिमका भिक्खू आसवक्खये उस्सुका युत्ता आसुं, तथा ते रोगाभिभूतापि गिलानपच्चये बाळ्हं अतिविय उस्सुका नाहेसुन्ति अत्थो.

तप्परायणाति विवेकपरायणा विवेकपोणा. एवं चतूहि गाथाहि चतुपच्चयसन्तोसं भावनाभिरतिञ्च दस्सेन्तेन तेसं अरियवंसपटिपदा दस्सिता.

नीचाति ‘‘मयं पंसुकूलिका पिण्डपातिका’’ति अत्तुक्कंसनपरवम्भनानि अकत्वा नीचवुत्तिनो, निवातवुत्तिनोति अत्थो. निविट्ठाति सासने निविट्ठसद्धा. सुभराति अप्पिच्छतादिभावेन सुपोसा. मुदूति वत्तपटिपत्तियं सकले च ब्रह्मचरिये मुदू, सुपरिकम्मकतसुवण्णं विय विनियोगक्खमा. मुदूति वा अभाकुटिका उत्तानमुखा पुप्फितमुखेन पटिसन्थारवुत्तिनो, सुतित्थं विय सुखावहाति वुत्तं होति. अथद्धमानसाति अकथिनचित्ता तेन सुब्बचभावमाह. अब्यासेकाति सतिविप्पवासाभावतो किलेसब्यासेकरहिता, अन्तरन्तरा तण्हादिट्ठिमानादीहि अवोकिण्णाति अत्थो. अमुखराति न मुखरा, न मुखेन खरा वचीपागब्भियरहिताति वा अत्थो. अत्थचिन्तावसानुगाति हितचिन्तावसानुगाहितचिन्तावसिका, अत्तनो परेसञ्च हितचिन्तमेव अनुपरिवत्तनका.

ततोति तस्मा नीचवुत्तादिहेतु. पासादिकन्ति पसादजनिकं पटिपत्तिं पस्सन्तानं सुणन्तानञ्च पसादावहं. गतन्ति अभिक्कन्तपटिक्कन्तपरिवत्तनादिगमनं. गतन्ति वा कायवाचापवत्ति. भुत्तन्ति चतुपच्चयपरिभोगो. निसेवितन्ति गोचरनिसेवनं. सिनिद्धा तेलधारावाति यथा अनिवत्तिता कुसलजनाभिसिञ्चिता सवन्ती तेलधारा अविच्छिन्ना सिनिद्धा मट्ठा दस्सनीया पासादिका होति, एवं तेसं आकप्पसम्पन्नानं इरियापथो अच्छिद्दो सण्हो मट्ठो दस्सनीयो पासादिको अहोसि.

महाझायीति महन्तेहि झानेहि झायनसीला, महन्तं वा निब्बानं झायन्तीति महाझायी. ततो एव महाहिता, महन्तेहि हितेहि समन्नागताति अत्थो. ते थेराति ते यथावुत्तप्पकारा पटिपत्तिपरायणा थेरा इदानि परिनिब्बुताति अत्थो. परित्ता दानि तादिसाति इदानि पच्छिमे काले तादिसा तथारूपा थेरा परित्ता अप्पका कतिपया एवाति वुत्तं होति.

कुसलानञ्च धम्मानन्ति विवट्टस्स उपनिस्सयभूतानं विमोक्खसम्भारानं अनवज्जधम्मानं. पञ्ञाय चाति तथारूपाय पञ्ञाय च. परिक्खयाति अभावतो अनुप्पत्तितो. कामञ्चेत्थ पञ्ञापि सिया अनवज्जधम्मा, बहुकारभावदस्सनत्थं पनस्सा विसुं गहणं यथा पुञ्ञञाणसम्भाराति. सब्बाकारवरूपेतन्ति आदिकल्याणतादीहि सब्बेहि आकारवरेहि पकारविसेसेहि उपेतं युत्तं जिनस्स भगवतो सासनं लुज्जति विनस्सतीति अत्थो.

