३३. जटिलत्थेरवत्थु

योध तण्हन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो जटिलत्थेरं आरब्भ कथेसि.

तत्रायं अनुपुब्बी कथा – अतीते किर बाराणसियं द्वे भातरो कुटुम्बिका महन्तं उच्छुखेत्तं कारेसुं. अथेकदिवसं कनिट्ठभाता उच्छुखेत्तं गन्त्वा ‘‘एकं जेट्ठभातिकस्स दस्सामि, एकं मय्हं भविस्सती’’ति द्वे उच्छुयट्ठियो रसस्स अनिक्खमनत्थाय छिन्नट्ठाने बन्धित्वा गण्हि. तदा किर उच्छूनं यन्तेन पीळनकिच्चं नत्थि, अग्गे वा मूले वा छिन्दित्वा उक्खित्तकाले धम्मकरणतो उदकं विय सयमेव रसो निक्खमति. तस्स पन खेत्ततो उच्छुयट्ठियो गहेत्वा आगमनकाले गन्धमादने पच्चेकबुद्धो समापत्तितो वुट्ठाय ‘‘कस्स नु खो अज्ज अनुग्गहं करिस्सामी’’ति उपधारेन्तो तं अत्तनो ञाणजाले पविट्ठं दिस्वा सङ्गहं कातुं समत्थभावञ्च ञत्वा पत्तचीवरं आदाय इद्धिया आगन्त्वा तस्स पुरतो अट्ठासि. सो तं दिस्वाव पसन्नचित्तो उत्तरसाटकं उच्चतरे भूमिपदेसे अत्थरित्वा, ‘‘भन्ते, इध निसीदथा’’ति पच्चेकबुद्धं निसीदापेत्वा ‘‘पत्तं उपनामेथा’’ति उच्छुयट्ठिया बन्धनट्ठानं मोचेत्वा पत्तस्स उपरि अकासि, रसो ओतरित्वा पत्तं पूरेसि. पच्चेकबुद्धेन तस्मिं रसे पीते ‘‘साधुकं वत मे अय्येन रसो पीतो. सचे मे जेट्ठभातिको मूलं आहरापेस्सति, मूलं दस्सामि. सचे पत्तिं आहरापेस्सति, पत्तिं दस्सामी’’ति चिन्तेत्वा, ‘‘भन्ते, पत्तं मे उपनामेथा’’ति दुतियम्पि उच्छुयट्ठिं मोचेत्वा रसं अदासि. ‘‘भाता मे उच्छुखेत्ततो अञ्ञं उच्छुं आहरित्वा खादिस्सती’’ति एत्तकम्पि किरस्स वञ्चनचित्तं नाहोसि. पच्चेकबुद्धो पन पठमं उच्छुरसस्स पीतत्ता तं उच्छुरसं अञ्ञेहिपि सद्धिं संविभजितुकामो हुत्वा गहेत्वाव निसीदि. सो तस्स आकारं ञत्वा पञ्चपतिट्ठितेन वन्दित्वा, ‘‘भन्ते, यो अयं मया दिन्नो अग्गरसो, इमस्स निस्सन्देन देवमनुस्सेसु सम्पत्तिं अनुभवित्वा परियोसाने तुम्हेहि पत्तधम्ममेव पापुणेय्य’’न्ति पत्थनं पट्ठपेसि. पच्चेकबुद्धोपिस्स ‘‘एवं होतू’’ति वत्वा ‘‘इच्छितं पत्थितं तुय्ह’’न्ति द्वीहि गाथाहि अनुमोदनं कत्वा यथा सो पस्सति, एवं अधिट्ठहित्वा आकासेन गन्धमादनं गन्त्वा पञ्चन्नं पच्चेकबुद्धसतानं तं रसं अदासि.

सो तं पाटिहारियं दिस्वा भातु सन्तिकं गन्त्वा ‘‘कहं गतोसी’’ति वुत्ते ‘‘उच्छुखेत्तं ओलोकेतुं गतोम्ही’’ति. ‘‘किं तादिसेन उच्छुखेत्तं गतेन, ननु नाम एकं वा द्वे वा उच्छुयट्ठियो आदाय आगन्तब्बं भवेय्या’’ति भातरा वुत्तो – ‘‘आम, भातिक, द्वे मे उच्छुयट्ठियो गहिता, एकं पन पच्चेकबुद्धं दिस्वा मम उच्छुयट्ठितो रसं दत्वा ‘मूलं वा पत्तिं वा दस्सामी’ति तुम्हाकम्पि मे उच्छुयट्ठितो रसो दिन्नो, किं नु खो तस्स मूलं गण्हिस्सथ, उदाहु पत्ति’’न्ति आह. ‘‘किं पन पच्चेकबुद्धेन कत’’न्ति? ‘‘मम उच्छुयट्ठितो रसं पिवित्वा तुम्हाकं उच्छुयट्ठितो रसं आदाय आकासेन गन्धमादनं गन्त्वा पञ्चसतानं पच्चेकबुद्धानं अदासी’’ति. सो तस्मिं कथेन्तेयेव निरन्तरं पीतिया फुट्ठसरीरो हुत्वा ‘‘तेन मे पच्चेकबुद्धेन दिट्ठधम्मस्सेव अधिगमो भवेय्या’’ति पत्थनं अकासि. एवं कनिट्ठेन तिस्सो सम्पत्तियो पत्थिता, जेट्ठेन पन एकपदेनेव अरहत्तं पत्थितन्ति इदं तेसं पुब्बकम्मं.

ते यावतायुकं ठत्वा ततो चुता देवलोके निब्बत्तित्वा एकं बुद्धन्तरं खेपयिंसु. तेसं देवलोके ठितकालेयेव विपस्सी सम्मासम्बुद्धो लोके उप्पज्जि. तेपि देवलोकतो चवित्वा बन्धुमतिया एकस्मिं कुलगेहे जेट्ठो जेट्ठोव, कनिट्ठो कनिट्ठोव हुत्वा पटिसन्धिं गण्हिंसु. तेसु जेट्ठस्स सेनोति नामं अकंसु, कनिट्ठस्स अपराजितोति. तेसु वयप्पत्तकाले कुटुम्बं सण्ठापेत्वा विहरन्तेसु ‘‘बुद्धरतनं लोके उप्पन्नं, धम्मरतनं, सङ्घरतनं, दानानि देथ, पुञ्ञानि करोथ, अज्ज अट्ठमी, अज्ज चातुद्दसी, अज्ज पन्नरसी, उपोसथं करोथ, धम्मं सुणाथा’’ति धम्मघोसकस्स बन्धुमतीनगरे घोसनं सुत्वा महाजनं पुरेभत्तं दानं दत्वा पच्छाभत्तं धम्मस्सवनाय गच्छन्तं दिस्वा सेनकुटुम्बिको ‘‘कहं गच्छथा’’ति पुच्छित्वा ‘‘सत्थु सन्तिकं धम्मस्सवनाया’’ति वुत्ते ‘‘अहम्पि गमिस्सामी’’ति तेहि सद्धिंयेव गन्त्वा परिसपरियन्ते निसीदि.

