छक्कवण्णना
३२३. इति पञ्चकवसेन सामग्गिरसं दस्सेत्वा इदानि छक्कवसेन दस्सेतुं पुन देसनं आरभि. तत्थ अज्झत्तिकानीति अज्झत्तज्झत्तिकानि. बाहिरानीति ततो अज्झत्तज्झत्ततो बहिभूतानि. वित्थारतो पन आयतनकथा विसुद्धिमग्गे कथिताव. विञ्ञाणकायाति विञ्ञाणसमूहा. चक्खुविञ्ञाणन्ति चक्खुपसादनिस्सितं कुसलाकुसलविपाकविञ्ञाणं. एस नयो सब्बत्थ. चक्खुसम्फस्सोति चक्खुनिस्सितो सम्फस्सो. सोतसम्फस्सादीसुपि एसेव नयो. मनोसम्फस्सोति इमे दस सम्फस्से ठपेत्वा सेसो सब्बो मनोसम्फस्सो नाम. वेदनाछक्कम्पि एतेनेव नयेन वेदितब्बं. रूपसञ्ञाति रूपं आरम्मणं कत्वा उप्पन्ना सञ्ञा. एतेनुपायेन सेसापि वेदितब्बा. चेतनाछक्केपि एसेव नयो. तथा तण्हाछक्के.
अगारवोति गारवविरहितो. अप्पतिस्सोति अप्पतिस्सयो अनीचवुत्ति. एत्थ पन यो भिक्खु सत्थरि धरमाने तीसु कालेसु उपट्ठानं न याति. सत्थरि अनुपाहने चङ्कमन्ते सउपाहनो चङ्कमति, नीचे चङ्कमन्ते उच्चे चङ्कमति, हेट्ठा वसन्ते उपरि वसति, सत्थुदस्सनट्ठाने उभो अंसे पारुपति, छत्तं धारेति, उपाहनं धारेति, नहायति, उच्चारं वा पस्सावं वा करोति. परिनिब्बुते पन चेतियं वन्दितुं न गच्छति, चेतियस्स पञ्ञायनट्ठाने सत्थुदस्सनट्ठाने वुत्तं सब्बं करोति, अयं सत्थरि अगारवो नाम. यो पन धम्मस्सवने संघुट्ठे सक्कच्चं न गच्छति, सक्कच्चं धम्मं न सुणाति, समुल्लपन्तो निसीदति, सक्कच्चं न गण्हाति, न वाचेति, अयं धम्मे अगारवो नाम. यो पन थेरेन भिक्खुना अनज्झिट्ठो धम्मं देसेति, निसीदति, पञ्हं कथेति, वुड्ढे भिक्खू घट्टेन्तो गच्छति, तिट्ठति, निसीदति, दुस्सपल्लत्थिकं वा हत्थपल्लत्थिकं वा करोति, सङ्घमज्झे उभो अंसे पारुपति, छत्तुपाहनं धारेति, अयं सङ्घे अगारवो नाम. एकभिक्खुस्मिम्पि हि अगारवे कते सङ्घे अगारवो कतोव होति. तिस्सो सिक्खा पन अपूरयमानोव सिक्खाय अगारवो नाम. अप्पमादलक्खणं अननुब्रूहयमानो अप्पमादे अगारवो नाम. दुविधम्पि पटिसन्थारं अकरोन्तो पटिसन्थारे अगारवो नाम. छ गारवा वुत्तप्पटिपक्खवसेन वेदितब्बा.
सोमनस्सूपविचाराति सोमनस्ससम्पयुत्ता विचारा. सोमनस्सट्ठानियन्ति सोमनस्सकारणभूतं. उपविचरतीति वितक्केन वितक्केत्वा विचारेन परिच्छिन्दति. एस नयो सब्बत्थ. दोमनस्सूपविचारापि एवमेव वेदितब्बा. तथा उपेक्खूपविचारा. सारणीयधम्मा हेट्ठा वित्थारिता. दिट्ठिसामञ्ञगतोति इमिना पन पदेन कोसम्बकसुत्ते पठममग्गो कथितो. इध चत्तारोपि मग्गा.