पापकानञ्च धम्मानं, किलेसानञ्च यो उतूति कायदुच्चरितादीनं पापधम्मानं लोभादीनञ्च किलेसानं यो उतु यो कालो, सो अयं वत्ततीति वचनसेसो. उपट्ठिता विवेकाय, ये च सद्धम्मसेसकाति ये पन एवरूपे काले कायचित्तउपधिविवेकत्थाय उपट्ठिता आरद्धवीरिया, ते च सेसपटिपत्तिसद्धम्मका होन्ति. अयञ्हेत्थ अधिप्पायो – सुविसुद्धसीलाचारापि समाना इदानि एकच्चे भिक्खू इरियापथसण्ठापनं, समथविपस्सनाभावनाविधानं, महापलिबोधूपच्छेदो, खुद्दकपलिबोधूपच्छेदोति एवमादिपुब्बकिच्चं सम्पादेत्वा भावनमनुयुञ्जन्ति. ते सेसपटिपत्तिसद्धम्मका, पटिपत्तिं मत्थकं पापेतुं न सक्कोन्तीति.

ते किलेसा पवड्ढन्ताति ये भगवतो ओरसपुत्तेहि च तदा परिक्खयं परियादानं गमिता किलेसा, ते एतरहि लद्धोकासा भिक्खूसु वुद्धिं विरूळ्हिं वेपुल्लं आपज्जन्ता. आविसन्ति बहुं जनन्ति कल्याणमित्तरहितं अयोनिसोमनसिकारबहुलं अन्धबालजनं अभिभवित्वा अवसं करोन्ता आविसन्ति सन्तानं अनुपविसन्ति. एवंभूता च ते कीळन्ति मञ्ञे बालेहि, उम्मत्तेहिव रक्खसा, यथा नाम केळिसीला रक्खसा भिसक्करहिते उम्मत्ते आविसित्वा ते अनयब्यसनं आपादेन्ता तेहि कीळन्ति, एवं ते किलेसा सम्मासम्बुद्धभिसक्करहिते अन्धबाले भिक्खू आविसित्वा तेसं दिट्ठधम्मिकादिभेदं अनत्थं उप्पादेन्ता तेहि सद्धिं कीळन्ति मञ्ञे, कीळन्ता विय होन्तीति अत्थो.

तेन तेनाति तेन तेन आरम्मणभागेन. विधाविताति विरूपं धाविता असारुप्पवसेन पटिपज्जन्ता. किलेसवत्थूसूति पठमं उप्पन्नं किलेसा पच्छा उप्पज्जनकानं कारणभावतो किलेसाव किलेसवत्थूनि, तेसु किलेसवत्थूसु समूहितेसु. ससङ्गामेव घोसितेति हिरञ्ञसुवण्णमणिमुत्तादिकं धनं विप्पकिरित्वा ‘‘यं यं हिरञ्ञसुवण्णादि यस्स यस्स हत्थगतं, तं तं तस्स तस्सेव होतू’’ति एवं कामघोसना ससङ्गामघोसना नाम. तत्थायमत्थो – किलेसवत्थूसु ‘‘यो यो किलेसो यं यं सत्तं गण्हाति अभिभवति, सो सो तस्स तस्स होतू’’ति किलेससेनापतिना मारेन ससङ्गामे घोसिते विय. तेहि तेहि किलेसेहि अभिभूता ते बालपुथुज्जना तेन तेन आरम्मणभागेन विधाविता वोसिताति.

