सुभद्दपरिब्बाजकवत्थुवण्णना
२१२. सुभद्दो नाम परिब्बाजकोति उदिच्चब्राह्मणमहासालकुला पब्बजितो छन्नपरिब्बाजको. कङ्खाधम्मोति विमतिधम्मो. कस्मा पनस्स अज्ज एवं अहोसीति? तथाविधउपनिस्सयत्ता. पुब्बे किर पुञ्ञकरणकाले द्वे भातरो अहेसुं. ते एकतोव सस्सं अकंसु. तत्थ जेट्ठकस्स – ‘‘एकस्मिं सस्से नववारे अग्गसस्सदानं मया दातब्ब’’न्ति अहोसि. सो वप्पकाले बीजग्गं नाम दत्वा गब्भकाले कनिट्ठेन सद्धिं मन्तेसि – ‘‘गब्भकाले गब्भं फालेत्वा दस्सामा’’ति कनिट्ठो – ‘‘तरुणसस्सं नासेतुकामोसी’’ति आह. जेट्ठो कनिट्ठस्स अननुवत्तनभावं ञत्वा खेत्तं विभजित्वा अत्तनो कोट्ठासतो गब्भं फालेत्वा खीरं नीहरित्वा सप्पिनवनीतेन संयोजेत्वा अदासि, पुथुककाले पुथुकं कारेत्वा अदासि, लायनकाले लायनग्गं, वेणिकरणे वेणग्गं, कलापादीसु कलापग्गं, खलग्गं, खलभण्डग्गं, कोट्ठग्गन्ति एवं एकसस्से नववारे अग्गदानं अदासि. कनिट्ठो पन उद्धरित्वा अदासि.
तेसु जेट्ठको अञ्ञासिकोण्डञ्ञत्थेरो जातो. भगवा – ‘‘कस्स नु खो अहं पठमं धम्मं देसेय्य’’न्ति ओलोकेन्तो ‘‘अञ्ञासिकोण्डञ्ञो एकस्मिं सस्से नव अग्गदानानि अदासि, इमं अग्गधम्मं तस्स देसेस्सामी’’ति सब्बपठमं धम्मं देसेसि. सो अट्ठारसहि ब्रह्मकोटीहि सद्धिं सोतापत्तिफले पतिट्ठासि. कनिट्ठो पन ओहीयित्वा पच्छा दानस्स दिन्नत्ता सत्थु परिनिब्बानकाले एवं चिन्तेत्वा सत्थारं दट्ठुकामो अहोसि.
मा तथागतं विहेठेसीति थेरो किर – ‘‘एते अञ्ञतित्थिया नाम अत्तनो गहणमेव गण्हन्ति, तस्स विस्सज्जापनत्थाय भगवतो बहुं भासमानस्स कायवाचाविहेसा भविस्सति, पकतियापि च किलन्तोयेव भगवा’’ति मञ्ञमानो एवमाह. परिब्बाजको – ‘‘न मे अयं भिक्खु ओकासं करोति, अत्थिकेन पन अनुवत्तित्वा कारेतब्बो’’ति थेरं अनुवत्तन्तो दुतियम्पि ततियम्पि आह.
२१३. अस्सोसि खोति साणिद्वारे ठितस्स भासतो पकतिसोतेनेव अस्सोसि, सुत्वा च पन सुभद्दस्सेव अत्थाय महता उस्साहेन आगतत्ता अलं आनन्दातिआदिमाह. तत्थ अलन्ति पटिक्खेपत्थे निपातो. अञ्ञापेक्खोवाति अञ्ञातुकामोव हुत्वा. अब्भञ्ञिंसूति यथा तेसं पटिञ्ञा, तथेव जानिंसु. इदं वुत्तं होति – सचे नेसं सा पटिञ्ञा निय्यानिका, सब्बे अब्भञ्ञंसु, नो चे, न अब्भञ्ञंसु. तस्मा किं तेसं पटिञ्ञा निय्यानिका, अनिय्यानिकाति अयमेव तस्स पञ्हस्स अत्थो. अथ भगवा तेसं अनिय्यानिकभावकथनेन अत्थाभावतो चेव ओकासाभावतो च ‘‘अल’’न्ति पटिक्खिपित्वा धम्ममेव देसेसि. पठमयामस्मिञ्हि मल्लानं धम्मं देसेत्वा मज्झिमयामे सुभद्दस्स, पच्छिमयामे भिक्खुसङ्घं ओवदित्वा बलवपच्चूससमये परिनिब्बायिस्सामिच्चेव भगवा आगतो.
