७. मातङ्गचरियावण्णना
६०. सत्तमे जटिलोति जटावन्तो, जटाबन्धकेसोति अत्थो. उग्गतापनोति मनच्छट्ठानं इन्द्रियानं तापनतो निग्गण्हनतो तपसङ्खातं उग्गतापनं एतस्साति उग्गतापनो, घोरतपो परमधितिन्द्रियोति अत्थो. अथ वा नानप्पकारे दिट्ठधम्मिकादिभेदे अनत्थे उग्गिरणतो बहि छड्डापनतो घोरभीमभयानकट्ठेन वा ‘‘उग्गा’’ति लद्धनामे किलेसे वीरियातपेन सन्तापनतो उग्गे तापेतीति उग्गतापनो. मातङ्गो नाम नामेनाति नामेन मातङ्गो नाम. मातङ्गकुले निब्बत्तिया जातिया आगतं हिस्स एतं नामं. सीलवाति सीलसम्पन्नो सुपरिसुद्धसीलो. सुसमाहितोति उपचारप्पनासमाधीहि सुट्ठु समाहितो, झानसमापत्तिलाभीति अत्थो.
तदा हि बोधिसत्तो चण्डालयोनियं निब्बत्तित्वा रूपेन दुद्दसिको बहिनगरे चण्डालगामे वसति. ‘‘मातङ्गपण्डितो’’ति पकासनामो. अथेकदिवसं तस्मिं नगरे नक्खत्ते घोसिते येभुय्येन नागरा नक्खत्तं कीळन्ति. अञ्ञतरापि ब्राह्मणमहासालकञ्ञा सोळसपन्नरसवस्सुद्देसिका देवकञ्ञा विय रूपेन दस्सनीया पासादिका ‘‘अत्तनो विभवानुरूपं नक्खत्तं कीळिस्सामी’’ति पहूतखज्जभोज्जादीनि सकटेसु आरोपेत्वा सब्बसेतं वळवारथमारुय्ह महता परिवारेन उय्यानभूमिं गच्छति. दिट्ठमङ्गलिका नामेसा, सा किर दुस्सण्ठितं रूपं ‘‘अवमङ्गल’’न्ति तं दट्ठुं न इच्छति, तेनस्सा ‘‘दिट्ठमङ्गलिका’’त्वेव समञ्ञा उदपादि.
तदा बोधिसत्तो कालस्सेव उट्ठाय पटपिलोतिकं निवासेत्वा जज्जरितमुखभागं वेणुदण्डं गहेत्वा भाजनहत्थो नगरं पविसति मनुस्से दिस्वा दूरतोव तेसं दूरीकरणत्थं तेन वेणुदण्डेन सञ्ञं करोन्तो. अथ दिट्ठमङ्गलिका ‘‘उस्सरथ उस्सरथा’’ति उस्सारणं करोन्तेहि अत्तनो पुरिसेहि नीयमाना नगरद्वारमज्झे मातङ्गं दिस्वा ‘‘को एसो’’ति आह. ‘‘अय्ये, मातङ्गचण्डालो’’ति च वुत्ते ‘‘ईदिसं दिस्वा गतानं कुतो वुड्ढी’’ति यानं निवत्तापेसि. मनुस्सा ‘‘यं मयं उय्यानं गन्त्वा बहुं खज्जभोज्जादिं लभेय्याम, तस्स नो मातङ्गेन अन्तरायो कतो’’ति कुपिता ‘‘गण्हथ, चण्डाल’’न्ति लेड्डूहि पहरित्वा विसञ्ञीभूतं पातेत्वा अगमंसु.