ते एवं विधाविता किं करोन्तीति आह ‘‘परिच्चजित्वा सद्धम्मं, अञ्ञमञ्ञेहि भण्डरे’’ति. तस्सत्थो – पटिपत्तिसद्धम्मं छड्डेत्वा आमिसकिञ्जक्खहेतु अञ्ञमञ्ञेहि भण्डरे कलहं करोन्तीति. दिट्ठिगतानीति ‘‘विञ्ञाणमत्तमेव अत्थि, नत्थेव रूपधम्मा’’ति, ‘‘यथा पुग्गलो नाम परमत्थतो नत्थि, एवं सभावधम्मापि परमत्थतो नत्थि, वोहारमत्तमेवा’’ति च एवमादीनि दिट्ठिगतानि मिच्छागाहे अन्वेन्ता अनुगच्छन्ता इदं सेय्यो इदमेव सेट्ठं, अञ्ञं मिच्छाति मञ्ञन्ति.

निग्गताति गेहतो निक्खन्ता. कटच्छुभिक्खहेतूपीति कटच्छुमत्तभिक्खानिमित्तम्पि. तं ददन्तस्स गहट्ठस्स अननुलोमिकसंसग्गवसेन अकिच्चानि पब्बजितेन अकत्तब्बानि कम्मानि निसेवरे करोन्ति.

उदरावदेहकं भुत्वाति ‘‘ऊनूदरो मिताहारो’’ति (थेरगा. ९८२; मि. प. ६.५.१०) वुत्तवचनं अचिन्तेत्वा उदरपूरं भुञ्जित्वा. सयन्तुत्तानसेय्यकाति ‘‘दक्खिणेन पस्सेन सीहसेय्यं कप्पेति पादे पादं अच्चाधाय सतो सम्पजानो’’ति (अ. नि. ८.९; विभ. ५१९) वुत्तविधानं अननुस्सरित्वा उत्तानसेय्यका सयन्ति. या कथा सत्थुगरहिताति राजकथादितिरच्छानकथं सन्धाय वदति.

सब्बकारुकसिप्पानीति सब्बेहि वेस्सादीहि कारुकेहि कत्तब्बानि भत्ततालवण्टकरणादीनि हत्थसिप्पानि. चित्तिं कत्वानाति सक्कच्चं सादरं कत्वा. अवूपसन्ता अज्झत्तन्ति किलेसवूपसमाभावतो गद्दुहनमत्तम्पि समाधानाभावतो च अज्झत्तं अवूपसन्ता, अवूपसन्तचित्ताति अत्थो. सामञ्ञत्थोति समणधम्मो. अतिअच्छतीति तेसं आजीवकिच्चपसुतताय एकदेसम्पि अफुसनतो विसुंयेव निसीदति, अनल्लीयतीति वुत्तं होति.

मत्तिकन्ति पाकतिकं वा पञ्चवण्णं वा गिहीनं विनियोगक्खमं मत्तिकं. तेलचुण्णञ्चाति पाकतिकं, अभिसङ्खतं वा तेलञ्च चुण्णञ्च. उदकासनभोजनन्ति उदकञ्च आसनञ्च भोजनञ्च. आकङ्खन्ता बहुत्तरन्ति बहुं पिण्डपातादिउत्तरुत्तरं आकङ्खन्ता ‘‘अम्हेहि मत्तिकादीसु दिन्नेसु मनुस्सा दळ्हभत्तिका हुत्वा बहुं उत्तरुत्तरं चतुपच्चयजातं दस्सन्ती’’ति अधिप्पायेन गिहीनं उपनामेन्तीति अत्थो.

दन्ते पुनन्ति सोधेन्ति एतेनाति दन्तपोनं, दन्तकट्ठं. कपित्थन्ति कपित्थफलं. पुप्फन्ति सुमनचम्पकादिपुप्फं. खादनीयानीति अट्ठारसविधेपि खज्जकविसेसे. पिण्डपाते च सम्पन्नेति वण्णादिसम्पयुत्ते ओदनविसेसे. ‘‘अम्बे आमलकानि चा’’ति च-सद्देन मातुलुङ्गतालनाळिकेरादिफलानि अवुत्तानि सङ्गण्हाति. सब्बत्थ गिहीनं उपनामेन्ति आकङ्खन्ता बहुत्तरन्ति योजना.

