इच्छानिद्देसो

२०१. इच्छानिद्देसे जातिधम्मानन्ति जातिसभावानं जातिपकतिकानं. इच्छा उप्पज्जतीति तण्हा उप्पज्जति. अहो वताति पत्थना. न खो पनेतं इच्छाय पत्तब्बन्ति यं एतं ‘‘अहो वत मयं न जातिधम्मा अस्साम, न च वत नो जाति आगच्छेय्या’’ति एवं पहीनसमुदयेसु साधूसु विज्जमानं अजातिधम्मत्तं, परिनिब्बुतेसु च विज्जमानं जातिया अनागमनं इच्छितं, तं इच्छन्तस्सापि मग्गभावनाय विना अपत्तब्बतो अनिच्छन्तस्स च भावनाय पत्तब्बतो न इच्छाय पत्तब्बं नाम होति. इदम्पीति एतम्पि; उपरि सेसानि उपादाय पिकारो. यम्पिच्छन्ति येनपि धम्मेन अलब्भनेय्यं वत्थुं इच्छन्तो न लभति, तं अलब्भनेय्यवत्थुइच्छनं दुक्खन्ति वेदितब्बं. जराधम्मानन्तिआदीसुपि एसेव नयो. एवमेत्थ अलब्भनेय्यवत्थूसु इच्छाव ‘‘यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्ख’’न्ति वुत्ता. सा अलब्भनेय्यवत्थुइच्छनलक्खणा, तप्परियेसनरसा, तेसं अप्पत्तिपच्चुपट्ठाना.

द्विन्नं पन दुक्खानं वत्थुभावतो दुक्खाति वुत्ता. एकच्चो हि राजा भविस्सतीति सम्भावितो होति. सो छिन्नभिन्नगणेन परिवारितो पब्बतविसमं वा वनगहनं वा पविसति. अथ राजा तं पवत्तिं ञत्वा बलकायं पेसेति. सो राजपुरिसेहि निहतपरिवारो सयम्पि लद्धप्पहारो पलायमानो रुक्खन्तरं वा पासाणन्तरं वा पविसति. तस्मिं समये महामेघो उट्ठहति, तिब्बन्धकारा काळवद्दलिका होति. अथ नं समन्ततो काळकिपिल्लिकादयो पाणा परिवारेत्वा गण्हन्ति. तेनस्स बलवकायदुक्खं उप्पज्जति. ‘मं एकं निस्साय एत्तका ञाती च भोगा च विनट्ठा’ति चिन्तेन्तस्स बलवदोमनस्सं उप्पज्जति. इति अयं इच्छा इमेसं द्विन्नम्पि दुक्खानं वत्थुभावेन दुक्खाति वेदितब्बा. अपिच –

तं तं पत्थयमानानं, तस्स तस्स अलाभतो;

यं विघातमयं दुक्खं, सत्तानं इध जायति.

अलब्भनेय्यवत्थूनं, पत्थना तस्स कारणं;

यस्मा तस्मा जिनो दुक्खं, इच्छितालाभमब्रवीति.