२१४. समणोपि तत्थ न उपलब्भतीति पठमो सोतापन्नसमणोपि तत्थ नत्थि, दुतियो सकदागामिसमणोपि, ततियो अनागामिसमणोपि, चतुत्थो अरहत्तसमणोपि तत्थ नत्थीति अत्थो. ‘‘इमस्मिं खो’’ति पुरिमदेसनाय अनियमतो वत्वा इदानि अत्तनो सासनं नियमेन्तो आह. सुञ्ञा परप्पवादा समणेभीति चतुन्नं मग्गानं अत्थाय आरद्धविपस्सकेहि चतूहि, मग्गट्ठेहि चतूहि, फलट्ठेहि चतूहीति द्वादसहि समणेहि सुञ्ञा परप्पवादा तुच्छा रित्तका. इमे च सुभद्दाति इमे द्वादस भिक्खू. सम्मा विहरेय्युन्ति एत्थ सोतापन्नो अत्तनो अधिगतट्ठानं अञ्ञस्स कथेत्वा तं सोतापन्नं करोन्तो सम्मा विहरति नाम. एस नयो सकदागामिआदीसु. सोतापत्तिमग्गट्ठो अञ्ञम्पि सोतापत्तिमग्गट्ठं करोन्तो सम्मा विहरति नाम. एस नयो सेसमग्गट्ठेसु. सोतापत्तिमग्गत्थाय आरद्धविपस्सको अत्तनो पगुणं कम्मट्ठानं कथेत्वा अञ्ञम्पि सोतापत्तिमग्गत्थाय आरद्धविपस्सकं करोन्तो सम्मा विहरति नाम. एस नयो सेसमग्गत्थाय आरद्धविपस्सकेसु. इदं सन्धायाह – ‘‘सम्मा विहरेय्यु’’न्ति. असुञ्ञो लोको अरहन्तेहि अस्साति नळवनं सरवनं विय निरन्तरो अस्स.
एकूनतिंसो वयसाति वयेन एकूनतिंसवस्सो हुत्वा. यं पब्बजिन्ति एत्थ यन्ति निपातमत्तं. किं कुसलानुएसीति ‘‘किं कुसल’’न्ति अनुएसन्तो परियेसन्तो. तत्थ – ‘‘किं कुसल’’न्ति सब्बञ्ञुतञ्ञाणं अधिप्पेतं, तं गवेसन्तोति अत्थो. यतो अहन्ति यतो पट्ठाय अहं पब्बजितो, एत्थन्तरे समधिकानि पञ्ञास वस्सानि होन्तीति दस्सेति. ञायस्स धम्मस्साति अरियमग्गधम्मस्स. पदेसवत्तीति पदेसे विपस्सनामग्गे पवत्तन्तो. इतो बहिद्धाति मम सासनतो बहिद्धा. समणोपि नत्थीति पदेसवत्तिविपस्सकोपि नत्थि, पठमसमणो सोतापन्नोपि नत्थीति वुत्तं होति.
ये एत्थाति ये तुम्हे एत्थ सासने सत्थारा सम्मुखा अन्तेवासिकाभिसेकेन अभिसित्ता, तेसं वो लाभा तेसं वो सुलद्धन्ति. बाहिरसमये किर यं अन्तेवासिकं आचरियो – ‘‘इमं पब्बाजेहि, इमं ओवद, इमं अनुसासा’’ति वदति, सो तेन अत्तनो ठाने ठपितो होति, तस्मा तस्स – ‘‘इमं पब्बजेहि, इमं ओवद, इमं अनुसासा’’ति इमे लाभा होन्ति. थेरम्पि सुभद्दो तमेव बाहिरसमयं गहेत्वा एवमाह.
अलत्थ खोति कथं अलत्थ? थेरो किर नं एकमन्तं नेत्वा उदकतुम्बतो पानीयेन सीसं तेमेत्वा तचपञ्चककम्मट्ठानं कथेत्वा केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादापेत्वा सरणानि दत्वा भगवतो सन्तिकं आनेसि. भगवा उपसम्पादेत्वा कम्मट्ठानं आचिक्खि. सो तं गहेत्वा उय्यानस्स एकमन्ते चङ्कमं अधिट्ठाय घटेन्तो वायमन्तो विपस्सनं वड्ढेन्तो सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पत्वा आगम्म भगवन्तं वन्दित्वा निसीदि. तं सन्धाय – ‘‘अचिरूपसम्पन्नो खो पना’’तिआदि वुत्तं.
सो च भगवतो पच्छिमो सक्खिसावको अहोसीति सङ्गीतिकारकानं वचनं. तत्थ यो भगवति धरमाने पब्बजित्वा अपरभागे उपसम्पदं लभित्वा कम्मट्ठानं गहेत्वा अरहत्तं पापुणाति, उपसम्पदम्पि वा धरमानेयेव लभित्वा अपरभागे कम्मट्ठानं गहेत्वा अरहत्तं पापुणाति, कम्मट्ठानम्पि वा धरमानेयेव गहेत्वा अपरभागे अरहत्तमेव पापुणाति, सब्बोपि सो पच्छिमो सक्खिसावको. अयं पन धरमानेयेव भगवति पब्बजितो च उपसम्पन्नो च कम्मट्ठानञ्च गहेत्वा अरहत्तं पत्तोति.
पञ्चमभाणवारवण्णना निट्ठिता.