सत्था तस्स अज्झासयं विदित्वा अनुपुब्बिं कथं कथेसि. सो सत्थु धम्मं सुत्वा पब्बज्जाय उस्साहजातो सत्थारं पब्बज्जं याचि. अथ नं सत्था ‘‘अत्थि पन ते अपलोकेतब्बा ञातका’’ति पुच्छि. अत्थि, भन्तेति. तेन हि अपलोकेत्वा एहीति. सो कनिट्ठस्स सन्तिकं गन्त्वा ‘‘यं इमस्मिं कुले सापतेय्यं, तं सब्बं तव होतू’’ति आह. तुम्हे पन, सामीति. अहं सत्थु सन्तिके पब्बजिस्सामीति. सामि किं वदेथ, अहं मातरि मताय मातरं विय, पितरि मते पितरं विय तुम्हे अलत्थं, इदं कुलं महाभोगं, गेहे ठितेनेव सक्का पुञ्ञानि कातुं, मा एवं करित्थाति. मया सत्थु सन्तिके धम्मो सुतो, न सक्का तं अगारमज्झे ठितेन पूरेतुं, पब्बजिस्सामेवाहं, त्वं निवत्ताहीति. एवं सो कनिट्ठं निवत्तापेत्वा सत्थु सन्तिके पब्बजित्वा लद्धूपसम्पदो न चिरस्सेव अरहत्तं पापुणि. कनिट्ठोपि ‘‘भातु पब्बजितसक्कारं करिस्सामी’’ति सत्ताहं बुद्धप्पमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स दानं दत्वा भातरं वन्दित्वा आह – ‘‘भन्ते, तुम्हेहि अत्तनो भवनिस्सरणं कतं, अहं पन पञ्चहि कामगुणेहि बद्धो निक्खमित्वा पब्बजितुं न सक्कोमि, मय्हं गेहे ठितस्सेव अनुच्छविकं महन्तं पुञ्ञकम्मं आचिक्खथा’’ति. अथ नं थेरो ‘‘साधु साधु, पण्डित, सत्थु गन्धकुटिं करोही’’ति आह. सो ‘‘साधू’’ति सम्पटिच्छित्वा नानादारूनि आहरापेत्वा थम्भादीनं अत्थाय तच्छापेत्वा एकं सुवण्णखचितं, एकं रजतखचितं, एकं मणिखचितन्ति सब्बानि सत्तरतनखचितानि कारेत्वा तेहि गन्धकुटिं कारेत्वा सत्तरतनखचिताहेव छदनिट्ठकाहि छादापेसि. गन्धकुटिया करणकालेयेव पन तं अत्तना समाननामको अपराजितोयेव नाम भागिनेय्यो उपसङ्कमित्वा ‘‘अहम्पि करिस्सामि, मय्हम्पि पत्तिं देथ मातुला’’ति आह. न देमि, तात, अञ्ञेहि असाधारणं करिस्सामीति. सो बहुम्पि याचित्वा पत्तिं अलभमानो ‘‘गन्धकुटिया पुरतो कुञ्जरसालं लद्धुं वट्टती’’ति सत्तरतनमयं कुञ्जरसालं कारेसि. सो इमस्मिं बुद्धुप्पादे मेण्डकसेट्ठि हुत्वा निब्बत्ति.

गन्धकुटियं पन सत्तरतनमयानि तीणि महावातपानानि अहेसुं. तेसं अभिमुखे हेट्ठा सुधापरिकम्मकता तिस्सो पोक्खरणियो कारेत्वा चतुज्जातिकगन्धोदकस्स पूरेत्वा अपराजितो, गहपति, पञ्चवण्णानि कुसुमानि रोपापेसि तथागतस्स अन्तो निसिन्नकाले वातवेगेन समुट्ठिताहि रेणुवट्टीहि सरीरस्स ओकिरणत्थं. गन्धकुटिथूपिकाय कपल्लं रत्तसुवण्णमयं अहोसि, पवाळमया सिखरा, हेट्ठा मणिमया छदनिट्ठका. इति सा नच्चन्तो विय मोरो सोभमाना अट्ठासि. सत्तसु पन रतनेसु कोट्टेतब्बयुत्तकं कोट्टेत्वा इतरं सकलमेव गहेत्वा जण्णुमत्तेन ओधिना गन्धकुटिं परिक्खिपित्वा परिवेणं पूरेसि.

एवं गन्धकुटिं निट्ठापेत्वा अपराजितो, गहपति, भातिकत्थेरं उपसङ्कमित्वा आह – ‘‘भन्ते, निट्ठिता गन्धकुटि, परिभोगमस्सा पच्चासीसामि, परिभोगेन किर महन्तं पुञ्ञं होती’’ति. सो सत्थारं उपसङ्कमित्वा, ‘‘भन्ते, इमिना किर वो कुटुम्बिकेन गन्धकुटि कारिता, इदानि पन परिभोगं पच्चासीसती’’ति आह. सत्था उट्ठायासना गन्धकुटिअभिमुखं गन्त्वा गन्धकुटिं परिक्खिपित्वा परिक्खित्तरतनरासिं ओलोकेन्तो द्वारकोट्ठके अट्ठासि. अथ नं कुटुम्बिको ‘‘पविसथ, भन्ते’’ति आह. सत्था तत्थेव ठत्वा ततियवारे तस्स भातिकत्थेरं ओलोकेसि. सो ओलोकिताकारेनेव ञत्वा कनिट्ठभातरं आह – ‘‘एहि, तात, ‘ममेव रक्खा भविस्सति, तुम्हे यथासुखं वसथा’ति सत्थारं वदेही’’ति. सो तस्स वचनं सुत्वा सत्थारं पञ्चपतिट्ठितेन वन्दित्वा, ‘‘भन्ते, यथा मनुस्सा रुक्खमूले पविसित्वा अनपेक्खा पक्कमन्ति, यथा वा नदिं तरित्वा उळुम्पं अनपेक्खा परिच्चजन्ति, एवं अनपेक्खा हुत्वा तुम्हे वसथा’’ति आह. किमत्थं पन सत्था अट्ठासि? एवं किरस्स अहोसि – ‘‘बुद्धानं सन्तिकं पुरेभत्तम्पि पच्छाभत्तम्पि बहू आगच्छन्ति, तेसु रतनानि आदाय पक्कमन्तेसु न सक्का अम्हेहि वारेतुं, परिवेणम्हि एत्तके रतने वोकिण्णे अत्तनो उपट्ठाके हरन्तेपि न वारेतीति कुटुम्बिको मयि आघातं कत्वा अपायूपगो भवेय्या’’ति इमिना कारणेन अट्ठासि. तेन पन, ‘‘भन्ते, ममेव रक्खा भविस्सति, तुम्हे वसथा’’ति वुत्ते पाविसि.

