किञ्चापि सोतिगाथावण्णना

१२. एवं सत्त भवे आदियतोपि अञ्ञेहि अप्पहीनभवादानेहि पुग्गलेहि विसिट्ठगुणेन सङ्घाधिट्ठानं सच्चं वत्वा इदानि न केवलं दस्सनसम्पन्नो छ अभिठानानि अभब्बो कातुं, किन्तु अप्पमत्तकम्पि पापकम्मं कत्वा तस्स पटिच्छादनायपि अभब्बोति पमादविहारिनोपि दस्सनसम्पन्नस्स कतप्पटिच्छादनाभावगुणेन वत्तुमारद्धो ‘‘किञ्चापि सो कम्म करोति पापक’’न्ति.

तस्सत्थो – सो दस्सनसम्पन्नो किञ्चापि सतिसम्मोसेन पमादविहारं आगम्म यं तं भगवता लोकवज्जं सञ्चिच्चातिक्कमनं सन्धाय वुत्तं ‘‘यं मया सावकानं सिक्खापदं पञ्ञत्तं, तं मम सावका जीवितहेतुपि नातिक्कमन्ती’’ति (चूळव. ३८५; उदा. ४५) तं ठपेत्वा अञ्ञं कुटिकारसहसेय्यादिं पण्णत्तिवज्जवीतिक्कमसङ्खातं बुद्धप्पतिकुट्ठं कायेन पापकम्मं करोति, पदसोधम्मउत्तरिछप्पञ्चवाचाधम्मदेसनसम्फप्पलापफरुसवचनादिं वा वाचाय , उद चेतसा वा कत्थचि लोभदोसुप्पादनं जातरूपादिसादियनं चीवरादिपरिभोगेसु अपच्चवेक्खणादिं वा पापकम्मं करोति. अभब्बो सो तस्स पटिच्छदाय न सो तं ‘‘इदं अकप्पियमकरणीय’’न्ति जानित्वा मुहुत्तम्पि पटिच्छादेति, तंखणं एव पन सत्थरि वा विञ्ञूसु वा सब्रह्मचारीसु आवि कत्वा यथाधम्मं पटिकरोति, ‘‘न पुन करिस्सामी’’ति एवं संवरितब्बं वा संवरति. कस्मा? यस्मा अभब्बता दिट्ठपदस्स वुत्ता, एवरूपम्पि पापकम्मं कत्वा तस्स पटिच्छादाय दिट्ठनिब्बानपदस्स दस्सनसम्पन्नस्स पुग्गलस्स अभब्बता वुत्ताति अत्थो.

कथं?

‘‘सेय्यथापि, भिक्खवे, दहरो कुमारो मन्दो उत्तानसेय्यको हत्थेन वा पादेन वा अङ्गारं अक्कमित्वा खिप्पमेव पटिसंहरति, एवमेव खो, भिक्खवे, धम्मता एसा दिट्ठिसम्पन्नस्स पुग्गलस्स, किञ्चापि तथारूपिं आपत्तिं आपज्जति, यथारूपाय आपत्तिया वुट्ठानं पञ्ञायति. अथ खो नं खिप्पमेव सत्थरि वा विञ्ञूसु वा सब्रह्मचारीसु देसेति विवरति उत्तानीकरोति, देसेत्वा विवरित्वा उत्तानीकत्वा आयतिं संवरं आपज्जती’’ति (म. नि. १.४९६).

एवं भगवा पमादविहारिनोपि दस्सनसम्पन्नस्स कतप्पटिच्छादनाभावगुणेन सङ्घरतनस्स गुणं वत्वा इदानि तमेव गुणं निस्साय सच्चवचनं पयुञ्जति ‘‘इदम्पि सङ्घे’’ति. तस्सत्थो पुब्बे वुत्तनयेनेव वेदितब्बो. इमिस्सापि गाथाय आणा कोटिसतसहस्सचक्कवाळेसु अमनुस्सेहि पटिग्गहिताति.