२२. अञ्ञतरभिक्खुवत्थु

निधाय दण्डन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो अञ्ञतरं भिक्खुं आरब्भ कथेसि.

सो किर सत्थु सन्तिके कम्मट्ठानं गहेत्वा अरञ्ञे वायमन्तो अरहत्तं पत्वा ‘‘पटिलद्धगुणं सत्थु आरोचेस्सामी’’ति ततो निक्खमि. अथ नं एकस्मिं गामे एका इत्थी सामिकेन सद्धिं कलहं कत्वा तस्मिं बहि निक्खन्ते ‘‘कुलघरं गमिस्सामी’’ति मग्गं पटिपन्ना अन्तरामग्गे दिस्वा ‘‘इमं थेरं निस्साय गमिस्सामी’’ति पिट्ठितो पिट्ठितो अनुबन्धि. थेरो पन तं न पस्सति. अथस्सा सामिको गेहं आगतो तं अदिस्वा ‘‘कुलगामं गता भविस्सती’’ति अनुबन्धन्तो तं दिस्वा ‘‘न सक्का इमाय एकिकाय इमं अटविं पटिपज्जितुं, कं नु खो निस्साय गच्छती’’ति ओलोकेन्तो थेरं दिस्वा ‘‘अयं इमं गण्हित्वा निक्खन्तो भविस्सती’’ति चिन्तेत्वा थेरं सन्तज्जेसि. अथ नं सा इत्थी ‘‘नेव मं एस भदन्तो पस्सति, न आलपति, मा नं किञ्चि अवचा’’ति आह. सो ‘‘किं पन त्वं अत्तानं गहेत्वा गच्छन्तं मम आचिक्खिस्ससि, तुय्हमेव अनुच्छविकं इमस्स करिस्सामी’’ति उप्पन्नकोधो इत्थिया आघातेन थेरं पोथेत्वा तं आदाय निवत्ति. थेरस्स सकलसरीरं सञ्जातगण्डं अहोसि. अथस्स विहारं गतकाले भिक्खू सरीरं सम्बाहन्ता गण्डे दिस्वा ‘‘किं इद’’न्ति पुच्छिंसु. सो तेसं तमत्थं आरोचेसि. अथ नं भिक्खू, ‘‘आवुसो, तस्मिं पुरिसे एवं पहरन्ते त्वं किं अवच, किं वा ते कोधो उप्पन्नो’’ति. ‘‘न मे, आवुसो, कोधो उप्पज्जी’’ति वुत्ते सत्थु सन्तिकं गन्त्वा तमत्थं आरोचेत्वा, ‘‘भन्ते, एस भिक्खु ‘कोधो ते उप्पज्जती’ति वुच्चमानो ‘न मे, आवुसो, कोधो उप्पज्जती’ति अभूतं वत्वा अञ्ञं ब्याकरोती’’ति आरोचेसुं. सत्था तेसं कथं सुत्वा, ‘‘भिक्खवे, खीणासवा नाम निहितदण्डा, ते पहरन्तेसुपि कोधं न करोन्तियेवा’’ति वत्वा इमं गाथमाह –

४०५. ‘‘निधाय दण्डं भूतेसु, तसेसु थावरेसु च;

यो न हन्ति न घातेति, तमहं ब्रूमि ब्राह्मण’’न्ति.

तत्थ निधायाति निक्खिपित्वा ओरोपेत्वा. तसेसु थावरेसु चाति तण्हातासेन तसेसु, तण्हाअभावेन थिरताय थावरेसु च. यो न हन्तीति यो एवं सब्बसत्तेसु विगतपटिघताय निक्खित्तदण्डो नेव कञ्चि सयं हनति, न अञ्ञे घातेति, तमहं ब्राह्मणं वदामीति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

अञ्ञतरभिक्खुवत्थु बावीसतिमं.