कुटुम्बिको समन्ता रक्खं ठपेत्वा मनुस्से आह – ‘‘ताता, उच्छङ्गेन वा पच्छिपसिब्बकेहि वा आदाय गच्छन्ते वारेय्याथ, हत्थेन गहेत्वा गच्छन्ते पन मा वारयित्था’’ति. अन्तोनगरेपि आरोचापेसि ‘‘मया गन्धकुटिपरिवेणे सत्त रतनानि ओकिण्णानि, सत्थु सन्तिके धम्मं सुत्वा गच्छन्ता दुग्गतमनुस्सा उभो हत्थे पूरेत्वा गण्हन्तु, सुखितापि एकेन गण्हन्तू’’ति. एवं किरस्स अहोसि ‘‘सद्धा ताव धम्मं सोतुकामा गमिस्सन्तियेव, अस्सद्धापि पन धनलोभेन गन्त्वा धम्मं सुत्वा दुक्खतो मुच्चिस्सन्ती’’ति. तस्मा जनसङ्गहत्थाय एवं आरोचापेसि. महाजनो तेन वुत्तनियामेनेव रतनानि गण्हि. सकिं ओकिण्णरतनेसु खीणेसु यावततियं जण्णुमत्तेन ओधिना ओकिरापेसियेव. सत्थु पन पादमूले तिपुसमत्तं अनग्घं मणिरतनं ठपेसि. एवं किरस्स अहोसि – ‘‘सत्थु सरीरतो सुवण्णवण्णाय पभाय सद्धिं मणिपभं ओलोकेन्तानं तित्ति नाम न भविस्सती’’ति. तस्मा एवमकासि. महाजनोपि अतित्तोव ओलोकेसि.

अथेकदिवसं एको मिच्छादिट्ठिकब्राह्मणो ‘‘सत्थु किर पादमूले महग्घं मणिरतनं निक्खित्तं, हरिस्सामि न’’न्ति विहारं गन्त्वा सत्थारं वन्दितुं आगतस्स महाजनस्स अन्तरेन पाविसि. कुटुम्बिको तस्स पविसनाकारेनेव ‘‘मणिं गण्हितुकामो’’ति सल्लक्खेत्वा ‘‘अहो वत न गण्हेय्या’’ति चिन्तेसि. सोपि सत्थारं वन्दन्तो विय पादमूले हत्थं उपनामेत्वा मणिं गहेत्वा ओवट्टिकाय कत्वा पक्कामि. कुटुम्बिको तस्मिं चित्तं पसादेतुं नासक्खि. सो धम्मकथावसाने सत्थारं उपसङ्कमित्वा आह – ‘‘भन्ते, मया तिक्खत्तुं गन्धकुटिं परिक्खिपित्वा जण्णुमत्तेन ओधिना सत्त रतनानि ओकिण्णानि, तानि मे गण्हन्तेसु आघातो नाम नाहोसि, चित्तं भिय्यो भिय्यो पसीदियेव. अज्ज पन ‘अहो वतायं ब्राह्मणो मणिं न गण्हेय्या’ति चिन्तेत्वा तस्मिं मणिं आदाय गते चित्तं पसादेतुं नासक्खि’’न्ति. सत्था तस्स वचनं सुत्वा ‘‘ननु, उपासक, अत्तनो सन्तकं परेहि अनाहरणीयं कातुं सक्कोसी’’ति नयं अदासि. सो सत्थारा दिन्ननये ठत्वा सत्थारं वन्दित्वा ‘‘अज्ज आदिं कत्वा मम सन्तकं दसिकसुत्तमत्तम्पि मं अभिभवित्वा अनेकसतापि राजानो वा चोरा वा गण्हितुं समत्था नाम मा होन्तु, अग्गिनापि मम सन्तकं मा डय्हतु, उदकेनपि मा वुय्हतू’’ति पत्थनं अकासि. सत्थापिस्स ‘‘एवं होतू’’ति अनुमोदनं अकासि. सो गन्धकुटिमहं करोन्तो अट्ठसट्ठिया भिक्खुसतसहस्सानं अन्तोविहारेयेव नव मासे महादानं दत्वा दानपरियोसाने सब्बेसं तिचीवरं अदासि. सङ्घनवकस्स चीवरसाटका सहस्सग्घनका अहेसुं.

सो एवं यावतायुकं पुञ्ञानि करित्वा ततो चुतो देवलोके निब्बत्तित्वा एत्तकं कालं देवमनुस्सेसु संसरित्वा इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहे एकस्मिं सेट्ठिकुले पटिसन्धिं गहेत्वा अड्ढमासाधिके नव मासे मातुकुच्छियं वसि. जातदिवसे पनस्स सकलनगरे सब्बावुधानि पज्जलिंसु, सब्बेसं कायरूळ्हानि आभरणानिपि पज्जलितानि विय ओभासं मुञ्चिंसु, नगरं एकपज्जोतं अहोसि. सेट्ठिपि पातोव राजूपट्ठानं अगमासि. अथ नं राजा पुच्छि – ‘‘अज्ज सब्बावुधानि पज्जलिंसु, नगरं एकपज्जोतं जातं, जानासि नु खो एत्थ कारण’’न्ति? ‘‘जानामि, देवा’’ति. ‘‘किं, सेट्ठी’’ति? ‘‘मम गेहे तुम्हाकं दासो जातो, तस्स पुञ्ञतेजेनेवं अहोसी’’ति. ‘‘किं नु खो चोरो भविस्सती’’ति? ‘‘नत्थेतं, देव, पुञ्ञवा सत्तो कताभिनीहारो’’ति. ‘‘तेन हि नं सम्मा पोसेतुं वट्टति, इदमस्स खीरमूलं होतू’’ति देवसिकं सहस्सं पट्ठपेसि. अथस्स नामगहणदिवसे सकलनगरस्स एकपज्जोतभूतत्ता जोतिकोत्वेव नामं करिंसु.

