३४. जोतिकत्थेरवत्थु
योध तण्हन्ति पुन इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो जोतिकत्थेरं आरब्भ कथेसि.
अजातसत्तुकुमारो हि देवदत्तेन सद्धिं एकतो हुत्वा पितरं घातेत्वा रज्जे पतिट्ठितो ‘‘जोतिकसेट्ठिस्स महापासादं गण्हिस्सामी’’ति युद्धसज्जो निक्खमित्वा मणिपाकारे सपरिवारस्स अत्तनो छायं दिस्वा ‘‘गहपतिको युद्धसज्जो हुत्वा बलं आदाय निक्खन्तो’’ति सल्लक्खेत्वा उपगन्तुं न विसहि. सेट्ठिपि तं दिवसं उपोसथिको हुत्वा पातोव भुत्तपातरासो विहारं गन्त्वा सत्थु सन्तिके धम्मं सुणन्तो निसिन्नो होति. पठमे द्वारकोट्ठके आरक्खं गहेत्वा ठितो पन यमकोळि नाम यक्खो तं दिस्वा ‘‘कहं गच्छसी’’ति सपरिवारं विद्धंसेत्वा दिसाविदिसासु अनुबन्धि. राजा विहारमेव अगमासि.
अथ नं सेट्ठि दिस्वाव ‘‘किं, देवा’’ति वत्वा उट्ठायासना अट्ठासि. गहपति, किं त्वं तव पुरिसे ‘‘मया सद्धिं युज्झथा’’ति आणापेत्वा इधागम्म धम्मं सुणन्तो विय निसिन्नोति. किं पन देवो मम गेहं गण्हितुं गतोति? आम, गतोम्हीति. मम अनिच्छाय मम गेहं गण्हितुं राजसहस्सम्पि न सक्कोति, देवाति. सो ‘‘किं पन त्वं राजा भविस्ससी’’ति कुज्झि. नाहं राजा, मम सन्तकं पन दसिकसुत्तम्पि मम अनिच्छाय राजूहि वा चोरेहि वा गहेतुं न सक्काति. किं पनाहं तव रुचिया गण्हिस्सामीति? तेन हि, देव, इमा मे दससु अङ्गुलीसु वीसति मुद्दिका, इमाहं तुम्हाकं न देमि. सचे सक्कोथ, गण्हथाति. सो पन राजा भूमियं उक्कुटिकं निसीदित्वा उल्लङ्घन्तो अट्ठारसहत्थं ठानं अभिरुहति, ठत्वा उल्लङ्घन्तो असीतिहत्थं ठानं अभिरुहति. एवंमहाबलो समानोपि इतो चितो च परिवत्तेन्तो एकं मुद्दिकम्पि कड्ढितुं नासक्खि. अथ नं सेट्ठि ‘‘साटकं पत्थर, देवा’’ति वत्वा अङ्गुलियो उजुका अकासि, वीसतिपि मुद्दिका निक्खमिंसु. अथ नं सेट्ठि ‘‘एवं, देव, मम सन्तकं मम अनिच्छाय न सक्का गण्हितु’’न्ति वत्वा रञ्ञो किरियाय उप्पन्नसंवेगो ‘‘पब्बजितुं मे अनुजान, देवा’’ति आह. सो ‘‘इमस्मिं पब्बजिते सुखं पासादं गण्हिस्सामी’’ति चिन्तेत्वा एकवचनेनेव ‘‘त्वं पब्बजाही’’ति आह. सो सत्थु सन्तिके पब्बजित्वा न चिरस्सेव अरहत्तं पत्वा जोतिकत्थेरो नाम अहोसि. तस्स अरहत्तं पत्तक्खणेयेव सब्बापि सा सम्पत्ति अन्तरधायि, तम्पिस्स सतुलकायिं नाम भरियं देवता उत्तरकुरुमेव नयिंसु.
अथेकदिवसं भिक्खू तं आमन्तेत्वा, ‘‘आवुसो जोतिक, तस्मिं पन ते पासादे वा इत्थिया वा तण्हा अत्थी’’ति पुच्छित्वा ‘‘नत्थावुसो’’ति वुत्ते सत्थु आरोचेसुं – ‘‘अयं, भन्ते, अभूतं वत्वा अञ्ञं ब्याकरोती’’ति. सत्था ‘‘नत्थेव, भिक्खवे, मम पुत्तस्स तस्मिं तण्हा’’ति वत्वा इमं गाथमाह –
४१६. ‘‘योध तण्हं पहन्त्वान, अनागारो परिब्बजे;
तण्हाभवपरिक्खीणं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मण’’न्ति.
इमिस्सा गाथायत्थो हेट्ठा जटिलत्थेरवत्थुम्हि वुत्तनयेनेव वेदितब्बो.
देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.
जोतिकत्थेरवत्थु चतुतिंसतिमं.