१०. विमलत्थेरगाथावण्णना

धरणी च सिञ्चति वाति आयस्मतो विमलत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? सोपि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं कुसलं उपचिनन्तो विपस्सिस्स भगवतो काले सङ्खधमनकुले निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्तो तस्मिं सिप्पे निप्फत्तिं गतो एकदिवसं विपस्सिं भगवन्तं पस्सित्वा पसन्नमानसो सङ्खधमनेन पूजं कत्वा ततो पट्ठाय कालेन कालं सत्थु उपट्ठानं अकासि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवलोके निब्बत्तित्वा अपरापरं पुञ्ञानि कत्वा देवमनुस्सेसु संसरन्तो कस्सपस्स भगवतो काले ‘‘अनागते मे विमलो विसुद्धो कायो होतू’’ति बोधिरुक्खं गन्धोदकेहि न्हापेसि, चेतियङ्गणबोधियङ्गणेसु आसनानि धोवापेसि, भिक्खूनम्पि किलिट्ठे समणपरिक्खारे धोवापेसि.

सो ततो चवित्वा देवेसु च मनुस्सेसु च परिवत्तेन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहे इब्भकुले निब्बत्ति. तस्स मातुकुच्छियं वसन्तस्स निक्खमन्तस्स च कायो पित्तसेम्हादीहि असंकिलिट्ठो पदुमपलासे उदकबिन्दु विय अलग्गो पच्छिमभविकबोधिसत्तस्स विय सुविसुद्धो अहोसि, तेनस्स विमलोत्वेव नामं अकंसु. सो वयप्पत्तो राजगहप्पवेसने बुद्धानुभावं दिस्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा कम्मट्ठानं गहेत्वा कोसलरट्ठे पब्बतगुहायं विहरति. अथेकदिवसं चातुद्दीपिकमहामेघो सकलं चक्कवाळगब्भं पत्थरित्वा पावस्सि. विवट्टट्ठायिम्हि बुद्धानं चक्कवत्तीनञ्च धरमानकाले एव किर एवं वस्सति. घम्मपरिळाहवूपसमतो उतुसप्पायलाभेन थेरस्स चित्तं समाहितं अहोसि एकग्गं. सो समाहितचित्तो तावदेव विपस्सनं उस्सुक्कापेत्वा मग्गपटिपाटिया अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.१०.५६-६०) –

‘‘विपस्सिस्स भगवतो, अहोसिं सङ्खधम्मको;

निच्चुपट्ठानयुत्तोम्हि, सुगतस्स महेसिनो.

‘‘उपट्ठानफलं पस्स, लोकनाथस्स तादिनो;

सट्ठि तूरियसहस्सानि, परिवारेन्ति मं सदा.

‘‘एकनवुतितो कप्पे, उपट्ठहिं महाइसिं;

दुग्गतिं नाभिजानामि, उपट्ठानस्सिदं फलं.

‘‘चतुवीसे इतो कप्पे, महानिग्घोसनामका;

सोळसासिंसु राजानो, चक्कवत्ती महब्बला.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वा कतकिच्चताय तुट्ठमानसो उदानं उदानेन्तो ‘‘धरणी च सिञ्चति वाति मालुतो’’ति गाथं अभासि.

५०. तत्थ धरणीति पथवी, सा हि सकलं धराधरं धारेतीति ‘‘धरणी’’ति वुच्चति. सिञ्चतीति समन्ततो नभं पूरेत्वा अभिप्पवस्सतो महामेघस्स वुट्ठिधाराहि सिञ्चति. वाति मालुतोति उदकफुसितसम्मिस्सताय सीतलो वातो वायति. विज्जुता चरति नभेति तत्थ तत्थ गज्जता गळगळायता महामेघतो निच्छरन्तियो सतेरता आकासे इतो चितो च विचरन्ति. उपसमन्ति वितक्काति उतुसप्पायसिद्धेन समथविपस्सनाधिगमेन पुब्बभागे तदङ्गादिवसेन वूपसन्ता हुत्वा कामवितक्कादयो सब्बेपि नव महावितक्का अरियमग्गाधिगमेन उपसमन्ति. अनवसेसतो समुच्छिज्जन्तीति. वत्तमानसमीपताय अरियमग्गक्खणं वत्तमानं कत्वा वदति. अतीतत्थे वा एतं पच्चुप्पन्नवचनं. चित्तं सुसमाहितं ममाति ततो एव लोकुत्तरसमाधिना मम चित्तं सुट्ठु समाहितं, न दानि तस्स समाधाने किञ्चि कातब्बं अत्थीति थेरो अञ्ञं ब्याकासि.

विमलत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.

पञ्चमवग्गवण्णना निट्ठिता.