यं बुद्धसेट्ठोतिगाथावण्णना

५. एवं निब्बानधम्मगुणेन सच्चं वत्वा इदानि मग्गधम्मगुणेन वत्तुमारद्धो ‘‘यं बुद्धसेट्ठो’’ति. तत्थ ‘‘बुज्झिता सच्चानी’’तिआदिना नयेन बुद्धो, उत्तमो पसंसनीयो चाति सेट्ठो, बुद्धो च सो सेट्ठो चाति बुद्धसेट्ठो, अनुबुद्धपच्चेकबुद्धसुतबुद्धख्येसु वा बुद्धेसु सेट्ठोति बुद्धसेट्ठो. सो बुद्धसेट्ठो यं परिवण्णयी ‘‘अट्ठङ्गिकोव मग्गानं, खेमं निब्बानपत्तिया’’ति (म. नि. २.२१५) च ‘‘अरियं वो, भिक्खवे, सम्मासमाधिं देसिस्सामि सउपनिसं सपरिक्खार’’न्ति (म. नि. ३.१३६) च एवमादिना नयेन तत्थ तत्थ पसंसि पकासयि. सुचिन्ति किलेसमलसमुच्छेदकरणतो अच्चन्तवोदानं. समाधिमानन्तरिकञ्ञमाहूति यञ्च अत्तनो पवत्तिसमनन्तरं नियमेनेव फलपदानतो ‘‘आनन्तरिकसमाधी’’ति आहु. न हि मग्गसमाधिम्हि उप्पन्ने तस्स फलुप्पत्तिनिसेधको कोचि अन्तरायो अत्थि. यथाह –

‘‘अयञ्च पुग्गलो सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो अस्स, कप्पस्स च उड्डय्हनवेला अस्स, नेव ताव कप्पो उड्डय्हेय्य, यावायं पुग्गलो न सोतापत्तिफलं सच्छिकरोति, अयं वुच्चति पुग्गलो ठितकप्पी. सब्बेपि मग्गसमङ्गिनो पुग्गला ठितकप्पिनो’’ति (पु. प. १७).

समाधिना तेन समो न विज्जतीति तेन बुद्धसेट्ठपरिवण्णितेन सुचिना आनन्तरिकसमाधिना समो रूपावचरसमाधि वा अरूपावचरसमाधि वा कोचि न विज्जति. कस्मा? तेसं भावितत्ता तत्थ तत्थ ब्रह्मलोके उपपन्नस्सापि पुन निरयादीसुपि उपपत्तिसम्भवतो, इमस्स च अरहत्तसमाधिस्स भावितत्ता अरियपुग्गलस्स सब्बूपपत्तिसमुग्घातसम्भवतो. तस्मा सुत्तन्तरेपि वुत्तं – ‘‘यावता, भिक्खवे, धम्मा सङ्खता…पे… अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो, तेसं अग्गमक्खायती’’तिआदि (अ. नि. ४.३४; इतिवु. ९०).

एवं भगवा आनन्तरिकसमाधिस्स अञ्ञेहि समाधीहि असमतं वत्वा इदानि पुरिमनयेनेव मग्गधम्मरतनस्स असदिसभावं निस्साय सच्चवचनं पयुञ्जति ‘‘इदम्पि धम्मे…पे… होतू’’ति. तस्सत्थो पुब्बे वुत्तनयेनेव वेदितब्बो. इमिस्सापि गाथाय आणा कोटिसतसहस्सचक्कवाळेसु अमनुस्सेहि पटिग्गहिताति.