पियविप्पयोगनिद्देसो

२००. पियविप्पयोगनिद्देसो वुत्तपटिपक्खनयेन वेदितब्बो. माता वातिआदि पनेत्थ अत्थकामे सरूपेन दस्सेतुं वुत्तं. तत्थ ममायतीति माता. पियायतीति पिता. भजतीति भाता. तथा भगिनी. मेत्तायन्तीति मित्ता, मिनन्तीति वा मित्ता; सब्बगुय्हेसु अन्तो पक्खिपन्तीति अत्थो. किच्चकरणीयेसु सहभावट्ठेन अमा होन्तीति अमच्चा. अयं अम्हाकं अज्झत्तिकोति एवं जानन्ति ञायन्तीति वा ञाती. लोहितेन सम्बन्धाति सालोहिता. एवमेतानि पदानि अत्थतो वेदितब्बानि. अयं वुच्चतीति अयं पियेहि विप्पयोगो नाम कथियति. सो इट्ठवत्थुवियोगलक्खणो, सोकुप्पादनरसो, ब्यसनपच्चुपट्ठानो.

सो अत्थतो एको धम्मो नाम नत्थि. केवलं पियविप्पयुत्तानं दुविधस्सापि दुक्खस्स वत्थुभावतो दुक्खोति वुत्तो. इट्ठानि हि वत्थूनि वियुज्जमानानि सरीरस्स सोसनमिलापनादिभावेन कायिकम्पि दुक्खं उप्पादेन्ति, ‘यम्पि नो अहोसि, तम्पि नो नत्थी’ति अनुसोचापनतो मानसम्पि. तेनेतं वुच्चति –

ञातिधनादिवियोगा, सोकसरसमप्पिता वितुज्जन्ति;

बाला यतो ततो यं, दुक्खोति मतो पियवियोगोति.