सो न चिरेनेव सतिं पटिलभित्वा वुट्ठाय मनुस्से पुच्छि – ‘‘किं, अय्या, द्वारं नाम सब्बसाधारणं, उदाहु ब्राह्मणानं एव कत’’न्ति? ‘‘सब्बेसं साधारण’’न्ति. ‘‘एवं सब्बसाधारणद्वारे एकमन्तं अपक्कमन्तं मं दिट्ठमङ्गलिकाय मनुस्सा इमं अनयब्यसनं पापेसु’’न्ति रथिकाय मनुस्सानं आरोचेत्वा ‘‘हन्दाहं इमिस्सा मानं भिन्दिस्सामी’’ति तस्सा निवेसनद्वारं गन्त्वा ‘‘अहं दिट्ठमङ्गलिकं अलद्धा न वुट्ठहिस्सामी’’ति निपज्जि. दिट्ठमङ्गलिकाय पिता ‘‘घरद्वारे मातङ्गो निपन्नो’’ति सुत्वा ‘‘तस्स काकणिकं देथ, तेलेन सरीरं मक्खेत्वा गच्छतू’’ति आह. सो ‘‘दिट्ठमङ्गलिकं अलद्धा न उट्ठहिस्सामि’’च्चेव आह. ततो ब्राह्मणेन – ‘‘द्वे काकणिके देथ, मासकं पादं कहापणं द्वे तीणि याव कहापणसतं कहापणसहस्सं देथा’’ति वुत्तेपि न सम्पटिच्छति एव. एवं तेसं मन्तेन्तानं एव सूरियो अत्थङ्गतो.
अथ दिट्ठमङ्गलिकाय माता पासादा ओरुय्ह साणिपाकारं परिक्खिपापेत्वा तस्स सन्तिकं गन्त्वा ‘‘तात, मातङ्ग, दिट्ठमङ्गलिकाय अपराधं खम, द्वे सहस्सानि गण्हाहि याव सतसहस्सं गण्हाही’’ति वुत्तेपि न सम्पटिच्छि, निपज्जि एव. तस्सेवं छ दिवसे निपज्जित्वा सत्तमे दिवसे सम्पत्ते समन्ता सामन्तघरा पटिविसकघरा च मनुस्सा उट्ठहित्वा ‘‘तुम्हे मातङ्गं वा उट्ठापेथ, दारिकं वा देथ, मा अम्हे नासयित्था’’ति आहंसु. तदा किर अयं तस्मिं देसे देसधम्मो ‘‘यस्स घरद्वारे एवं निपज्जित्वा चण्डालो मरति, तेन घरेन सद्धिं सत्तसत्तघरवासिनो चण्डाला होन्ती’’ति.
ततो दिट्ठमङ्गलिकाय मातापितरो दिट्ठमङ्गलिकं पटपिलोतिकं निवासापेत्वा चण्डालानुच्छविकं परिक्खारं दत्वा परिदेवमानं एव तस्स सन्तिकं नेत्वा ‘‘हन्द, दानि दारिकं उट्ठाय गण्हाही’’ति अदंसु. सा पस्से ठत्वा ‘‘उट्ठाही’’ति आह. सो ‘‘अहं अतिविय किलन्तो, हत्थे गहेत्वा मं उट्ठापेही’’ति आह. सा तथा अकासि. मातङ्गो ‘‘मयं अन्तोनगरे वसितुं न लभाम, एहि, बहिनगरे चण्डालगामं गमिस्सामा’’ति तं अपस्साय अत्तनो गेहं अगमासि. ‘‘तस्सा पिट्ठिं अभिरुहित्वा’’ति जातकभाणका वदन्ति.
एवं पन गेहं गन्त्वा जातिसम्भेदवीतिक्कमं अकत्वाव कतिपाहं गेहे वसित्वा बलं गहेत्वा चिन्तेसि – ‘‘अहं इमं ब्राह्मणमहासालकञ्ञं मय्हं चण्डालगेहे वासापेसिं, हन्द, दानि तं लाभग्गयसग्गप्पत्तं करिस्सामी’’ति. सो अरञ्ञं पविसित्वा पब्बजित्वा सत्ताहब्भन्तरेयेव अट्ठ समापत्तियो पञ्चाभिञ्ञायो निब्बत्तेत्वा इद्धिया चण्डालगामद्वारे ओतरित्वा गेहद्वारे ठितो दिट्ठमङ्गलिकं पक्कोसापेत्वा ‘‘सामि, किस्स मं अनाथं कत्वा पब्बजितोसी’’ति परिदेवमानं ‘‘त्वं, भद्दे, मा चिन्तयि, तव पोराणकयसतो इदानि महन्ततरं यसं करिस्सामि, त्वं पन ‘महाब्रह्मा मे सामिको, न मातङ्गो, सो ब्रह्मलोकं गतो, इतो सत्तमे दिवसे पुण्णमाय चन्दमण्डलं भिन्दित्वा आगमिस्सती’ति परिसासु वदेय्यासी’’ति वत्वा हिमवन्तमेव गतो.