अथस्स वयप्पत्तकाले गेहकरणत्थाय भूमितले सोधियमाने सक्कस्स भवनं उण्हाकारं दस्सेसि. सक्को ‘‘किं नु खो इद’’न्ति उपधारयमानो ‘‘जोतिकस्स गेहट्ठानं गण्हन्ती’’ति ञत्वा ‘‘नायं एतेहि कतगेहे वसिस्सति, मयापेत्थ गन्तुं वट्टती’’ति वड्ढकीवेसेन तत्थ गन्त्वा ‘‘किं करोथा’’ति आह. ‘‘जोतिकस्स गेहट्ठानं गण्हामा’’ति. ‘‘अपेथ, नायं तुम्हेहि कतगेहे वसिस्सती’’ति वत्वा सोळसकरीसमत्तं भूमिपदेसं ओलोकेसि, सो तावदेव कसिणमण्डलं विय समो अहोसि. पुन ‘‘इमस्मिं ठाने पथविं भिन्दित्वा सत्तरतनमयो सत्तभूमिकपासादो उट्ठहतू’’ति चिन्तेत्वा ओलोकेसि, तावदेव तथारूपो पासादो उट्ठहि. पुन ‘‘इमं परिक्खिपित्वा सत्तरतनमया सत्त पाकारा उट्ठहन्तू’’ति चिन्तेत्वा ओलोकेसि, तथारूपा पाकारा उट्ठहिंसु. अथ ‘‘नेसं परियन्ते कप्परुक्खा उट्ठहन्तू’’ति चिन्तेत्वा ओलोकेसि, तथारूपा कप्परुक्खा उट्ठहिंसु. ‘‘पासादस्स चतूसु कण्णेसु चतस्सो निधिकुम्भियो उट्ठहन्तू’’ति चिन्तेत्वा ओलोकेसि, सब्बं तथेव अहोसि. निधिकुम्भीसु पन एका योजनिका अहोसि, एका तिगावुतिका, एका अड्ढयोजनिका, एका गावुतप्पमाणा. बोधिसत्तस्स निब्बत्तनिधिकुम्भीनं पन एकमुखप्पमाणं अहोसि, हेट्ठा पथवीपरियन्ताव अहेसुं. जोतिकस्स निब्बत्तनिधिकुम्भीनं मुखपरिमाणं न कथितं, सब्बा मुखछिन्नतालफलं विय परिपुण्णाव उट्ठहिंसु. पासादस्स चतूसु कण्णेसु तरुणतालक्खन्धप्पमाणा चतस्सो सुवण्णमया उच्छुयट्ठियो निब्बत्तिंसु. तासं मणिमयानि पत्तानि, सोवण्णमयानि खन्धानि अहेसुं. पुब्बकम्मस्स दस्सनत्थं किरेतानि, निब्बत्तिंसु.

सत्तसु द्वारकोट्ठकेसु सत्त यक्खा आरक्खं गण्हिंसु. पठमे द्वारकोट्ठके यमकोळी नाम यक्खो अत्तनो परिवारेन यक्खसहस्सेन सद्धिं आरक्खं गण्हि, दुतिये उप्पलो नाम अत्तनो परिवारयक्खानं द्वीहि सहस्सेहि सद्धिं, ततिये वजिरो नाम तीहि सहस्सेहि सद्धिं, चतुत्थे वजिरबाहु नाम चतूहि सहस्सेहि सद्धिं, पञ्चमे कसकन्दो नाम पञ्चहि सहस्सेहि सद्धिं, छट्ठे कटत्थो नाम छहि सहस्सेहि सद्धिं, सत्तमे दिसामुखो नाम सत्तहि सहस्सेहि सद्धिं आरक्खं गण्हि. एवं पासादस्स अन्तो च बहि च गाळ्हरक्खा अहोसि. ‘‘जोतिकस्स किर सत्तरतनमयो सत्तभूमिकपासादो उट्ठितो, सत्त पाकारा सत्तद्वारकोट्ठका चतस्सो निधिकुम्भियो उट्ठिता’’ति सुत्वा बिम्बिसारो राजा सेट्ठिच्छत्तं पहिणि. सो जोतिकसेट्ठि नाम अहोसि.

तेन पन सद्धिं कतपुञ्ञकम्मा इत्थी उत्तरकुरूसु निब्बत्ति. अथ नं देवता ततो आनेत्वा सिरिगब्भे निसीदापेसुं. सा आगच्छमाना एकं तण्डुलनाळिं तयो च जोतिपासाणे गण्हि. तेसं यावजीवं तायेव तण्डुलनाळिया भत्तं अहोसि. सचे किर ते सकटसतम्पि तण्डुलानं पूरेतुकामा होन्ति, सा तण्डुलनाळि नाळियेव हुत्वा तिट्ठति. भत्तपचनकाले तण्डुले उक्खलियं पक्खिपित्वा तेसं पासाणानं उपरि ठपेति, पासाणा तावदेव पज्जलित्वा भत्ते पक्कमत्ते निब्बायन्ति. तेनेव सञ्ञाणेन भत्तस्स पक्कभावं जानन्ति. सूपेय्यादिपचनकालेपि एसेव नयो. एवं तेसं जोतिपासाणेहि आहारो पच्चति. मणिआलोकेन च वसन्ति, अग्गिस्स वा दीपस्स वा ओभासं नेव जानिंसु. ‘‘जोतिकस्स किर एवरूपा सम्पत्ती’’ति सकलजम्बुदीपे पाकटो अहोसि. महाजनो यानादीनि योजेत्वा दस्सनत्थाय आगच्छति. जोतिकसेट्ठि आगतागतानं उत्तरकुरुतण्डुलानं भत्तं पचापेत्वा दापेसि. ‘‘कप्परुक्खेहि वत्थानि गण्हन्तु, आभरणानि गण्हन्तू’’ति आणापेसि. ‘‘गावुतिकनिधिकुम्भिया मुखं विवरापेत्वा यापनमत्तं धनं गण्हन्तू’’ति आणापेसि. सकलजम्बुदीपवासिकेसु धनं गहेत्वा गच्छन्तेसु निधिकुम्भिया अङ्गुलिमत्तम्पि ऊनं नाहोसि. गन्धकुटिपरिवेणे वालुकं कत्वा ओकिण्णरतनानं किरस्स एसो निस्सन्दो.

