७. धम्मसवत्थेरगाथावण्णना

पब्बजिं तुलयित्वानाति आयस्मतो धम्मसवत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयं किर पदुमुत्तरस्स भगवतो काले सुवच्छो नाम ब्राह्मणो हुत्वा तिण्णं वेदानं पारगू घरावासे दोसं दिस्वा तापसपब्बज्जं पब्बजित्वा अरञ्ञायतने पब्बतन्तरे अस्समं कारेत्वा बहूहि तापसेहि सद्धिं वसि. अथस्स कुसलबीजं रोपेतुकामो पदुमुत्तरो भगवा अस्समसमीपे आकासे ठत्वा इद्धिपाटिहारियं दस्सेसि. सो तं दिस्वा पसन्नमानसो पूजेतुकामो नागपुप्फानि ओचिनापेसि. सत्था, ‘‘अलं इमस्स तापसस्स एत्तकं कुसलबीज’’न्ति पक्कामि. सो पुप्फानि गहेत्वा सत्थु गमनमग्गं ओकिरित्वा चित्तं पसादेन्तो अञ्जलिं पग्गय्ह अट्ठासि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवलोके निब्बत्तित्वा अपरापरं सुगतीसुयेव संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे मगधरट्ठे ब्राह्मणकुले निब्बत्तित्वा धम्मसवोति लद्धनामो विञ्ञुतं पत्तो हेतुसम्पत्तिया चोदियमानो घरावासे आदीनवं पब्बज्जाय आनिसंसञ्च दिस्वा दक्खिणागिरिस्मिं विहरन्तं भगवन्तं उपसङ्कमित्वा धम्मं सुत्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा विपस्सनाय कम्मं करोन्तो नचिरस्सेव अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.१६.३९-४५) –

‘‘सुवच्छो नाम नामेन, ब्राह्मणो मन्तपारगू;

पुरक्खतो ससिस्सेहि, वसते पब्बतन्तरे.

‘‘पदुमुत्तरो नाम जिनो, आहुतीनं पटिग्गहो;

ममुद्धरितुकामो सो, आगच्छि मम सन्तिकं.

‘‘वेहासम्हि चङ्कमति, धूपायति जलते तथा;

हासं ममं विदित्वान, पक्कामि पाचिनामुखो.

‘‘तञ्च अच्छरियं दिस्वा, अब्भुतं लोमहंसनं;

नागपुप्फं गहेत्वान, गतमग्गम्हि ओकिरिं.

‘‘सतसहस्सितो कप्पे, यं पुप्फं ओकिरिं अहं;

तेन चित्तप्पसादेन, दुग्गतिं नुपपज्जहं.

‘‘एकतिंसे कप्पसते, राजा आसि महारहो;

सत्तरतनसम्पन्नो, चक्कवत्ती महब्बलो.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वा अत्तनो पटिपत्तिं पच्चवेक्खित्वा सोमनस्सप्पत्तो उदानवसेन –

१०७. ‘‘पब्बजिं तुलयित्वान, अगारस्मानगारियं;

तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति. – गाथं अभासि;

तत्थ पब्बजिं तुलयित्वानाति ‘‘सम्बाधो घरावासो रजापथो’’तिआदिना (दी. नि. १.१९१; म. नि. २.१०; सं. नि. २.१५४) घरावासे, ‘‘अप्पस्सादा कामा बहुदुक्खा बहुपायासा’’तिआदिना (पाचि. ४१७; म. नि. १.१७७) कामेसु आदीनवं तप्पटिपक्खतो नेक्खम्मे च आनिसंसं तुलभूताय पञ्ञाय विचारेत्वा वीमंसित्वाति अत्थो. सेसं हेट्ठा वुत्तनयमेव. इदमेव च थेरस्स अञ्ञाब्याकरणं अहोसीति.

धम्मसवत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.