वनप्पगुम्बेतिगाथावण्णना

१३. एवं सङ्घपरियापन्नानं पुग्गलानं तेन तेन गुणप्पकारेन सङ्घाधिट्ठानं सच्चं वत्वा इदानि य्वायं भगवता रतनत्तयगुणं दीपेन्तेन इध सङ्खेपेन अञ्ञत्र च वित्थारेन परियत्तिधम्मो देसितो, तम्पि निस्साय पुन बुद्धाधिट्ठानं सच्चं वत्तुमारद्धो ‘‘वनप्पगुम्बे यथा फुस्सितग्गे’’ति. तत्थ आसन्नसन्निवेसववत्थितानं रुक्खानं समूहो वनं, मूलसारफेग्गुतचसाखापलासेहि पवुद्धो गुम्बो पगुम्बो, वनस्स, वने वा पगुम्बो वनप्पगुम्बो. स्वायं ‘‘वनप्पगुम्बे’’ति वुत्तो, एवम्पि हि वत्तुं लब्भति ‘‘अत्थि सवितक्कसविचारे, अत्थि अवितक्कविचारमत्ते, सुखे दुक्खे जीवे’’तिआदीसु (दी. नि. १.१७४; म. नि. २.२२८) विय. यथाति उपमावचनं. फुस्सितानि अग्गानि अस्साति फुस्सितग्गो, सब्बसाखापसाखासु सञ्जातपुप्फोति अत्थो. सो पुब्बे वुत्तनयेनेव ‘‘फुस्सितग्गे’’ति वुत्तो. गिम्हानमासे पठमस्मिं गिम्हेति ये चत्तारो गिम्हानं मासा, तेसं चतुन्नं गिम्हमासानं एकस्मिं मासे. कतरस्मिं मासे इति चे? पठमस्मिं गिम्हे, चित्रमासेति अत्थो. सो हि ‘‘पठमगिम्हो’’ति च ‘‘बालवसन्तो’’ति च वुच्चति. ततो परं पदत्थतो पाकटमेव.

अयं पनेत्थ पिण्डत्थो – यथा पठमगिम्हनामके बालवसन्ते नानाविधरुक्खगहने वने सुपुप्फितग्गसाखो तरुणरुक्खगच्छपरियायनामो पगुम्बो अतिविय सस्सिरिको होति, एवमेव खन्धायतनादीहि सतिपट्ठानसम्मप्पधानादीहि सीलसमाधिक्खन्धादीहि वा नानप्पकारेहि अत्थप्पभेदपुप्फेहि अतिविय सस्सिरिकत्ता तथूपमं निब्बानगामिमग्गदीपनतो निब्बानगामिं परियत्तिधम्मवरं नेव लाभहेतु न सक्कारादिहेतु, केवलन्तु महाकरुणाय अब्भुस्साहितहदयो सत्तानं परमहिताय अदेसयीति. परमं हितायाति एत्थ च गाथाबन्धसुखत्थं अनुनासिको. अयं पनत्थो – परमहिताय निब्बानाय अदेसयीति.

एवं भगवा इमं सुपुप्फितग्गवनप्पगुम्बसदिसं परियत्तिधम्मं वत्वा इदानि तमेव निस्साय बुद्धाधिट्ठानं सच्चवचनं पयुञ्जति ‘‘इदम्पि बुद्धे’’ति. तस्सत्थो पुब्बे वुत्तनयेनेव वेदितब्बो. केवलं पन इदम्पि यथावुत्तपकारपरियत्तिधम्मसङ्खातं बुद्धे रतनं पणीतन्ति एवं योजेतब्बं. इमिस्सापि गाथाय आणा कोटिसतसहस्सचक्कवाळेसु अमनुस्सेहि पटिग्गहिताति.