एवं महाजने वत्थाभरणानि चेव धनञ्च यदिच्छकं आदाय गच्छन्ते बिम्बिसारो तस्स पासादं दट्ठुकामोपि महाजने आगच्छन्ते ओकासं नालत्थ. अपरभागे यदिच्छकं आदाय गतत्ता मनुस्सेसु मन्दीभूतेसु राजा जोतिकस्स पितरं आह – ‘‘तव पुत्तस्स पासादं दट्ठुकामम्हा’’ति. सो ‘‘साधु, देवा’’ति वत्वा गन्त्वा पुत्तस्स कथेसि – ‘‘तात, राजा ते पासादं दट्ठुकामो’’ति. ‘‘साधु, तात, आगच्छतू’’ति. राजा महन्तेन परिवारेन तत्थ अगमासि. पठमद्वारकोट्ठके सम्मज्जित्वा कचवरछड्डिका दासी रञ्ञो हत्थं अदासि, राजा ‘‘सेट्ठिजाया’’ति सञ्ञाय लज्जमानो तस्सा बाहाय हत्थं न ठपेसि. एवं सेसद्वारकोट्ठकेसुपि दासियो ‘‘सेट्ठिभरियायो’’ति मञ्ञमानो तासं बाहाय हत्थं न ठपेसि. जोतिको आगन्त्वा राजानं पच्चुग्गन्त्वा वन्दित्वा पच्छतो हुत्वा ‘‘पुरतो याथ, देवा’’ति आह. रञ्ञो मणिपथवी सतपोरिसपपातो विय हुत्वा उपट्ठहि. सो ‘‘इमिना मम गहणत्थाय ओपातो खणितो’’ति मञ्ञमानो पादं निक्खिपितुं न विसहि. जोतिको ‘‘नायं, देव, ओपातो, मम पच्छतो आगच्छथा’’ति पुरतो अहोसि. राजा तेन अक्कन्तकाले भूमिं अक्कमित्वा हेट्ठिमतलतो पट्ठाय पासादं ओलोकेन्तो विचरि. तदा अजातसत्तुकुमारोपि पितु अङ्गुलिं गहेत्वा विचरन्तो चिन्तेसि – ‘‘अहो अन्धबालो मम पिता, गहपतिके नाम सत्तरतनमये पासादे वसन्ते एस राजा हुत्वा दारुमये गेहे वसति, अहं दानि राजा हुत्वा इमस्स इमस्मिं पासादे वसितुं न दस्सामी’’ति.

रञ्ञोपि उपरिमतलानि अभिरुहन्तस्सेव पातरासवेला जाता. सो सेट्ठिं आमन्तेत्वा, ‘‘महासेट्ठि, इधेव पातरासं भुञ्जिस्सामा’’ति. जानामि, देव, सज्जितो देवस्साहारोति. सो सोळसहि गन्धोदकघटेहि न्हत्वा रतनमये सेट्ठिस्स निसीदनमण्डपे पञ्ञत्ते तस्सेव निसीदनपल्लङ्के निसीदि. अथस्स हत्थधोवनूदकं दत्वा सतसहस्सग्घनिकाय सुवण्णपातिया किलिन्नपायासं वड्ढेत्वा पुरतो ठपयिंसु. राजा ‘‘भोजन’’न्ति सञ्ञाय भुञ्जितुं आरभि. सेट्ठि ‘‘नयिदं, देव, भोजनं, किलिन्नपायासो एसो’’ति अञ्ञिस्सा सुवण्णपातिया भोजनं वड्ढेत्वा पुरिमपातियं ठपयिंसु. ततो उट्ठितउतुना किर तं भुञ्जितुं सुखं होति. राजा मधुरभोजनं भुञ्जन्तो पमाणं न अञ्ञासि. अथ नं सेट्ठि वन्दित्वा अञ्जलिं पग्गय्ह ‘‘अलं, देव, एत्तकमेव होतु, इतो उत्तरिं जिरापेतुं न सक्का’’ति आह. अथ नं राजा आह – ‘‘किं, गहपति, गरुकं कत्वा कथेसि अत्तनो भत्त’’न्ति? देव, नत्थेतं, तुम्हाकं सब्बस्सापि हि बलकायस्स इदमेव भत्तं इदं सुपेय्यं. अपि च खो अहं अयसस्स भायामीति. किं कारणाति? सचे देवस्स कायालसियमत्तं भवेय्य, ‘‘हिय्यो रञ्ञा सेट्ठिस्स गेहे भत्तं भुत्तं, सेट्ठिना किञ्चि कतं भविस्सती’’ति वचनस्स भायामि, देवाति. तेन हि भत्तं हर, उदकं आहराति. रञ्ञो भत्तकिच्चावसाने सब्बो राजपरिवारो तदेव भत्तं परिभुञ्जि.

राजा सुखकथाय निसिन्नो सेट्ठिं आमन्तेत्वा, ‘‘किं इमस्मिं गेहे सेट्ठिभरिया नत्थी’’ति आह? ‘‘आम अत्थि, देवा’’ति. ‘‘कहं सा’’ति? ‘‘सिरिगब्भे निसिन्ना, देवस्स आगतभावं न जानाती’’ति. किञ्चापि हि पातोव राजा सपरिवारो आगतो, सा पनस्स आगतभावं न जानातेव. ततो सेट्ठि ‘‘राजा मे भरियं दट्ठुकामो’’ति तस्सा सन्तिकं गन्त्वा ‘‘राजा आगतो, किं तव राजानं दट्ठुं न वट्टती’’ति आह. सा निपन्नकाव ‘‘को एस, सामि, राजा नामा’’ति वत्वा ‘‘राजा नाम अम्हाकं इस्सरो’’ति वुत्ते अनत्तमनतं पवेदेन्ती ‘‘दुक्कटानि वत नो पुञ्ञकम्मानि, येसं नो इस्सरोपि अत्थि. अस्सद्धाय नाम पुञ्ञकम्मानि कत्वा मयं सम्पत्तिं पापुणित्वा अञ्ञस्स इस्सरियट्ठाने निब्बत्तम्हा. अद्धा अम्हेहि असद्दहित्वा दानं दिन्नं भविस्सति, तस्सेतं फल’’न्ति वत्वा ‘‘किं दानि करोमि, सामी’’ति आह. तालवण्टं आदाय आगन्त्वा राजानं बीजाहीति. तस्सा तालवण्टं आदाय आगन्त्वा राजानं बीजेन्तिया रञ्ञो वेठनस्स गन्धवातो अक्खीनि पहरि, अथस्सा अक्खीहि अस्सुधारा पवत्तिंसु. तं दिस्वा राजा सेट्ठिं आह – ‘‘महासेट्ठि, मातुगामो नाम अप्पबुद्धिको, ‘राजा मे सामिकस्स सम्पत्तिं गण्हेय्या’ति भयेन रोदति मञ्ञे, अस्सासेहि नं ‘न मे तव सम्पत्तिया अत्थो’’’ति. न एसा, देव, रोदतीति. अथ किं एतन्ति? तुम्हाकं वेठनगन्धेनस्सा अस्सूनि पवत्तिंसु. अयञ्हि दीपोभासं वा अग्गिओभासं वा अदिस्वा मणिआलोकेनेव भुञ्जति च निसीदति च निपज्जति च, देवो पन दीपालोकेन निसिन्नो भविस्सतीति? आम, सेट्ठीति. तेन हि, देव, अज्ज पट्ठाय मणिआलोकेन निसीदथाति महन्तं तिपुसमत्तं अनग्घं मणिरतनं अदासि. राजा गेहं ओलोकेत्वा ‘‘महती वत जोतिकस्स सम्पत्ती’’ति वत्वा अगमासि. अयं ताव जोतिकस्स उप्पत्ति.

