उपादानक्खन्धनिद्देसो

२०२. उपादानक्खन्धनिद्देसे संखित्तेनाति देसनं सन्धाय वुत्तं. दुक्खञ्हि एत्तकानि दुक्खसतानीति वा एत्तकानि दुक्खसहस्सानीति वा एत्तकानि दुक्खसतसहस्सानीति वा संखिपितुं न सक्का, देसना पन सक्का, तस्मा ‘‘दुक्खं नाम अञ्ञं किञ्चि नत्थि, संखित्तेन पञ्चुपादानक्खन्धा दुक्खा’’ति देसनं सङ्खिपेन्तो एवमाह. सेय्यथिदन्ति निपातो; तस्स ते कतमेति चेति अत्थो. रूपूपादानक्खन्धोतिआदीनं अत्थो खन्धविभङ्गे वण्णितोयेव.

‘खन्धानं दुक्खट्ठो वेदितब्बो’ति एत्थ पन –

जातिप्पभुतिकं दुक्खं, यं वुत्तं इध तादिना;

अवुत्तं यञ्च तं सब्बं, विना एते न विज्जति.

यस्मा तस्मा उपादान-क्खन्धा सङ्खेपतो इमे;

दुक्खाति वुत्ता दुक्खन्त-देसकेन महेसिना.

तथा हि इन्धनमिव पावको, लक्खमिव पहरणानि, गोरूपमिव डंसमकसादयो, खेत्तमिव लावका, गामं विय गामघातका, उपादानक्खन्धपञ्चकमेव जातिआदयो नानप्पकारेहि बाधयमाना, तिणलतादीनि विय भूमियं, पुप्फफलपल्लवादीनि विय रुक्खेसु, उपादानक्खन्धेसुयेव निब्बत्तन्ति. उपादानक्खन्धानञ्च आदिदुक्खं जाति, मज्झेदुक्खं जरा, परियोसानदुक्खं मरणं. मारणन्तिकदुक्खाभिघातेन परिडय्हमानदुक्खं सोको, तदसहनतो लालप्पनदुक्खं परिदेवो. ततो धातुक्खोभसङ्खातअनिट्ठफोट्ठब्बसमायोगतो कायस्स आबाधनदुक्खं दुक्खं. तेन बाधियमानानं पुथुज्जनानं तत्थ पटिघुप्पत्तितो चेतोबाधनदुक्खं दोमनस्सं. सोकादिवुड्ढिया जनितविसादानं अनुत्थुननदुक्खं उपायासो. मनोरथविघातप्पत्तानं इच्छाविघातदुक्खं इच्छितालाभोति एवं नानप्पकारतो उपपरिक्खियमाना उपादानक्खन्धाव दुक्खाति यदेतं एकमेकं दस्सेत्वा वुच्चमानं अनेकेहि कप्पेहि न सक्का असेसतो वत्तुं, तं सब्बम्पि दुक्खं एकजलबिन्दुम्हि सकलसमुद्दजलरसं विय येसु केसुचि पञ्चसु उपादानक्खन्धेसु सङ्खिपित्वा दस्सेतुं ‘‘संखित्तेन पञ्चुपादानक्खन्धा दुक्खा’’ति भगवा अवोचाति.

दुक्खसच्चनिद्देसवण्णना निट्ठिता.