१०. सामिदत्तत्थेरगाथावण्णना
पञ्चक्खन्धा परिञ्ञाताति आयस्मतो सामिदत्तत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो अत्थदस्सिस्स भगवतो काले कुलगेहे निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्तो सत्थरि परिनिब्बुते तस्स थूपे पुप्फेहि छत्तातिछत्तं कत्वा पूजं अकासि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवलोके निब्बत्तित्वा अपरापरं पुञ्ञानि कत्वा देवमनुस्सेसु संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहे अञ्ञतरस्स ब्राह्मणस्स पुत्तो हुत्वा निब्बत्ति, सामिदत्तोतिस्स नामं अहोसि. सो अनुक्कमेन विञ्ञुतं पत्तो बुद्धानुभावं सुत्वा उपासकेहि सद्धिं विहारं गतो सत्थारं धम्मं देसेन्तं दिस्वा पसन्नमानसो एकमन्तं निसीदि. सत्था तस्स अज्झासयं ओलोकेत्वा तथा धम्मं देसेसि, यथा सद्धं पटिलभि संसारे च संवेगं. सो पटिलद्धसद्धो संवेगजातो पब्बजित्वा ञाणस्स अपरिपक्कत्ता कतिपयकालं अलसबहुली विहासि. पुन सत्थारा धम्मदेसनाय समुत्तेजितो विपस्सनाय कम्मट्ठानं गहेत्वा तत्थ युत्तप्पयुत्तो विहरन्तो नचिरेनेव अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.१५.१-४) –
‘‘परिनिब्बुते भगवति, अत्थदस्सीनरुत्तमे;
छत्तातिछत्तं कारेत्वा, थूपम्हि अभिरोपयिं.
‘‘कालेन कालमागन्त्वा, नमस्सिं लोकनायकं;
पुप्फच्छदनं कत्वान, छत्तम्हि अभिरोपयिं.
‘‘सत्तरसे कप्पसते, देवरज्जमकारयिं;
मनुस्सत्तं न गच्छामि, थूपपूजायिदं फलं.
‘‘किलेसा झापिता मय्हं, भवा सब्बे समूहता;
नागोव बन्धनं छेत्वा, विहरामि अनासवो.
‘‘स्वागतं वत मे आसि, बुद्धसेट्ठस्स सन्तिके;
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.
सो अपरभागे भिक्खूहि ‘‘किं तया, आवुसो, उत्तरिमनुस्सधम्मो अधिगतो’’ति पुट्ठो सासनस्स निय्यानिकभावं अत्तनो च धम्मानुधम्मप्पटिपत्तिं तेसं पवेदेन्तो अञ्ञाब्याकरणवसेन –
९०. ‘‘पञ्चक्खन्धा परिञ्ञाता, तिट्ठन्ति छिन्नमूलका;
विक्खीणो जातिसंसारो, नत्थि दानि पुनब्भवो’’ति. – गाथं अभासि;
तत्थ पञ्चक्खन्धा परिञ्ञाताति मया इमे पञ्चुपादानक्खन्धा ‘‘इदं दुक्खं, एत्तकं दुक्खं, न ततो भिय्यो’’ति तीहि परिञ्ञाहि परिच्छिन्दित्वा ञाता विदिता पटिविद्धा. तिट्ठन्ति छिन्नमूलकाति तथा परिञ्ञातत्तायेव मूलभूतस्स समुदयस्स सब्बसो पहीनत्ता ते इदानि याव चरिमकचित्तनिरोधो तिट्ठन्ति छिन्नमूलका, चरिमकचित्तनिरोधेन पन अप्पटिसन्धिकाव निरुज्झन्ति. तेनाह – ‘‘विक्खीणो जातिसंसारो, नत्थि दानि पुनब्भवो’’ति. तस्सत्थो हेट्ठा वुत्तोयेव.
सामिदत्तत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.
नवमवग्गवण्णना निट्ठिता.