इदानि जटिलस्स उप्पत्ति वेदितब्बा – बाराणसियञ्हि एका सेट्ठिधीता अभिरूपा अहोसि, तं पन्नरससोळसवस्सुद्देसिककाले रक्खणत्थाय एकं दासिं दत्वा सत्तभूमिकस्स पासादस्स उपरिमतले सिरिगब्भे वासयिंसु. तं एकदिवसं वातपानं विवरित्वा बहि ओलोकयमानं आकासेन गच्छन्तो एको विज्जाधरो दिस्वा उप्पन्नसिनेहो वातपानेन पविसित्वा ताय सद्धिं सन्थवमकासि. सा तेन सद्धिं संवासमन्वाय न चिरस्सेव गब्भं पटिलभि. अथ नं सा दासी दिस्वा, ‘‘अम्म, किं इद’’न्ति वत्वा ‘‘होतु मा कस्सचि आचिक्खी’’ति ताय वुत्ता भयेन तुण्ही अहोसि. सापि दसमासच्चयेन पुत्तं विजायित्वा नवभाजनं आहरापेत्वा तत्थ तं दारकं निपज्जापेत्वा तं भाजनं पिदहित्वा उपरि पुप्फदामानि ठपेत्वा ‘‘इमं सीसेन उक्खिपित्वा गङ्गाय विस्सज्जेहि, ‘किं इद’न्ति च पुट्ठा ‘अय्याय मे बलिकम्म’न्ति वदेय्यासी’’ति दासिं आणापेसि. सा तथा अकासि.

हेट्ठागङ्गायम्पि द्वे इत्थियो न्हायमाना तं भाजनं उदकेनाहरियमानं दिस्वा एका ‘‘मय्हेतं भाजन’’न्ति आह. एका ‘‘यं एतस्स अन्तो, तं मय्ह’’न्ति वत्वा भाजने सम्पत्ते तं आदाय थले ठपेत्वा विवरित्वा दारकं दिस्वा एका ‘‘मम भाजनन्ति वुत्तताय दारको ममेव होती’’ति आह. एका ‘‘यं भाजनस्स अन्तो, तं ममेव होतूति वुत्तताय मम दारको’’ति आह. ता विवदमाना विनिच्छयट्ठानं गन्त्वा तमत्थं आरोचेत्वा अमच्चेसु विनिच्छितुं असक्कोन्तेसु रञ्ञो सन्तिकं अगमंसु. राजा तासं वचनं सुत्वा ‘‘त्वं दारकं गण्ह, त्वं भाजनं गण्हा’’ति आह. याय पन दारको लद्धो, सा महाकच्चानत्थेरस्स उपट्ठायिका अहोसि. तस्मा सा दारकं ‘‘इमं थेरस्स सन्तिके पब्बाजेस्सामी’’ति पोसेसि. तस्स जातदिवसे गब्भमलस्स धोवित्वा अनपनीतताय केसा जटिता हुत्वा अट्ठंसु, तेनस्स जटिलोत्वेव नामं करिंसु. तस्स पदसा विचरणकाले थेरो तं गेहं पिण्डाय पाविसि. उपासिका थेरं निसीदापेत्वा आहारमदासि. थेरो दारकं दिस्वा ‘‘किं उपासिके दारको लद्धो’’ति पुच्छि. ‘‘आम, भन्ते, इमाहं दारकं तुम्हाकं सन्तिके पब्बाजेस्सामीति पोसेसिं, पब्बाजेथ न’’न्ति अदासि. थेरो ‘‘साधू’’ति आदाय तं गच्छन्तो ‘‘अत्थि नु खो इमस्स गिहिसम्पत्तिं अनुभवितुं पुञ्ञकम्म’’न्ति ओलोकेन्तो ‘‘महापुञ्ञो सत्तो महासम्पत्तिं अनुभविस्सति, दहरो एस ताव, ञाणम्पिस्स परिपाकं न गच्छती’’ति चिन्तेत्वा तं आदाय तक्कसिलायं एकस्स उपट्ठाकस्स गेहं अगमासि.

सो थेरं वन्दित्वा ठितो तं दारकं दिस्वा ‘‘दारको वो, भन्ते, लद्धो’’ति पुच्छि. आम, उपासक, पब्बजिस्सति, दहरो ताव, तवेव सन्तिके होतूति. सो ‘‘साधु, भन्ते’’ति तं पुत्तट्ठाने ठपेत्वा पटिजग्गि. तस्स पन गेहे द्वादस वस्सानि भण्डकं उस्सन्नं होति. सो गामन्तरं गच्छन्तो सब्बम्पि तं भण्डं आपणं हरित्वा दारकं आपणे निसीदापेत्वा तस्स तस्स भण्डकस्स मूलं आचिक्खित्वा ‘‘इदञ्च इदञ्च एत्तकं नाम धनं गहेत्वा ददेय्यासी’’ति वत्वा पक्कामि. तंदिवसं नगरपरिग्गाहिका देवता अन्तमसो मरिचजीरकमत्तेनापि अत्थिके तस्सेव आपणाभिमुखे करिंसु. सो द्वादस वस्सानि उस्सन्नं भण्डकं एकदिवसेनेव विक्किणि. कुटुम्बिको आगन्त्वा आपणे किञ्चि अदिस्वा ‘‘सब्बं ते, तात, भण्डकं नासित’’न्ति आह. न नासेमि, सब्बं तुम्हेहि वुत्तनयेनेव विक्किणिं, इदं असुकस्स मूलं, इदं असुकस्साति. कुटुम्बिको पसीदित्वा ‘‘अनग्घो पुरिसो, यत्थ कत्थचि जीवितुं समत्थो’’ति अत्तनो गेहे वयप्पत्तं धीतरं तस्स दत्वा ‘‘गेहमस्स करोथा’’ति पुरिसे आणापेत्वा निट्ठिते गेहे ‘‘गच्छथ, तुम्हे अत्तनो गेहे वसथा’’ति आह.