भेसज्जेसु यथा वेज्जाति गिहीनं भेसज्जप्पयोगेसु यथा वेज्जा, तथा भिक्खू पटिपज्जन्तीति अधिप्पायो. किच्चाकिच्चे यथा गिहीति गहट्ठानं खुद्दके चेव महन्ते च किच्चे कत्तब्बे गिही विय. गणिकाव विभूसायन्ति अत्तनो सरीरस्स विभूसने रूपूपजीविनियो विय. इस्सरे खत्तिया यथाति इस्सरे इस्सरियपवत्तने यथा खत्तिया, एवं कुलपती हुत्वा वत्तन्तीति अत्थो.

नेकतिकाति निकतियं नियुत्ता, अमणिंयेव मणिं, असुवण्णंयेव सुवण्णं कत्वा पटिरूपसाचियोगनिरता. वञ्चनिकाति कूटमानादीहि विप्पलम्बका. कूटसक्खीति अयाथावसक्खिनो. अपाटुकाति वामका, असंयतवुत्तीति अत्थो. बहूहि परिकप्पेहीति यथावुत्तेहि अञ्ञेहि च बहूहि मिच्छाजीवप्पकारेहि.

लेसकप्पेति कप्पियलेसे कप्पियपटिरूपे. परियायेति, पच्चयेसु परियायस्स योगे. परिकप्पेति वड्ढिआदिविकप्पने, सब्बत्थ विसये भुम्मं. अनुधाविताति महिच्छतादीहि पापधम्मेहि अनुधाविता वोसिता. जीविकत्था जीविकप्पयोजना आजीवहेतुका. उपायेनाति परिकथादिना उपायेन पच्चयुप्पादननयेन. सङ्कड्ढन्तीति संहरन्ति.

उपट्ठापेन्ति परिसन्ति परिसाय अत्तानं उपट्ठपेन्ति, यथा परिसा अत्तानं उपट्ठपेन्ति, एवं परिसं सङ्गण्हन्तीति अत्थो. कम्मतोति कम्महेतु. ते हि अत्तनो कत्तब्बवेय्यावच्चनिमित्तं उपट्ठपेन्ति. नो च धम्मतोति धम्मनिमित्तं नो च उपट्ठपेन्ति. यो सत्थारा उल्लुम्पनसभावसण्ठिताय परिसाय सङ्गहो अनुञ्ञातो, तेन न सङ्गण्हन्तीति अत्थो. लाभतोति लाभहेतु, ‘‘अय्यो बहुस्सुतो, भाणको, ‘धम्मकथिको’ति एवं सम्भावेन्तो महाजनो मय्हं लाभसक्कारे उपनयिस्सती’’ति इच्छाचारे ठत्वा लाभनिमित्तं परेसं धम्मं देसेन्ति. नो च अत्थतोति यो सो विमुत्तायतनसीसे ठत्वा सद्धम्मं कथेन्तेन पत्तब्बो अत्थो, न तंदिट्ठधम्मिकादिभेदहितनिमित्तं धम्मं देसेन्तीति अत्थो.

सङ्घलाभस्स भण्डन्तीति सङ्घलाभहेतु भण्डन्ति ‘‘मय्हं पापुणाति, न तुय्ह’’न्तिआदिना कलहं करोन्ति. सङ्घतो परिबाहिराति, अरियसङ्घतो बहिभूता अरियसङ्घे तदभावतो. परलाभोपजीवन्ताति सासने लाभस्स अन्धबालपुथुज्जनेहि परे सीलादिगुणसम्पन्ने सेक्खे उद्दिस्स उप्पन्नत्ता तं परलाभं, परतो वा दायकतो लद्धब्बलाभं उपजीवन्ता भण्डनकारका भिक्खू पापजिगुच्छाय अभावतो अहिरिका समाना च ‘‘मयं परलाभं भुञ्जाम, परपटिबद्धजीविका’’तिपि न लज्जरे न हिरीयन्ति.

