१३. सुमनादेवीवत्थु

इध नन्दतीति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो सुमनादेविं आरब्भ कथेसि.

सावत्थियञ्हि देवसिकं अनाथपिण्डिकस्स गेहे द्वे भिक्खूसहस्सानि भुञ्जन्ति, तथा विसाखाय महाउपासिकाय. सावत्थियं यो यो दानं दातुकामो होति, सो सो तेसं उभिन्नं ओकासं लभित्वाव करोति. किं कारणा? ‘‘तुम्हाकं दानग्गं अनाथपिण्डिको वा विसाखा वा आगता’’ति पुच्छित्वा, ‘‘नागता’’ति वुत्ते सतसहस्सं विस्सज्जेत्वा कतदानम्पि ‘‘किं दानं नामेत’’न्ति गरहन्ति. उभोपि हि ते भिक्खुसङ्घस्स रुचिञ्च अनुच्छविककिच्चानि च अतिविय जानन्ति, तेसु विचारेन्तेसु भिक्खू चित्तरूपं भुञ्जन्ति. तस्मा सब्बे दानं दातुकामा ते गहेत्वाव गच्छन्ति. इति ते अत्तनो अत्तनो घरे भिक्खू परिविसितुं न लभन्ति. ततो विसाखा, ‘‘को नु खो मम ठाने ठत्वा भिक्खुसङ्घं परिविसिस्सती’’ति उपधारेन्ती पुत्तस्स धीतरं दिस्वा तं अत्तनो ठाने ठपेसि. सा तस्सा निवेसने भिक्खुसङ्घं परिविसति. अनाथपिण्डिकोपि महासुभद्दं नाम जेट्ठधीतरं ठपेसि. सा भिक्खूनं वेय्यावच्चं करोन्ती धम्मं सुणन्ती सोतापन्ना हुत्वा पतिकुलं अगमासि. ततो चूळसुभद्दं ठपेसि. सापि तथेव करोन्ती सोतापन्ना हुत्वा पतिकुलं गता. अथ सुमनदेविं नाम कनिट्ठधीतरं ठपेसि. सा पन धम्मं सुत्वा सकदागामिफलं पत्वा कुमारिकाव हुत्वा तथारूपेन अफासुकेन आतुरा आहारुपच्छेदं कत्वा पितरं दट्ठुकामा हुत्वा पक्कोसापेसि. सो एकस्मिं दानग्गे तस्सा सासनं सुत्वाव आगन्त्वा, ‘‘किं, अम्म सुमने’’ति आह. सापि नं आह – ‘‘किं, तात कनिट्ठभातिका’’ति? ‘‘विलपसि अम्मा’’ति? ‘‘न विलपामि, कनिट्ठभातिका’’ति. ‘‘भायसि, अम्मा’’ति? ‘‘न भायामि, कनिट्ठभातिका’’ति. एत्तकं वत्वायेव पन सा कालमकासि. सो सोतापन्नोपि समानो सेट्ठिधीतरि उप्पन्नसोकं अधिवासेतुं असक्कोन्तो धीतु सरीरकिच्चं कारेत्वा रोदन्तो सत्थु सन्तिकं गन्त्वा, ‘‘किं, गहपति, दुक्खी दुम्मनो अस्सुमुखो रोदमानो आगतोसी’’ति वुत्ते, ‘‘धीता मे, भन्ते, सुमनदेवी कालकता’’ति आह. ‘‘अथ कस्मा सोचसि, ननु सब्बेसं एकंसिकं मरण’’न्ति? ‘‘जानामेतं, भन्ते, एवरूपा नाम मे हिरिओत्तप्पसम्पन्ना धीता, सा मरणकाले सतिं पच्चुपट्ठापेतुं असक्कोन्ती विलपमाना मता, तेन मे अनप्पकं दोमनस्सं उप्पज्जती’’ति. ‘‘किं पन ताय कथितं महासेट्ठी’’ति? ‘‘अहं तं, भन्ते, ‘अम्म, सुमने’ति आमन्तेसिं. अथ मं आह – ‘किं, तात, कनिट्ठभातिका’ति? ‘विलपसि, अम्मा’ति? ‘न विलपामि, कनिट्ठभातिका’ति. ‘भायसि, अम्मा’ति? ‘न भायामि कनिट्ठभातिका’ति. एत्तकं वत्वा कालमकासी’’ति. अथ नं भगवा आह – ‘‘न ते महासेट्ठि धीता विलपती’’ति. ‘‘अथ कस्मा भन्ते एवमाहा’’ति? ‘‘कनिट्ठत्तायेव. धीता हि ते, गहपति, मग्गफलेहि तया महल्लिका. त्वञ्हि सोतापन्नो, धीता पन ते सकदागामिनी. सा मग्गफलेहि तया महल्लिकत्ता तं एवमाहा’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति? ‘‘एवं, गहपती’’ति. ‘‘इदानि कुहिं निब्बत्ता, भन्ते’’ति? ‘‘तुसितभवने, गहपती’’ति. ‘‘भन्ते, मम धीता इध ञातकानं अन्तरे नन्दमाना विचरित्वा इतो गन्त्वापि नन्दनट्ठानेयेव निब्बत्ता’’ति. अथ नं सत्था ‘‘आम, गहपति, अप्पमत्ता नाम गहट्ठा वा पब्बजिता वा इध लोके च परलोके च नन्दन्तियेवा’’ति वत्वा इमं गाथमाह –

१८. ‘‘इध नन्दति पेच्च नन्दति, कतपुञ्ञो उभयत्थ नन्दति;

पुञ्ञं मे कतन्ति नन्दति, भिय्यो नन्दति सुग्गतिं गतो’’ति.

तत्थ इधाति इध लोके कम्मनन्दनेन नन्दति. पेच्चाति परलोके विपाकनन्दनेन नन्दति. कतपुञ्ञोति नानप्पकारस्स पुञ्ञस्स कत्ता. उभयत्थाति इध ‘‘कतं मे कुसलं, अकतं मे पाप’’न्ति नन्दति, परत्थ विपाकं अनुभवन्तो नन्दति. पुञ्ञं मेति इध नन्दन्तो पन ‘‘पुञ्ञं मे कत’’न्ति सोमनस्समत्तेनेव कम्मनन्दनं उपादाय नन्दति. भिय्योति विपाकनन्दनेन पन सुगतिं गतो सत्तपञ्ञासवस्सकोटियो सट्ठिवस्ससतसहस्सानि दिब्बसम्पत्तिं अनुभवन्तो तुसितपुरे अतिविय नन्दतीति.

गाथापरियोसाने बहू सोतापन्नादयो अहेसुं. महाजनस्स सात्थिका धम्मदेसना जाताति.

सुमनादेवीवत्थु तेरसमं.