दिट्ठमङ्गलिकापि बाराणसियं महाजनमज्झे तेसु तेसु ठानेसु तथा कथेसि. अथ पुण्णमदिवसे बोधिसत्तो चन्दमण्डलस्स गगनमज्झे ठितकाले ब्रह्मत्तभावं मापेत्वा चन्दमण्डलं भिन्दित्वा द्वादसयोजनिकं बाराणसिं सकलं कासिरट्ठञ्च एकोभासं कत्वा आकासतो ओतरित्वा बाराणसिया उपरि तिक्खत्तुं परिब्भमित्वा महाजनेन गन्धमालादीहि पूजियमानो चण्डालगामाभिमुखो अहोसि. ब्रह्मभत्ता सन्निपतित्वा तं चण्डालगामकं गन्त्वा दिट्ठमङ्गलिकाय गेहं सुद्धवत्थगन्धमालादीहि देवविमानं विय अलङ्करिंसु. दिट्ठमङ्गलिका च तदा उतुनी होति. महासत्तो तत्थ गन्त्वा दिट्ठमङ्गलिकं अङ्गुट्ठेन नाभियं परामसित्वा ‘‘भद्दे, गब्भो ते पतिट्ठितो, त्वं पुत्तं विजायिस्ससि, त्वम्पि पुत्तोपि ते लाभग्गयसग्गप्पत्ता भविस्सथ, तव सीसधोवनउदकं सकलजम्बुदीपे राजूनं अभिसेकोदकं भविस्सति, न्हानोदकं पन ते अमतोदकं भविस्सति, ये नं सीसे आसिञ्चिस्सन्ति, ते सब्बरोगेहि मुच्चिस्सन्ति, काळकण्णिया च परिमुच्चिस्सन्ति, तव पादपिट्ठे सीसं ठपेत्वा वन्दन्ता सहस्सं दस्सन्ति, कथासवनट्ठाने ठत्वा वन्दन्ता सतं दस्सन्ति, चक्खुपथे ठत्वा वन्दन्ता एकेकं कहापणं दत्वा वन्दिस्सन्ति, अप्पमत्ता होही’’ति तं ओवदित्वा गेहा निक्खम्म महाजनस्स पस्सन्तस्सेव चन्दमण्डलं पाविसि.
ब्रह्मभत्ता सन्निपतित्वा दिट्ठमङ्गलिकं महन्तेन सक्कारेन नगरं पवेसेत्वा महन्तेन सिरिसोभग्गेन तत्थ वसापेसुं. देवविमानसदिसञ्चस्सा निवेसनं कारेसुं. तत्थ नेत्वा उळारं लाभसक्कारं उपनामेसुं. पुत्तलाभादि सब्बो बोधिसत्तेन वुत्तसदिसोव अहोसि. सोळससहस्सा ब्राह्मणा दिट्ठमङ्गलिकाय पुत्तेन सह निबद्धं भुञ्जन्ति, सहस्समत्ता नं परिवारेन्ति, अनेकसहस्सानं दानं दीयति. अथ महासत्तो ‘‘अयं अट्ठाने अभिप्पसन्नो, हन्दस्स दक्खिणेय्ये जानापेस्सामी’’ति भिक्खाय चरन्तो तस्सा गेहं गन्त्वा तेन सद्धिं सल्लपित्वा अगमासि. अथ कुमारो गाथमाह –
‘‘कुतो नु आगच्छसि दुम्मवासी, ओतल्लको पंसुपिसाचकोव;
सङ्कारचोळं पटिमुञ्च कण्ठे, को रे तुवं होसि अदक्खिणेय्यो’’ति. (जा. १.१५.१);
तेन वुत्तं अनाचारं असहमाना देवता तस्स तेसञ्च सोळससहस्सानं ब्राह्मणानं मुखं विपरिवत्तेसुं. तं दिस्वा दिट्ठमङ्गलिका महासत्तं उपसङ्कमित्वा तमत्थं आरोचेसि. बोधिसत्तो ‘‘तस्स अनाचारं असहन्तेहि यक्खेहि सो विप्पकारो कतो, अपि च खो पन इमं उच्छिट्ठपिण्डकं तेसं मुखे आसिञ्चित्वा तं विप्पकारं वूपसमेही’’ति आह. सापि तथा कत्वा तं वूपसमेसि. अथ दिट्ठमङ्गलिका पुत्तं आह – ‘‘तात, इमस्मिं लोके दक्खिणेय्या नाम मातङ्गपण्डितसदिसा भवन्ति, न इमे ब्राह्मणा विय जातिमत्तेन, मन्तसज्झायनमत्तेन वा मानत्थद्धा’’ति वत्वा ये तदा सीलादिगुणविसेसयुत्ता झानसमापत्तिलाभिनो चेव पच्चेकबुद्धा च, तत्थेवस्स पसादं उप्पादेसीति.
