७. आनन्दत्थेरपञ्हवत्थु
दुल्लभोति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो आनन्दत्थेरस्स पञ्हं आरब्भ कथेसि.
थेरो हि एकदिवसं दिवाट्ठाने निसिन्नो चिन्तेसि – ‘‘हत्थाजानीयो छद्दन्तकुले वा उपोसथकुले वा उप्पज्जति, अस्साजानीयो सिन्धवकुले वा वलाहकस्सराजकुले वा, उसभो गोआजनीयो दक्खिणपथेतिआदीनि वदन्तेन सत्थारा हत्थिआजानीयादीनं उप्पत्तिट्ठानादीनि कथितानि, पुरिसाजानीयो पन कहं नु खो उप्पज्जती’’ति. सो सत्थारं उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा एकमन्तं निसीदित्वा एतमत्थं पुच्छि. सत्था, ‘‘आनन्द, पुरिसाजानीयो नाम सब्बत्थ नुप्पज्जति, उजुकतो पन तियोजनसतायामे वित्थारतो अड्ढतेय्यसते आवट्टतो नवयोजनसतप्पमाणे मज्झिमपदेसट्ठाने उप्पज्जति. उप्पज्जन्तो च पन न यस्मिं वा तस्मिं वा कुले उप्पज्जति, खत्तियमहासालब्राह्मणमहासालकुलानं पन अञ्ञतरस्मिंयेव उप्पज्जती’’ति वत्वा इमं गाथमाह –
१९३. ‘‘दुल्लभो पुरिसाजञ्ञो, न सो सब्बत्थ जायति;
यत्थ सो जायती धीरो, तं कुलं सुखमेधती’’ति.
तत्थ दुल्लभोति पुरिसाजञ्ञो हि दुल्लभो, न हत्थिआजानीयादयो विय सुलभो, सो सब्बत्थ पच्चन्तदेसे वा नीचकुले वा न जायति, मज्झिमदेसेपि महाजनस्स अभिवादनादिसक्कारकरणट्ठाने खत्तियब्राह्मणकुलानं अञ्ञतरस्मिं कुले जायति. एवं जायमानो यत्थ सो जायति धीरो उत्तमपञ्ञो सम्मासम्बुद्धो, तं कुलं सुखमेधतीति सुखप्पत्तमेव होतीति अत्थो.
देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.
आनन्दत्थेरपञ्हवत्थु सत्तमं.