६. कामूपपत्तिसुत्तवण्णना
९५. छट्ठे कामूपपत्तियोति कामपटिलाभा कामपटिसेवना वा. पच्चुपट्ठितकामाति निबद्धकामा निबद्धारम्मणा यथा तं मनुस्सा. मनुस्सा हि निबद्धवत्थुस्मिं वसं वत्तेन्ति. यत्थ पटिबद्धचित्ता होन्ति, सतम्पि सहस्सम्पि दत्वा तमेव मातुगामं आनेत्वा निबद्धभोगं भुञ्जन्ति. एकच्चे च देवा. चातुमहाराजिकतो पट्ठाय हि चतुदेवलोकवासिनो निबद्धवत्थुस्मिंयेव वसं वत्तेन्ति. पञ्चसिखवत्थु चेत्थ निदस्सनं. तथा एकच्चे आपायिके नेरयिके ठपेत्वा सेसअपायसत्तापि निबद्धवत्थुस्मिंयेव वसं वत्तेन्ति. मच्छा हि अत्तनो मच्छिया, कच्छपो कच्छपियाति एवं सब्बेपि तिरच्छाना पेता विनिपातिका च. तस्मा नेरयिके ठपेत्वा सेसअपायसत्ते उपादाय याव तुसितकाया इमे सत्ता पच्चुपट्ठितकामा नाम, निम्मानरतिनोति सयं निम्मिते निम्माने रति एतेसन्ति निम्मानरतिनो. ते हि नीलपीतादिवसेन यादिसं यादिसं रूपं इच्छन्ति, तादिसं तादिसं निम्मिनित्वा रमन्ति आयस्मतो अनुरुद्धस्स पुरतो मनापकायिका देवता विय. परनिम्मितवसवत्तिनोति परेहि निम्मिते कामे वसं वत्तेन्तीति परनिम्मितवसवत्तिनो. तेसञ्हि मनं ञत्वा परे यथारुचितं कामभोगं निम्मिनन्ति, ते तत्थ वसं वत्तेन्ति. कथं ते परस्स मनं जानन्तीति? पकतिसेवनावसेन. यथा हि कुसलो सूदो रञ्ञो भुञ्जन्तस्स यं यं रुच्चति, तं तं जानाति, एवं पकतिया अभिरुचितारम्मणं ञत्वा तादिसेयेव निम्मिनन्ति, ते तत्थ वसं वत्तेन्ति, मेथुनसेवनादिवसेन कामे परिभुञ्जन्ति. केचि पन ‘‘हसितमत्तेन ओलोकितमत्तेन आलिङ्गितमत्तेन हत्थग्गहणमत्तेन च तेसं कामकिच्चं इज्झती’’ति वदन्ति, तं अट्ठकथायं ‘‘एतं पन नत्थी’’ति पटिक्खित्तं. न हि कायेन अफुसन्तस्स फोट्ठब्बं कामकिच्चं साधेति. छन्नम्पि कामावचरदेवानं कामा पाकतिका एव. वुत्तञ्हेतं –
‘‘छ एते कामावचरा, सब्बकामसमिद्धिनो;
सब्बेसं एकसङ्खातं, आयु भवति कित्तक’’न्ति. (विभ. १०२३);
गाथासु ये चञ्ञेति ये यथावुत्तदेवेहि अञ्ञे च कामभोगिनो मनुस्सा चेव एकच्चे अपायूपगा च सब्बे ते. इत्थभावञ्ञथाभावन्ति इमं यथापटिलद्धत्तभावञ्चेव, उपपत्तिभवन्तरसङ्खातं इतो अञ्ञथाभावञ्चाति द्विप्पभेदं संसारं नातिवत्तरे न अतिक्कमन्ति. सब्बे परिच्चजे कामेति दिब्बादिभेदे सब्बेपि कामे वत्थुकामे च किलेसकामे च परिच्चजेय्य. किलेसकामे अनागामिमग्गेन पजहन्तोयेव हि वत्थुकामे परिच्चजति नाम. पियरूपसातगधितन्ति पियरूपेसु रूपादीसु सुखवेदनस्सादेन गधितं गिद्धं. छेत्वा सोतं दुरच्चयन्ति अञ्ञेहि दुरच्चयं दुरतिक्कमं तण्हासोतं अरहत्तमग्गेन समुच्छिन्दित्वा. सेसं हेट्ठा वुत्तनयमेवाति.
छट्ठसुत्तवण्णना निट्ठिता.