अथस्स गेहपविसनकाले एकेन पादेन उम्मारे अक्कन्तमत्ते गेहस्स पच्छिमभागे भूमिं भिन्दित्वा असीतिहत्थो सुवण्णपब्बतो उट्ठहि. राजा ‘‘जटिलकुमारस्स किर गेहे भूमिं भिन्दित्वा सुवण्णपब्बतो उट्ठितो’’ति सुत्वाव तस्स सेट्ठिच्छत्तं पेसेसि. सो जटिलसेट्ठि नाम अहोसि. तस्स तयो पुत्ता अहेसुं. सो तेसं वयप्पत्तकाले पब्बज्जाय चित्तं उप्पादेत्वा ‘‘सचे अम्हेहि समानभोगं सेट्ठिकुलं भविस्सति, पब्बजितुं दस्सन्ति. नो चे, न दस्सन्ति. अत्थि नु खो जम्बुदीपे अम्हेहि समानभोगं कुल’’न्ति वीमंसनत्थाय सुवण्णमयं इट्ठकं सुवण्णमयं पतोदलट्ठिं सुवण्णमयं पादुकञ्च कारापेत्वा पुरिसानं हत्थे दत्वा ‘‘गच्छथ, इमानि आदाय किञ्चिदेव ओलोकयमाना विय जम्बुदीपतले विचरित्वा अम्हेहि समानभोगस्स सेट्ठिकुलस्स अत्थिभावं वा नत्थिभावं वा ञत्वा आगच्छथा’’ति पहिणि.

ते चारिकं चरन्ता भद्दियनगरं पापुणिंसु. अथ ने मेण्डकसेट्ठि दिस्वा, ‘‘ताता, किं करोन्ता विचरथा’’ति पुच्छित्वा ‘‘एकं ओलोकेन्ता विचरामा’’ति वुत्ते ‘‘इमेसं इमानि गहेत्वा किञ्चिदेव ओलोकेतुं विचरणकिच्चं नत्थि, रट्ठं परिग्गण्हमाना विचरन्ती’’ति ञत्वा, ‘‘ताता, अम्हाकं पच्छिमगेहं पविसित्वा ओलोकेथा’’ति आह. ते तत्थ अट्ठकरीसमत्ते ठाने हत्थिअस्सउसभप्पमाणे पिट्ठिया पिट्ठिं आहच्च पथविं भिन्दित्वा उट्ठिते हेट्ठा वुत्तप्पकारे सुवण्णमेण्डके दिस्वा तेसं अन्तरन्तरा विचरित्वा निक्खमिंसु. अथ ने सेट्ठि, ‘‘ताता, यं ओलोकेन्ता विचरथ, दिट्ठो वो सो’’ति पुच्छित्वा ‘‘पस्साम, सामी’’ति वुत्ते ‘‘तेन हि गच्छथा’’ति उय्योजेसि. ते ततोव गन्त्वा अत्तनो सेट्ठिना ‘‘किं, ताता, दिट्ठं वो अम्हाकं समानभोगं सेट्ठिकुल’’न्ति वुत्ते, ‘‘सामि, तुम्हाकं किं अत्थि, भद्दियनगरे मेण्डकसेट्ठिनो एवरूपो नाम विभवो’’ति सब्बं तं पवत्तिं आचिक्खिंसु. तं सुत्वा सेट्ठि अत्तमनो हुत्वा ‘‘एकं ताव सेट्ठिकुलं लद्धं, अपरम्पि नु खो अत्थी’’ति सतसहस्सग्घनिकं कम्बलं दत्वा ‘‘गच्छथ, ताता, अञ्ञम्पि. सेट्ठिकुलं विचिनथा’’ति पहिणि.

ते राजगहं गन्त्वा जोतिकसेट्ठिस्स गेहतो अविदूरे दारुरासिं कत्वा अग्गिं दत्वा अट्ठंसु. ‘‘किं इद’’न्ति पुट्ठकाले च ‘‘एकं नो महग्घकम्बलं विक्किणन्तानं कयिको नत्थि, गहेत्वा विचरन्तापि चोरानं भायाम, तेन तं झापेत्वा गमिस्सामा’’ति वदिंसु. अथ ने जोतिकसेट्ठि दिस्वा ‘‘इमे किं करोन्ती’’ति पुच्छित्वा तमत्थं सुत्वा पक्कोसापेत्वा ‘‘किं अग्घनको कम्बलो’’ति पुच्छि. ‘‘सतसहस्सग्घनको’’ति वुत्ते सतसहस्सं दापेत्वा ‘‘द्वारकोट्ठकं सम्मज्जित्वा कचवरछड्डिकाय दासिया देथा’’ति तेसंयेव हत्थे पहिणि. सा कम्बलं गहेत्वा रोदमाना सामिकस्स सन्तिकं आगन्त्वा ‘‘किं मं, सामि, अपराधे सति पहरितुं न वट्टति, कस्मा मे एवरूपं थूलकम्बलं पहिणित्थ, कथाहं इमं निवासेस्सामि वा पारुपिस्सामि वा’’ति. नाहं तव एतदत्थाय पहिणिं, एतं पन पलिवेठेत्वा तव सयनपादमूले ठपेत्वा निपज्जनकाले गन्धोदकेन धोतानं पादानं पुञ्छनत्थाय ते पहिणिं, किं एतम्पि कातुं न सक्कोसीति. सा ‘‘एतं पन कातुं सक्खिस्सामी’’ति गहेत्वा अगमासि. ते च पुरिसा तं कारणं दिस्वा अत्तनो सेट्ठिस्स सन्तिकं गन्त्वा ‘‘किं, ताता, दिट्ठं वो सेट्ठिकुल’’न्ति वुत्ते, ‘‘सामि, किं तुम्हाकं अत्थि, राजगहनगरे जोतिकसेट्ठिस्स एवरूपा नाम सम्पत्ती’’ति सब्बं गेहसम्पत्तिं आरोचेत्वा तं पवत्तिं आचिक्खिंसु. सेट्ठि तेसं वचनं सुत्वा तुट्ठमानसो ‘‘इदानि पब्बजितुं लभिस्सामी’’ति रञ्ञो सन्तिकं गन्त्वा ‘‘पब्बजितुकामोम्हि, देवा’’ति आह. साधु, महासेट्ठि, पब्बजाहीति. सो गेहं गन्त्वा पुत्ते पक्कोसापेत्वा सुवण्णदण्डं वजिरकुद्दालं जेट्ठपुत्तस्स हत्थे ठपेत्वा, ‘‘तात, पच्छिमगेहे सुवण्णपब्बततो सुवण्णपिण्डं उद्धराही’’ति आह. सो कुद्दालं आदाय गन्त्वा सुवण्णपब्बतं पहरि, पिट्ठिपासाणे पहटकालो विय अहोसि. तस्स हत्थतो कुद्दालं गहेत्वा मज्झिमपुत्तस्स हत्थे दत्वा पहिणि, तस्सपि सुवण्णपब्बतं पहरन्तस्स पिट्ठिपासाणे पहटकालो विय अहोसि. अथ नं कनिट्ठपुत्तस्स हत्थे दत्वा पहिणि, तस्स तं गहेत्वा पहरन्तस्स कोट्टेत्वा रासिकताय मत्तिकाय पहटकालो विय अहोसि. अथ नं सेट्ठि ‘‘एहि, तात, अलं एत्तकेना’’ति वत्वा इतरे द्वे जेट्ठभातिके पक्कोसापेत्वा ‘‘अयं सुवण्णपब्बतो न तुम्हाकं निब्बत्तो, मय्हञ्च कनिट्ठस्स च निब्बत्तो, इमिना सद्धिं एकतो हुत्वा परिभुञ्जथा’’ति आह. कस्मा पन सो तेसमेव निब्बत्तति, कस्मा च जटिलो जातकाले उदके पातितोति? अत्तनो कतकम्मेनेव.