तदा वेत्तवतीनगरे जातिमन्तो नाम एको ब्राह्मणो पब्बजित्वापि जातिं निस्साय महन्तं मानमकासि. महासत्तो ‘‘तस्स मानं भिन्दिस्सामी’’ति तं ठानं गन्त्वा तस्सासन्ने उपरिसोते वासं कप्पेसि. तेन वुत्तं –
६१. ‘‘अहञ्च ब्राह्मणो एको, गङ्गाकूले वसामुभो;
अहं वसामि उपरि, हेट्ठा वसति ब्राह्मणो’’ति.
अथ महासत्तो एकदिवसं दन्तकट्ठं खादित्वा ‘‘इदं जातिमन्तस्स जटासु लग्गतू’’ति अधिट्ठाय नदियं पातेसि. तं तस्स उदकं आचमेन्तस्स जटासु लग्गि, सो तं दिस्वा ‘‘नस्स वसला’’ति वत्वा ‘‘कुतोयं काळकण्णी आगतो, उपधारेस्सामि न’’न्ति उद्धंसोतं गच्छन्तो महासत्तं दिस्वा ‘‘किंजातिकोसी’’ति पुच्छि. ‘‘चण्डालोस्मी’’ति. ‘‘तया नदियं दन्तकट्ठं पातित’’न्ति? ‘‘आम, मया’’ति. ‘‘नस्स, वसल, चण्डाल, काळकण्णि, मा इध वसि, हेट्ठासोते वसा’’ति वत्वा हेट्ठासोते वसन्तेनपि पातिते दन्तकट्ठे पटिसोतं आगन्त्वा जटासु लग्गन्ते ‘‘नस्स, वसल, सचे इध वसिस्ससि, सत्तमे दिवसे सत्तधा ते मुद्धा फलिस्सती’’ति आह. तेन वुत्तं –
६२. ‘‘विचरन्तो अनुकूलम्हि, उद्धं मे अस्समद्दस;
तत्थ मं परिभासेत्वा, अभिसपि मुद्धफालन’’न्ति.
तत्थ विचरन्तो अनुकूलम्हीति उच्छिट्ठदन्तकट्ठे अत्तनो जटासु लग्गे तस्स आगमनगवेसनवसेन गङ्गाय तीरे अनुविचरन्तो. उद्धं मे अस्समद्दसाति अत्तनो वसनट्ठानतो उपरिसोते मम अस्समं पण्णसालं अद्दक्खि. तत्थ मं परिभासेत्वाति मम अस्समं आगन्त्वा जातिं सुत्वा ततोव पटिक्कमित्वा सवनूपचारे ठत्वा ‘‘नस्स, वसल चण्डाल, काळकण्णि मा इध वसी’’तिआदीनि वत्वा भयेन सन्तज्जेत्वा. अभिसपि मुद्धफालनन्ति ‘‘सचे जीवितुकामोसि, एत्तोव सीघं पलायस्सू’’ति वत्वा ‘‘सचे न पक्कमिस्सति, इतो ते सत्तमे दिवसे सत्तधा मुद्धा फलतू’’ति मे अभिसपं अदासि.