नानुयुत्ताति समणकरणेहि धम्मेहि अननुयुत्ता. तथाति यथा पुब्बे वुत्ता बन्धनकारकादयो, तथा. एकेति एकच्चे. मुण्डा सङ्घाटिपारुताति केवलं मुण्डितकेसताय मुण्डा पिलोतिकखण्डेहि सङ्घटितट्ठेन ‘‘सङ्घाटी’’ति लद्धनामेन चीवरेन पारुतसरीरा. सम्भावनंयेविच्छन्ति, लाभसक्कारमुच्छिताति लाभसक्कारासाय मुच्छिता अज्झोसिता हुत्वा, ‘‘पेसलो धुतवादो बहुस्सुतो’’ति वा मधुरवचनमनुयुत्ता ‘‘अरियो’’ति च केवलं सम्भावनं बहुमानंयेव इच्छन्ति एसन्ति, न तन्निमित्ते गुणेति अत्थो.

एवन्ति ‘‘कुसलानञ्च धम्मानं पञ्ञाय च परिक्खया’’ति वुत्तनयेन. नानप्पयातम्हीति नानप्पकारे भेदनधम्मे पयाते समकते, नानप्पकारेन वा संकिलेसधम्मे पयातुं पवत्तितुं आरद्धे. न दानि सुकरं तथाति इदानि इमस्मिं दुल्लभकल्याणमित्ते दुल्लभसप्पायसद्धम्मस्सवने च काले यथा सत्थरि धरन्ते अफुसितं अफुट्ठं, अनधिगतं झानविपस्सनं फुसितुं अधिगन्तुं, फुसितं वा हानभागियं ठितिभागियमेव वा अहुत्वा यथा विसेसभागियं होति, तथा अनुरक्खितुं पालेतुं सुकरं, तथा न सुकरं, तथा सम्पादेतुं न सक्काति अत्थो.

इदानि अत्तनो परिनिब्बानकालस्स आसन्नत्ता संखित्तेन ओवादेन सब्रह्मचारिं ओवदन्तो ‘‘यथा कण्टकट्ठानम्ही’’तिआदिमाह. तस्सत्थो – यथा पुरिसो केनचिदेव पयोजनेन कण्टकनिचिते पदेसे अनुपाहनो विचरन्तो ‘‘मा मं कण्टको विज्झी’’ति सतिं उपट्ठपेत्वाव विचरति, एवं किलेसकण्टकनिचिते गोचरगामे पयोजनेन चरन्तो मुनि सतिं उपट्ठपेत्वान सतिसम्पजञ्ञयुत्तो अप्पमत्तोव चरेय्य कम्मट्ठानं अविजहन्तोति वुत्तं होति.

सरित्वा पुब्बके योगी, तेसं वत्तमनुस्सरन्ति पुरिमके योगे भावनाय युत्तताय योगी आरद्धविपस्सके सरित्वा तेसं वत्तं आगमानुसारेन सम्मापटिपत्तिभावनाविधिं अनुस्सरन्तो धुरनिक्खेपं अकत्वा यथापटिपज्जन्तो. किञ्चापि पच्छिमो कालोति यदिपायं अतीतसत्थुको चरिमो कालो, तथापि यथाधम्ममेव पटिपज्जन्तो विपस्सनं उस्सुक्कापेन्तो फुसेय्य अमतं पदं निब्बानं अधिगच्छेय्य.

इदं वत्वाति, यथादस्सितं संकिलेसवोदानेसु इमं पटिपत्तिविधिं कथेत्वा. अयञ्च ओसानगाथा सङ्गीतिकारेहि थेरस्स परिनिब्बानं पकासेतुं वुत्ताति वेदितब्बा.

पारापरियत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.

वीसतिनिपातवण्णना निट्ठिता.