१०. उग्गत्थेरगाथावण्णना

यं मया पकतं कम्मन्ति आयस्मतो उग्गत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे पुञ्ञानि करोन्तो इतो एकतिंसे कप्पे सिखिस्स भगवतो काले कुलगेहे निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्तो एकदिवसं सिखिं भगवन्तं पस्सित्वा पसन्नमानसो केतकपुप्फेहि पूजं अकासि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवलोके निब्बत्तित्वा अपरापरं सुगतीसुयेव संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे कोसलरट्ठे उग्गनिगमे सेट्ठिपुत्तो हुत्वा निब्बत्ति, उग्गोत्वेवस्स नामं अहोसि. सो विञ्ञुतं पत्तो भगवति तस्मिं निगमे भद्दारामे विहरन्ते विहारं गन्त्वा सत्थु सन्तिके धम्मं सुत्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा विपस्सनाय कम्मं करोन्तो नचिरस्सेव अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.१४.१०-१६) –

‘‘विनतानदिया तीरे, पिलक्खु फलितो अहु;

ताहं रुक्खं गवेसन्तो, अद्दसं लोकनायकं.

‘‘केतकं पुप्फितं दिस्वा, वण्टे छेत्वानहं तदा;

बुद्धस्स अभिरोपेसिं, सिखिनो लोकबन्धुनो.

‘‘येन ञाणेन पत्तोसि, अच्चुतं अमतं पदं;

तं ञाणं अभिपूजेमि, बुद्धसेट्ठ महामुनि.

‘‘ञाणम्हि पूजं कत्वान, पिलक्खुमद्दसं अहं;

पटिलद्धोम्हि तं पञ्ञं, ञाणपूजायिदं फलं.

‘‘एकतिंसे इतो कप्पे, यं पुप्फमभिरोपयिं;

दुग्गतिं नाभिजानामि, ञाणपूजायिदं फलं.

‘‘इतो तेरसकप्पम्हि, द्वादसासुं फलुग्गता;

सत्तरतनसम्पन्ना, चक्कवत्ती महब्बला.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वा अत्तनो वट्टूपच्छेददीपनेन अञ्ञं ब्याकरोन्तो –

८०. ‘‘यं मया पकतं कम्मं, अप्पं वा यदि वा बहुं;

सब्बमेतं परिक्खीणं, नत्थि दानि पुनब्भवो’’ति. – गाथं अभासि;

तत्थ यं मया पकतं कम्मन्ति यं कम्मं तीहि कम्मद्वारेहि, छहि उप्पत्तिद्वारेहि, अट्ठहि असंवरद्वारेहि, अट्ठहि च संवरद्वारेहि पापादिवसेन दानादिवसेन चाति अनेकेहि पकारेहि अनादिमति संसारे यं मया कतं उपचितं अभिनिब्बत्तितं विपाककम्मं. अप्पं वा यदि वा बहुन्ति तञ्च वत्थुचेतनापयोगकिलेसादीनं दुब्बलभावेन अप्पं वा, तेसं बलवभावेन अभिण्हपवत्तिया च बहुं वा. सब्बमेतं परिक्खीणन्ति सब्बमेव चेतं कम्मं कम्मक्खयकरस्स अग्गमग्गस्स अधिगतत्ता परिक्खयं गतं, किलेसवट्टप्पहानेन हि कम्मवट्टं पहीनमेव होति विपाकवट्टस्स अनुप्पादनतो. तेनाह ‘‘नत्थि दानि पुनब्भवो’’ति. आयतिं पुनब्भवाभिनिब्बत्ति मय्हं नत्थीति अत्थो. ‘‘सब्बम्पेत’’न्तिपि पाठो, सब्बम्पि एतन्ति पदविभागो.

उग्गत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.

अट्ठमवग्गवण्णना निट्ठिता.