कस्सपसम्मासम्बुद्धस्स हि चेतिये करियमाने एको खीणासवो चेतियट्ठानं गन्त्वा ओलोकेत्वा, ‘‘ताता, कस्मा चेतियस्स उत्तरेन मुखं न उट्ठहती’’ति पुच्छि. ‘‘सुवण्णं नप्पहोती’’ति आहंसु. अहं अन्तोगामं पविसित्वा समादपेस्सामि, तुम्हे आदरेन कम्मं करोथाति. सो एवं वत्वा नगरं पविसित्वा, ‘‘अम्मा, ताता, तुम्हाकं चेतियस्स एकस्मिं मुखे सुवण्णं नप्पहोति, सुवण्णं जानाथा’’ति महाजनं समादपेन्तो सुवण्णकारकुलं अगमासि. सुवण्णकारोपि तङ्खणेयेव भरियाय सद्धिं कलहं करोन्तो निसिन्नो होति. अथ नं थेरो ‘‘चेतिये तुम्हेहि गहितमुखस्स सुवण्णं नप्पहोति, तं जानितुं वट्टती’’ति आह. सो भरियाय कोपेन ‘‘तव सत्थारं उदके खिपित्वा गच्छा’’ति आह. अथ नं सा ‘‘अतिसाहसिककम्मं ते कतं, मम कुद्धेन ते अहमेव अक्कोसितब्बा वा पहरितब्बा वा, कस्मा अतीतानागतपच्चुप्पन्नेसु बुद्धेसु वेरमकासी’’ति आह. सुवण्णकारो तावदेव संवेगप्पत्तो हुत्वा ‘‘खमथ मे, भन्ते’’ति वत्वा थेरस्स पादमूले निपज्जि. तात, अहं तया न किञ्चि वुत्तो, सत्थारं खमापेहीति. किन्ति कत्वा खमापेमि, भन्तेति. सुवण्णपुप्फानं तयो कुम्भे कत्वा अन्तोधातुनिधाने पक्खिपित्वा अल्लवत्थो अल्लकेसो हुत्वा खमापेहि, ताताति.

सो ‘‘साधु, भन्ते’’ति वत्वा सुवण्णपुप्फानि करोन्तो तीसु पुत्तेसु जेट्ठपुत्तं पक्कोसापेत्वा ‘‘एहि, तात, अहं सत्थारं वेरवचनेन अवचं, तस्मा इमानि पुप्फानि कत्वा धातुनिधाने पक्खिपित्वा खमापेस्सामि, त्वम्पि खो मे सहायो होही’’ति आह. सो ‘‘न त्वं मया वेरवचनं वदापितो, त्वंयेव करोही’’ति कातुं न इच्छि. मज्झिमपुत्तं पक्कोसित्वा तथेवाह, सोपि तथेव वत्वा कातुं न इच्छि. कनिट्ठं पक्कोसित्वा तथेवाह, सो ‘‘पितु उप्पन्नकिच्चं नाम पुत्तस्स भारो’’ति वत्वा पितुसहायो हुत्वा पुप्फानि अकासि. सुवण्णकारो विदत्थिप्पमाणानं पुप्फानं तयो कुम्भे निट्ठापेत्वा धातुनिधाने पक्खिपित्वा अल्लवत्थो अल्लकेसो सत्थारं खमापेसि. इति सो सत्तक्खत्तुं जातकाले उदके पातनं लभि. अयं पनस्स कोटियं ठितो अत्तभावो. इधापि तस्सेव निस्सन्देन उदके पातितो. ये पनस्स द्वे जेट्ठभातिका पुत्ता सुवण्णपुप्फानं करणकाले सहाया भवितुं न इच्छिंसु, तेसं तेन कारणेन सुवण्णपब्बतो न निब्बत्ति, जटिलस्स चेव कनिट्ठपुत्तस्स च एकतो कतभावेन निब्बत्ति. इति सो पुत्ते अनुसासित्वा सत्थु सन्तिके पब्बजित्वा कतिपाहेनेव अरहत्तं पापुणि. सत्था अपरेन समयेन पञ्चहि भिक्खुसतेहि सद्धिं पिण्डाय चरन्तो तस्स पुत्तानं गेहद्वारं अगमासि, ते बुद्धप्पमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स अड्ढमासं भिक्खादानं अदंसु.

भिक्खू धम्मसभायं कथं समुट्ठापेसुं ‘‘अज्जापि ते, आवुसो जटिल, असीतिहत्थे सुवण्णपब्बते च पुत्तेसु च तण्हा अत्थी’’ति. ‘‘न मे, आवुसो, एतेसु तण्हा वा मानो वा अत्थी’’ति. ते ‘‘अयं जटिलत्थेरो अभूतं वत्वा अञ्ञं ब्याकरोती’’ति वदिंसु. सत्था तेसं कथं सुत्वा ‘‘न, भिक्खवे, मम पुत्तस्स तेसु तण्हा वा मानो वा अत्थी’’ति वत्वा धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –

४१६. ‘‘योध तण्हं पहन्त्वान, अनागारो परिब्बजे;

तण्हाभवपरिक्खीणं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मण’’न्ति.

तस्सत्थो – यो इध लोके छद्वारिकं तण्हं वा मानं वा जहित्वा घरावासेन अनत्थिको अनागारो हुत्वा परिब्बजति, तण्हाय चेव भवस्स च परिक्खीणत्ता तण्हाभवपरिक्खीणं तमहं ब्राह्मणं वदामीति.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

जटिलत्थेरवत्थु तेत्तिंसतिमं.