किं पन तस्स अभिसपेन मुद्धा फलतीति? न फलति, कुहको पन सो, एवमयं मरणभयतज्जितो सुदूरं पक्कमिस्सतीति सञ्ञाय सन्तासनत्थं तथा आह.
६३. यदिहं तस्स पकुप्पेय्यन्ति तस्स मानत्थद्धस्स कूटजटिलस्स अहं यदि कुज्झेय्यं. यदि सीलं न गोपयेति सीलं यदि न रक्खेय्यं, इदं सीलं नाम जीवितनिरपेक्खं सम्मदेव रक्खितब्बन्ति यदि न चिन्तेय्यन्ति अत्थो. ओलोकेत्वानहं तस्स, करेय्यं छारिकं वियाति सचाहं तदा तस्स अप्पतीतो अभविस्सं. मम चित्ताचारं ञत्वा मयि अभिप्पसन्ना देवता खणेनेव तं भस्ममुट्ठिं विय विद्धंसेय्युन्ति अधिप्पायो. सत्था पन तदा अत्तनो अप्पतीतभावे सति देवताहि साधेतब्बं तस्स अनत्थं अत्तना कत्तब्बं विय कत्वा देसेसि ‘‘करेय्यं छारिकं विया’’ति.
वितण्डवादी पनाह – ‘‘बोधिसत्तोव तं जटिलं इच्छमानो इद्धिया छारिकं करेय्य, एवञ्हि सति इमिस्सा पाळिया अत्थो उजुकमेव नीतो होती’’ति. सो एवमस्स वचनीयो – ‘‘त्वं इद्धिया परूपघातं वदसि, इद्धि नामेसा अधिट्ठाना इद्धि, विकुब्बना इद्धि, मनोमया इद्धि, ञाणविप्फारा इद्धि, समाधिविप्फारा इद्धि, अरिया इद्धि, कम्मविपाकजा इद्धि, पुञ्ञवतो इद्धि, विज्जामया इद्धि, तत्थ तत्थ सम्मापयोगप्पच्चया इज्झनट्ठेन इद्धीति दसविधा. तत्थ ‘‘कतरं इद्धिं वदेसी’’ति? ‘‘भावनामय’’न्ति. ‘‘किं पन भावनामयाय परूपघातकम्मं होती’’ति? आम, एकच्चे आचरिया ‘‘एकवारं होती’’ति वदन्ति, यथा हि परं पहरितुकामेन उदकभरिते घटे खित्ते परोपि पहरीयति, घटोपि भिज्जति, एवमेव भावनामयाय इद्धिया एकवारं परूपघातकम्मं होति, ततो पट्ठाय पन सा नस्सति.
अथ सो ‘‘भावनामयाय इद्धिया नेव एकवारं न द्वेवारं परूपघातकम्मं होती’’ति वत्वा पुच्छितब्बो ‘‘किं भावनामया इद्धि कुसला अकुसला अब्याकता, सुखाय वेदनाय सम्पयुत्ता दुक्खाय वेदनाय सम्पयुत्ता अदुक्खमसुखाय वेदनाय सम्पयुत्ता, सवितक्कसविचारा अवितक्कविचारमत्ता अवितक्कअविचारा, कामावचरा रूपावचरा अरूपावचरा’’ति? जानन्तो ‘‘भावनामया इद्धि कुसला अब्याकता वा अदुक्खमसुखवेदनिया अवितक्कअविचारा रूपावचरा चा’’ति वक्खति. सो वत्तब्बो ‘‘पाणातिपातचेतना कुसलादीसु कतरं कोट्ठासं भजती’’ति? जानन्तो वक्खति ‘‘पाणातिपातचेतना अकुसलाव दुक्खवेदनाव सवितक्कसविचाराव कामावचरावा’’ति. एवं सन्ते ‘‘तव पञ्हो नेव कुसलत्तिकेन समेति, न वेदनात्तिकेन न वितक्कत्तिकेन न भूमन्तरेना’’ति पाळिया विरोधं दस्सेत्वा सञ्ञापेतब्बो. यदि पन सो ‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो समणो वा ब्राह्मणो वा इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो अञ्ञिस्सा कुच्छिगतं गब्भं पापकेन मनसानुपेक्खिता होति ‘अहो वत यं तं कुच्छिगतं गब्भं न सोत्थिना अभिनिक्खमेय्या’ति. एवम्पि, भिक्खवे, कुलुम्पस्स उपघातो होती’’ति सङ्गीतिं अनारुळ्हं कुलुम्पसुत्तं उदाहरेय्य. तस्सापि ‘‘त्वं अत्थं न जानासि. इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तोति हि एत्थ न भावनामया इद्धि अधिप्पेता, आथब्बनिका इद्धि अधिप्पेता. सा हि एत्थ लब्भमाना लब्भतीति भावनामयाय इद्धिया परूपघातो न सम्भवतियेवा’’ति सञ्ञापेतब्बो. नो चे सञ्ञत्तिं उपेति, कम्मं कत्वा उय्योजेतब्बो. तस्मा यथावुत्तनयेनेवेत्थ गाथाय अत्थो वेदितब्बो.
