पञ्चमगाथावण्णना
५. एवं तीहि तिकेहि अनवसेसतो सत्ते दस्सेत्वा इदानि ‘‘दिट्ठा वा ये व अदिट्ठा’’तिआदीहि तीहि दुकेहिपि ते सङ्गहेत्वा दस्सेति.
तत्थ दिट्ठाति ये अत्तनो चक्खुस्स आपाथमागतवसेन दिट्ठपुब्बा. अदिट्ठाति ये परसमुद्दपरसेलपरचक्कवाळादीसु ठिता. ‘‘ये वा दूरे वसन्ति अविदूरे’’ति इमिना पन दुकेन अत्तनो अत्तभावस्स दूरे च अविदूरे च वसन्ते सत्ते दस्सेति, ते अपदद्विपदवसेन वेदितब्बा. अत्तनो हि काये वसन्ता सत्ता अविदूरे, बहिकाये वसन्ता सत्ता दूरे. तथा अन्तोउपचारे वसन्ता अविदूरे, बहिउपचारे वसन्ता दूरे. अत्तनो विहारे गामे जनपदे दीपे चक्कवाळे वसन्ता अविदूरे, परचक्कवाळे वसन्ता दूरे वसन्तीति वुच्चन्ति.
भूताति जाता अभिनिब्बत्ता. ये भूता एव, न पुन भविस्सन्तीति सङ्ख्यं गच्छन्ति, तेसं खीणासवानं एतं अधिवचनं. सम्भवमेसन्तीति सम्भवेसी. अप्पहीनभवसंयोजनत्ता आयतिम्पि सम्भवं एसन्तानं सेखपुथुज्जनानमेतं अधिवचनं. अथ वा चतूसु योनीसु अण्डजजलाबुजा सत्ता याव अण्डकोसं वत्थिकोसञ्च न भिन्दन्ति, ताव सम्भवेसी नाम, अण्डकोसं वत्थिकोसञ्च भिन्दित्वा बहि निक्खन्ता भूता नाम. संसेदजा ओपपातिका च पठमचित्तक्खणे सम्भवेसी नाम, दुतियचित्तक्खणतो पभुति भूता नाम. येन वा इरियापथेन जायन्ति, याव ततो अञ्ञं न पापुणन्ति, ताव सम्भवेसी नाम, ततो परं भूताति.