७. उज्जयत्थेरगाथावण्णना
नमो ते बुद्ध वीरत्थूति आयस्मतो उज्जयत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे पुञ्ञानि करोन्तो इतो द्वानवुते कप्पे तिस्सं भगवन्तं पस्सित्वा पसन्नमानसो कणिकारपुप्फेहि पूजं अकासि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवलोके निब्बत्तित्वा अपरापरं पुञ्ञानि कत्वा देवमनुस्सेसु संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहे अञ्ञतरस्स सोत्तियब्राह्मणस्स पुत्तो हुत्वा निब्बत्ति, उज्जयोतिस्स नामं अहोसि. सो वयप्पत्तो तिण्णं वेदानं पारगू हुत्वा तत्थ सारं अपस्सन्तो उपनिस्सयसम्पत्तिया चोदियमानो वेळुवनं गन्त्वा सत्थु सन्तिके धम्मं सुत्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा चरियानुकूलं कम्मट्ठानं गहेत्वा अरञ्ञे विहरन्तो विपस्सनं वड्ढेत्वा नचिरस्सेव अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.२१.१-४) –
‘‘कणिकारं पुप्फितं दिस्वा, ओचिनित्वानहं तदा;
तिस्सस्स अभिरोपेसिं, ओघतिण्णस्स तादिनो.
‘‘द्वेनवुते इतो कप्पे, यं पुप्फमभिरोपयिं;
दुग्गतिं नाभिजानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.
‘‘पञ्चतिंसे इतो कप्पे, अरुणपाणीति विस्सुतो;
सत्तरतनसम्पन्नो, चक्कवत्ती महब्बलो.
‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.
अरहत्तं पन पत्वा सत्थु सन्तिकं गन्त्वा वन्दित्वा एकमन्तं निसीदित्वा भगवतो थोमनाकारेन अञ्ञं ब्याकरोन्तो ‘‘नमो ते बुद्ध वीरत्थू’’ति गाथं अभासि.
४७. तत्थ नमोति पणामकित्तनं. तेति पणामकिरियाय सम्पदानकित्तनं, तुय्हन्ति अत्थो. बुद्ध वीराति च भगवतो आलपनं. भगवा हि यथा अभिञ्ञेय्यादिभेदस्स अत्थस्स अभिञ्ञेय्यादिभेदेन सयम्भूञाणेन अनवसेसतो बुद्धत्ता ‘‘बुद्धो’’ति वुच्चति. एवं पञ्चन्नम्पि मारानं अभिप्पमद्दनवसेन पदहन्तेन महता वीरियेन समन्नागतत्ता ‘‘वीरो’’ति वुच्चति. अत्थूति होतु, तस्स ‘‘नमो’’ति इमिना सम्बन्धो. विप्पमुत्तोसि सब्बधीति सब्बेहि किलेसेहि सब्बस्मिञ्च सङ्खारगते विप्पमुत्तो विसंयुत्तो असि भवसि, न तया किञ्चि अविप्पमुत्तं नाम अत्थि, यतोहं तुय्हापदाने विहरं, विहरामि अनासवोति तुय्हं तव अपदाने ओवादे गतमग्गे पटिपत्तिचरियाय विहरं यथासत्ति यथाबलं पटिपज्जन्तो कामासवादीनं चतुन्नम्पि आसवानं सुप्पहीनत्ता अनासवो विहरामि, तादिसस्स नमो ते बुद्ध-वीरत्थूति.
उज्जयत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.