तथा पन तेन अभिसपितो महासत्तो ‘‘सचाहं एतस्स कुज्झिस्सामि, सीलं मे अरक्खितं भविस्सति, उपायेनेवस्स मानं भिन्दिस्सामि, सा चस्स रक्खा भविस्सती’’ति सत्तमे दिवसे सूरियुग्गमनं वारेसि. मनुस्सा सूरियस्स अनुग्गमनेन उब्बाळ्हा जातिमन्ततापसं उपसङ्कमित्वा ‘‘भन्ते, तुम्हे सूरियस्स उग्गन्तुं न देथा’’ति पुच्छिंसु. सो ‘‘न मेतं कम्मं, गङ्गातीरे पन एको चण्डालतापसो वसति, तस्सेतं कम्मं सिया’’ति आह. मनुस्सा महासत्तं उपसङ्कमित्वा ‘‘भन्ते, तुम्हे सूरियस्स उग्गन्तुं न देथा’’ति पुच्छिंसु. ‘‘आमावुसो’’ति. ‘‘किंकारणा’’ति? ‘‘तुम्हाकं कुलूपकतापसो मं निरपराधं अभिसपि, तस्मिं आगन्त्वा खमापनत्थं मम पादेसु पतिते सूरियं विस्सज्जेस्सामी’’ति. ते गन्त्वा तं आकड्ढन्ता आनेत्वा महासत्तस्स पादमूले निपज्जापेत्वा खमापेत्वा ‘‘सूरियं विस्सज्जेथ, भन्ते’’ति आहंसु. ‘‘न सक्का विस्सज्जेतुं, सचाहं विस्सज्जेस्सामि, इमस्स सत्तधा मुद्धा फलिस्सती’’ति. ‘‘अथ, भन्ते, किं करोमा’’ति. महासत्तो ‘‘मत्तिकापिण्डं आहरथा’’ति आहरापेत्वा ‘‘इमं तापसस्स सीसे ठपेत्वा तापसं ओतारेत्वा उदके ठपेथ, यदा सूरियो दिस्सति, तदा तापसो उदके निमुज्जतू’’ति वत्वा सूरियं विस्सज्जेसि. सूरियरस्मीहि फुट्ठमत्तेव मत्तिकापिण्डो सत्तधा भिज्जि. तापसो उदके निमुज्जि. तेन वुत्तं –
६४. ‘‘यं सो तदा मं अभिसपि, कुपितो दुट्ठमानसो;
तस्सेव मत्थके निपति, योगेन तं पमोचयि’’न्ति.
