३८. धम्मदिन्नत्थेरीवत्थु

यस्साति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो धम्मदिन्नं नाम भिक्खुनिं आरब्भ कथेसि.

एकदिवसञ्हि तस्सा गिहिकाले सामिको विसाखो उपासको सत्थु सन्तिके धम्मं सुत्वा अनागामिफलं पत्वा चिन्तेसि – ‘‘मया सब्बं सापतेय्यं धम्मदिन्नं पटिच्छापेतुं वट्टती’’ति. सो ततो पुब्बे आगच्छन्तो धम्मदिन्नं वातपानेन ओलोकेन्तिं दिस्वा सितं करोति. तं दिवसं पन वातपानेन ठितं अनोलोकेन्तोव अगमासि. सा ‘‘किं नु खो इद’’न्ति चिन्तेत्वा ‘‘होतु, भोजनकाले जानिस्सामी’’ति भोजनवेलाय भत्तं उपनामेसि. सो अञ्ञेसु दिवसेसु ‘‘एहि, एकतो भुञ्जामा’’ति वदति, तं दिवसं पन तुण्हीभूतोव भुञ्जि. सा ‘‘केनचिदेव कारणेन कुपितो भविस्सती’’ति चिन्तेसि. अथ नं विसाखो सुखनिसिन्नवेलाय तं पक्कोसित्वा ‘‘धम्मदिन्ने इमस्मिं गेहे सब्बं सापतेय्यं पटिच्छाही’’ति आह. सा ‘‘कुद्धा नाम सापतेय्यं न पटिच्छापेन्ति, किं नु खो एत’’न्ति चिन्तेत्वा ‘‘तुम्हे पन, सामी’’ति आह. अहं इतो पट्ठाय न किञ्चि विचारेमीति. तुम्हेहि छड्डितं खेळं को पटिच्छिस्सति, एवं सन्ते मम पब्बज्जं अनुजानाथाति. सो ‘‘साधु, भद्दे’’ति सम्पटिच्छित्वा महन्तेन सक्कारेन तं भिक्खुनीउपस्सयं नेत्वा पब्बाजेसि. सा लद्धूपसम्पदा धम्मदिन्नत्थेरी नाम अहोसि.

सा पविवेककामताय भिक्खुनीहि सद्धिं जनपदं गन्त्वा तत्थ विहरन्ती न चिरस्सेव सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पत्वा ‘‘इदानि मं निस्साय ञातिजना पुञ्ञानि करिस्सन्ती’’ति पुनदेव राजगहं पच्चागञ्छि. उपासको तस्सा आगतभावं सुत्वा ‘‘केन नु खो कारणेन आगता’’ति भिक्खुनीउपस्सयं गन्त्वा थेरिं वन्दित्वा एकमन्तं निसिन्नो ‘‘उक्कण्ठिता नु खोसि, अय्येति वत्तुं अप्पतिरूपं, पञ्हमेकं नं पुच्छिस्सामी’’ति चिन्तेत्वा सोतापत्तिमग्गे पञ्हं पुच्छि, सा तं विस्सज्जेसि. उपासको तेनेव उपायेन सेसमग्गेसुपि पञ्हं पुच्छित्वा अतिक्कम्म पञ्हस्स पुट्ठकाले ताय ‘‘अच्चयासि, आवुसो, विसाखा’’ति वत्वा ‘‘आकङ्खमानो सत्थारं उपसङ्कमित्वा इमं पञ्हं पुच्छेय्यासी’’ति वुत्ते थेरिं वन्दित्वा उट्ठायासना सत्थु सन्तिकं गन्त्वा तं कथासल्लापं सब्बं भगवतो आरोचेसि. सत्था ‘‘सुकथितं मम धीताय धम्मदिन्नाय, अहम्पेतं पञ्हं विस्सज्जेन्तो एवमेव विस्सज्जेय्य’’न्ति वत्वा धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –

४२१. ‘‘यस्स पुरे च पच्छा च, मज्झे च नत्थि किञ्चनं;

अकिञ्चनं अनादानं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मण’’न्ति.

तत्थ पुरेति अतीतेसु खन्धेसु. पच्छाति अनागतेसु खन्धेसु. मज्झेति पच्चुप्पन्नेसु खन्धेसु. नत्थि किञ्चनन्ति यस्सेतेसु ठानेसु तण्हागाहसङ्खातं किञ्चनं नत्थि, तमहं रागकिञ्चनादीहि अकिञ्चनं कस्सचि गहणस्स अभावेन अनादानं ब्राह्मणं वदामीति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

धम्मदिन्नत्थेरीवत्थु अट्ठतिंसतिमं.