२. सक्कारसुत्तवण्णना

८१. दुतिये सक्कारेनाति सक्कारेन हेतुभूतेन, अथ वा सक्कारेनाति सक्कारहेतुना, सक्कारहेतुकेन वा. सक्कारञ्हि निस्साय इधेकच्चे पुग्गला पापिच्छा इच्छापकता इच्छाचारे ठत्वा ‘‘सक्कारं निब्बत्तेस्सामा’’ति अनेकविहितं अनेसनं अप्पतिरूपं आपज्जित्वा इतो चुता अपायेसु निब्बत्तन्ति, अपरे यथासक्कारं लभित्वा तन्निमित्तं मानमदमच्छरियादिवसेन पमादं आपज्जित्वा इतो चुता अपायेसु निब्बत्तन्ति. यं सन्धाय वुत्तं – ‘‘सक्कारेन अभिभूता परियादिन्नचित्ता’’ति. तत्थ अभिभूताति अज्झोत्थटा. परियादिन्नचित्ताति खेपितचित्ता, इच्छाचारेन मानमदादिना च खयं पापितकुसलचित्ता. अथ वा परियादिन्नचित्ताति परितो आदिन्नचित्ता, वुत्तप्पकारेन अकुसलकोट्ठासेन यथा कुसलचित्तस्स उप्पत्तिवारो न होति, एवं समन्ततो गहितचित्तसन्तानाति अत्थो. असक्कारेनाति हीळेत्वा परिभवित्वा परेहि अत्तनि पवत्तितेन असक्कारेन हेतुना, असक्कारहेतुकेन वा मानादिना. सक्कारेन च असक्कारेन चाति केहिचि पवत्तितेन सक्कारेन केहिचि पवत्तितेन असक्कारेन च. ये हि केहिचि पठमं सक्कता हुत्वा तेहियेव असारभावं ञत्वा पच्छा असक्कता होन्ति, तादिसे सन्धाय वुत्तं ‘‘सक्कारेन च असक्कारेन चा’’ति.

एत्थ सक्कारेन अभिभूता देवदत्तादयो निदस्सेतब्बा. वुत्तम्पि चेतं –

‘‘फलं वे कदलिं हन्ति, फलं वेळुं फलं नळं;

सक्कारो कापुरिसं हन्ति, गब्भो अस्सतरिं यथा’’ति. (सं. नि. १.१८३; अ. नि. ४.६८; चूळव. ३३५);

साधूनं उपरि कतेन असक्कारेन अभिभूता दण्डकीराजकालिङ्गराजमज्झराजादयो निदस्सेतब्बा. वुत्तम्पि चेतं –

‘‘किसञ्हि वच्छं अवकिरिय दण्डकी,

उच्छिन्नमूलो सजनो सरट्ठो;

कुक्कुळनामे निरयम्हि पच्चति,

तस्स फुलिङ्गानि पतन्ति काये.

‘‘यो सञ्ञते पब्बजिते अवञ्चयि,

धम्मं भणन्ते समणे अदूसके;

तं नाळिकेरं सुनखा परत्थ,

सङ्गम्म खादन्ति विफन्दमानं’’. (जा. २.१७.७०-७१);

‘‘उपहच्च मनं मज्झो, मातङ्गस्मिं यसस्सिने;

सपारिसज्जो उच्छिन्नो, मज्झारञ्ञं तदा अहू’’ति. (जा. २.१९.९६);

सक्कारेन च असक्कारेन च अभिभूता अञ्ञतित्थिया नाटपुत्तादयो निदस्सेतब्बा.

गाथासु उभयन्ति उभयेन सक्कारेन च असक्कारेन च. समाधि न विकम्पतीति न चलति, एकग्गभावेन तिट्ठति. कस्स पन न चलतीति आह ‘‘अप्पमादविहारिनो’’ति. यो पमादकरधम्मानं रागादीनं सुट्ठु पहीनत्ता अप्पमादविहारी अरहा, तस्स. सो हि लोकधम्मेहि न विकम्पति. सुखुमदिट्ठिविपस्सकन्ति फलसमापत्तिअत्थं सुखुमाय दिट्ठिया पञ्ञाय अभिण्हं पवत्तविपस्सनत्ता सुखुमदिट्ठिविपस्सकं. उपादानक्खयारामन्ति चतुन्नं उपादानानं खयं परियोसानभूतं अरहत्तफलं आरमितब्बं एतस्साति उपादानक्खयारामं. सेसं वुत्तनयमेव.

दुतियसुत्तवण्णना निट्ठिता.