तत्थ यं सो तदा मं अभिसपीति सो जातिमन्तजटिलो यं मुद्धफालनं सन्धाय तदा मं अभिसपि, मय्हं सपं अदासि. तस्सेव मत्थके निपतीति तं मय्हं उपरि तेन इच्छितं तस्सेव पन उपरि निपति निपतनभावेन अट्ठासि. एवञ्हेतं होति यथा तं अप्पदुट्ठस्स पदुस्सतो. वुत्तञ्हेतं भगवता – ‘‘यो अप्पदुट्ठस्स नरस्स दुस्सति…पे… पटिवातंव खित्तो’’ति (ध. प. १२५; सु. नि. ६६७; जा. १.५.९४). योगेन तं पमोचयिन्ति तं तस्स भासितं मत्थकफालनं उपायेन ततो पमोचेसिं, तं वा जटिलं ततो पमोचेसिं, येन उपायेन तं न होति, तथा अकासिन्ति अत्थो.
यञ्हि तेन पारमितापरिभावनसमिद्धाहि नानासमापत्तिविहारपरिपूरिताहि सीलदिट्ठिसम्पदाहि सुसङ्खतसन्ताने महाकरुणाधिवासे महासत्ते अरियूपवादकम्मं अभिसपसङ्खातं फरुसवचनं पयुत्तं, तं महासत्तस्स खेत्तविसेसभावतो तस्स च अज्झासयफरुसताय दिट्ठधम्मवेदनीयं हुत्वा सचे सो महासत्तं न खमापेसि, सत्तमे दिवसे विपच्चनसभावं जातं, खमापिते पन महासत्ते पयोगसम्पत्तिपटिबाहितत्ता अविपाकधम्मतं आपज्जि अहोसिकम्मभावतो. अयञ्हि अरियूपवादपापस्स दिट्ठधम्मवेदनीयस्स च धम्मता. तत्थ यं सत्तमे दिवसे बोधिसत्तेन सूरियुग्गमननिवारणं कतं, अयमेत्थ योगोति अधिप्पेतो उपायो. तेन हि उब्बाळ्हा मनुस्सा बोधिसत्तस्स सन्तिके तापसं आनेत्वा खमापेसुं. सोपि च महासत्तस्स गुणे जानित्वा तस्मिं चित्तं पसादेसीति वेदितब्बं. यं पनस्स मत्थके मत्तिकापिण्डस्स ठपनं, तस्स च सत्तधा फालनं कतं, तं मनुस्सानं चित्तानुरक्खणत्थं, अञ्ञथा हि इमे पब्बजितापि समाना चित्तस्स वसे वत्तन्ति, न पन चित्तं अत्तनो वसे वत्तापेन्तीति महासत्तम्पि तेन सदिसं कत्वा गण्हेय्युं. तदस्स नेसं दीघरत्तं अहिताय दुक्खायाति.
६५. इदानि यदत्थं तदा तस्मिं तापसे चित्तं अदूसेत्वा सुपरिसुद्धं सीलमेव रक्खितं, तं दस्सेतुं ‘‘अनुरक्खिं मम सील’’न्ति ओसानगाथमाह. तं हेट्ठा वुत्तत्थमेव.
तदा मण्डब्यो उदेनो, मातङ्गो लोकनाथो.
इधापि सेसपारमियो निद्धारेतब्बा. तथा निहीनजातिकस्स सतो यथाधिप्पायं दिट्ठमङ्गलिकाय माननिग्गहो, पब्बजित्वा ‘‘दिट्ठमङ्गलिकाय अवस्सयो भविस्सामी’’ति उप्पन्नचित्तो अरञ्ञं गन्त्वा पब्बजित्वा सत्तदिवसब्भन्तरेयेव यथाधिप्पायं झानाभिञ्ञानिब्बत्तनं, ततो आगन्त्वा दिट्ठमङ्गलिकाय लाभग्गयसग्गप्पत्तिया उपायसम्पादनं, मण्डब्यकुमारस्स माननिग्गहो, जातिमन्ततापसस्स माननिग्गहो, तस्स च अजानन्तस्सेव भाविनो जीवितन्तरायस्स अपनयनं, महापराधस्सापि तस्स अकुज्झित्वा अत्तनो सीलानुरक्खणं, अच्छरियब्भुतपाटिहारियकरणन्ति एवमादयो महासत्तस्स गुणानुभावा विभावेतब्बा.
मातङ्गचरियावण्णना निट्ठिता.