अट्ठमगाथावण्णना

८. एवं सब्बाकारेन मेत्ताभावनं दस्सेत्वा इदानि तस्सेव वड्ढनं दस्सेन्तो आह ‘‘मेत्तञ्च सब्बलोकस्मी’’ति.

तत्थ मिज्जति तायति चाति मित्तो, हितज्झासयताय सिनिय्हति, अहितागमतो रक्खति चाति अत्थो. मित्तस्स भावो मेत्तं. सब्बलोकस्मीति अनवसेसे सत्तलोके. मनसि भवन्ति मानसं. तञ्हि चित्तसम्पयुत्तत्ता एवं वुत्तं. भावयेति वड्ढये. न अस्स परिमाणन्ति अपरिमाणं, अप्पमाणसत्तारम्मणताय एवं वुत्तं. उद्धन्ति उपरि, तेन अरूपभवं गण्हाति. अधोति हेट्ठा, तेन कामभवं गण्हाति. तिरियन्ति वेमज्झं, तेन रूपभवं गण्हाति. असम्बाधन्ति सम्बाधविरहितं, भिन्नसीमन्ति वुत्तं होति. सीमा नाम पच्चत्थिको वुच्चति, तस्मिम्पि पवत्तन्ति अत्थो. अवेरन्ति वेरविरहितं, अन्तरन्तरापि वेरचेतनापातुभावविरहितन्ति अत्थो. असपत्तन्ति विगतपच्चत्थिकं. मेत्ताविहारी हि पुग्गलो मनुस्सानं पियो होति, अमनुस्सानं पियो होति, नास्स कोचि पच्चत्थिको होति, तेनस्स तं मानसं विगतपच्चत्थिकत्ता असपत्तन्ति वुच्चति. परियायवचनञ्हि एतं, यदिदं पच्चत्थिको सपत्तोति. अयं अनुपदतो अत्थवण्णना.

अयं पनेत्थ अधिप्पेतत्थदीपना – यदिदं ‘‘एवम्पि सब्बभूतेसु मानसं भावये अपरिमाण’’न्ति वुत्तं, तञ्चेतं अपरिमाणं मेत्तं मानसं सब्बलोकस्मिं भावये वड्ढये, वुड्ढिं विरूळ्हिं वेपुल्लं गमये पापये. कथं? उद्धं अधो च तिरियञ्च, उद्धं याव भवग्गा, अधो याव अवीचितो, तिरियं याव अवसेसदिसा. उद्धं वा आरुप्पं, अधो कामधातुं, तिरियं रूपधातुं अनवसेसं फरन्तो. एवं भावेन्तोपि च तं यथा असम्बाधं अवेरं असपत्तञ्च होति, तथा सम्बाधवेरसपत्तानं अभावं करोन्तो भावये. यं वा तं भावनासम्पदं पत्तं सब्बत्थ ओकासलोकवसेन असम्बाधं, अत्तनो परेसु आघातप्पटिविनयनेन अवेरं, अत्तनि च परेसं आघातविनयनेन असपत्तं होति. तं असम्बाधमवेरमसपत्तं अपरिमाणं मेत्तं मानसं उद्धं अधो तिरियञ्चाति तिविधपरिच्छेदे सब्बलोकस्मिं भावये वड्ढयेति.