२. सुप्पियत्थेरगाथावण्णना

अजरं जीरमानेनाति आयस्मतो सुप्पियत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? सो किर पदुमुत्तरस्स भगवतो काले कुलगेहे निब्बत्तित्वा तापसपब्बज्जं पब्बजित्वा अरञ्ञायतने वसन्तो तत्थ भगवन्तं दिस्वा पसन्नमानसो फलाफलं अदासि, तथा भिक्खुसङ्घस्स. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवमनुस्सेसु संसरन्तो कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स काले खत्तियकुले निब्बत्तित्वा अनुक्कमेन विञ्ञुतं पत्तो कल्याणमित्तसन्निस्सयेन लद्धसंवेगो सासने पब्बजित्वा बहुस्सुतो अहोसि. जातिमदेन सुतमदेन च अत्तानं उक्कंसेन्तो परे च वम्भेन्तो विहासि. सो इमस्मिं बुद्धुप्पादे तस्स कम्मस्स निस्सन्देन सावत्थियं परिभूतरूपे सुसानगोपककुले निब्बत्ति. सुप्पियोतिस्स नामं अहोसि. अथ विञ्ञुतं पत्तो अत्तनो सहायभूतं सोपाकत्थेरं उपसङ्कमित्वा तस्स सन्तिके धम्मं सुत्वा पटिलद्धसंवेगो पब्बजित्वा सम्मापटिपत्तिं पूरेत्वा ‘‘अजरं जीरमानेना’’ति गाथं अभासि.

३२. तत्थ अजरन्ति जरारहितं, निब्बानं सन्धायाह. तञ्हि अजातत्ता नत्थि एत्थ जरा, एतस्मिं वा अधिगते पुग्गलस्स सा नत्थीति जराभावहेतुतोपि अजरं नाम. जीरमानेनाति जीरन्तेन, खणे खणे जरं पापुणन्तेन. तप्पमानेनाति सन्तप्पमानेन, रागादीहि एकादसहि अग्गीहि दय्हमानेन. निब्बुतिन्ति यथावुत्तसन्तापाभावतो निब्बुतसभावं निब्बानं. निमियन्ति परिवत्तेय्यं चेतापेय्यं. परमं सन्तिन्ति अनवसेसकिलेसाभिसङ्खारपरिळाहवूपसमधम्मताय उत्तमं सन्तिं. चतूहि योगेहि अननुबन्धत्ता योगक्खेमं. अत्तनो उत्तरितरस्स कस्सचि अभावतो अनुत्तरं. अयञ्हेत्थ सङ्खेपत्थो – खणे खणे जराय अभिभुय्यमानत्ता जीरमानेन, तथा रागग्गिआदीहि सन्तप्पमानेन गतो एवं अनिच्चेन दुक्खेन असारेन सब्बथापि अनुपसन्तसभावेन सउपद्दवेन, तप्पटिपक्खभावतो अजरं परमुपसमभूतं केनचि अनुपद्दुतं अनुत्तरं निब्बानं निमियं परिवत्तेय्यं ‘‘महा वत मे लाभो महा उदयो हत्थगतो’’ति. यथा हि मनुस्सा यं किञ्चि भण्डं परिवत्तेन्ता निरपेक्खा गय्हमानेन सम्बहुमाना होन्ति, एवमयं थेरो पहितत्तो विहरन्तो अत्तनो काये च जीविते च निरपेक्खतं, निब्बानं पटिपेसितत्तञ्च पकासेन्तो ‘‘निमियं परमं सन्तिं, योगक्खेमं अनुत्तर’’न्ति वत्वा तमेव पटिपत्तिं परिब्रूहयन्तो विपस्सनं उस्सुक्कापेत्वा अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर २.५२.५१-७७) –

‘‘वरुणो नाम नामेन, ब्राह्मणो मन्तपारगू;

छड्डेत्वा दस पुत्तानि, वनमज्झोगहिं तदा.

‘‘अस्समं सुकतं कत्वा, सुविभत्तं मनोरमं;

पण्णसालं करित्वान, वसामि विपिने अहं.

‘‘पदुमुत्तरो लोकविदू, आहुतीनं पटिग्गहो;

ममुद्धरितुकामो सो, आगच्छि मम अस्समं.

‘‘यावता वनसण्डम्हि, ओभासो विपुलो अहु;

बुद्धस्स आनुभावेन, पज्जली विपिनं तदा.

‘‘दिस्वान तं पाटिहीरं, बुद्धसेट्ठस्स तादिनो;

पत्तपुटं गहेत्वान, फलेन पूजयिं अहं.

‘‘उपगन्त्वान सम्बुद्धं, सहखारिमदासहं;

अनुकम्पाय मे बुद्धो, इदं वचनमब्रवि.

‘‘खारिभारं गहेत्वान, पच्छतो एहि मे तुवं;

परिभुत्ते च सङ्घम्हि, पुञ्ञं तव भविस्सति.

‘‘पुटकं तं गहेत्वान, भिक्खुसङ्घस्सदासहं;

तत्थ चित्तं पसादेत्वा, तुसितं उपपज्जहं.

‘‘तत्थ दिब्बेहि नच्चेहि, गीतेहि वादितेहि च;

पुञ्ञकम्मेन संयुत्तं, अनुभोमि सदा सुखं.

‘‘यं यं योनुपपज्जामि, देवत्तं अथ मानुसं;

भोगे मे ऊनता नत्थि, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘यावता चतुरो दीपा, ससमुद्दा सपब्बता;

फलं बुद्धस्स दत्वान, इस्सरं कारयामहं.

‘‘यावता ये पक्खिगणा, आकासे उप्पतन्ति चे;

तेपि मे वसमन्वेन्ति, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘यावता वनसण्डम्हि, यक्खा भूता च रक्खसा;

कुम्भण्डा गरुळा चापि, पारिचरियं उपेन्ति मे.

‘‘कुम्मा सोणा मधुकारा, डंसा च मकसा उभो;

तेपि मं वसमन्वेन्ति, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘सुपण्णा नाम सकुणा, पक्खिजाता महब्बला;

तेपि मं सरणं यन्ति, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘येपि दीघायुका नागा, इद्धिमन्तो महायसा;

तेपि मं वसमन्वेन्ति, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘सीहा ब्यग्घा च दीपी च, अच्छकोकतरच्छका;

तेपि मं वसमन्वेन्ति, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘ओसधी तिणवासी च, ये च आकासवासिनो;

सब्बे मं सरणं यन्ति, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘सुदुद्दसं सुनिपुणं, गम्भीरं सुप्पकासितं;

फस्सयित्वा विहरामि, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘विमोक्खे अट्ठ फुसित्वा, विहरामि अनासवो;

आतापी निपको चाहं, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘ये फलट्ठा बुद्धपुत्ता, खीणदोसा महायसा;

अहमञ्ञतरो तेसं, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘अभिञ्ञापारमिं गन्त्वा, सुक्कमूलेन चोदितो;

सब्बासवे परिञ्ञाय, विहरामि अनासवो.

‘‘तेविज्जा इद्धिपत्ता च, बुद्धपुत्ता महायसा;

दिब्बसोतं समापन्ना, तेसं अञ्ञतरो अहं.

‘‘सतसहस्सितो कप्पे, यं फलं अददिं तदा;

दुग्गतिं नाभिजानामि, फलदानस्सिदं फलं.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वापि तमेव गाथं अञ्ञाब्याकरणवसेन अभासि.

सुप्पियत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.