२. समुदयसच्चनिद्देसवण्णना
२०३. समुदयसच्चनिद्देसे यायं तण्हाति या अयं तण्हा. पोनोब्भविकाति पुनब्भवकरणं पुनोब्भवो, पुनोब्भवो सीलमस्साति पोनोब्भविका. अपिच पुनब्भवं देति, पुनब्भवाय संवत्तति, पुनप्पुनं भवे निब्बत्तेतीति पोनोब्भविका. सा पनेसा पुनब्भवस्स दायिकापि अत्थि अदायिकापि, पुनब्भवाय संवत्तनिकापि अत्थि असंवत्तनिकापि, दिन्नाय पटिसन्धिया उपधिवेपक्कमत्तापि. सा पुनब्भवं ददमानापि अददमानापि, पुनब्भवाय संवत्तमानापि असंवत्तमानापि, दिन्नाय पटिसन्धिया उपधिवेपक्कमत्तापि पोनोब्भविका एवाति नामं लभति. अभिनन्दनसङ्खातेन नन्दिरागेन सहगताति नन्दिरागसहगता, नन्दिरागेन सद्धिं अत्थतो एकत्तमेव गताति वुत्तं होति. तत्रतत्राभिनन्दिनीति यत्र यत्र अत्तभावो तत्रतत्राभिनन्दिनी, रूपादीसु वा आरम्मणेसु तत्रतत्राभिनन्दिनी; रूपाभिनन्दिनी सद्दगन्धरसफोट्ठब्बधम्माभिनन्दिनीति अत्थो. सेय्यथिदन्ति निपातो; तस्स सा कतमाति चेति अत्थो. कामतण्हाति कामे तण्हा कामतण्हा; पञ्चकामगुणिकरागस्सेतं अधिवचनं. भवे तण्हा भवतण्हा; भवपत्थनावसेन उप्पन्नस्स सस्सतदिट्ठिसहगतस्स रूपारूपभवरागस्स च झाननिकन्तिया चेतं अधिवचनं. विभवे तण्हा विभवतण्हा; उच्छेददिट्ठिसहगतस्स रागस्सेतं अधिवचनं.
इदानि तस्सा तण्हाय वत्थुं वित्थारतो दस्सेतुं सा खो पनेसातिआदिमाह. तत्थ उप्पज्जतीति जायति. निविसतीति पुनप्पुनं पवत्तिवसेन पतिट्ठहति. यं लोके पियरूपं सातरूपन्ति यं लोकस्मिं पियसभावञ्चेव मधुरसभावञ्च. चक्खुं लोकेतिआदीसु लोकस्मिञ्हि चक्खादीसु ममत्तेन अभिनिविट्ठा सत्ता सम्पत्तियं पतिट्ठिता अत्तनो चक्खुं आदासादीसु निमित्तग्गहणानुसारेन विप्पसन्नपञ्चपसादं सुवण्णविमाने उग्घाटितमणिसीहपञ्जरं विय मञ्ञन्ति, सोतं रजतपनाळिकं विय पामङ्गसुत्तकं विय च मञ्ञन्ति, तुङ्गनासाति लद्धवोहारं घानं वट्टेत्वा ठपितहरितालवट्टिं विय मञ्ञन्ति, जिव्हं रत्तकम्बलपटलं विय मुदुसिनिद्धमधुररसदं मञ्ञन्ति, कायं साललट्ठिं विय सुवण्णतोरणं विय च मञ्ञन्ति, मनं अञ्ञेसं मनेन असदिसं उळारं मञ्ञन्ति, रूपं सुवण्णकणिकारपुप्फादिवण्णं विय, सद्दं मत्तकरवीककोकिलमन्दधमितमणिवंसनिग्घोसं विय, अत्तना पटिलद्धानि चतुसमुट्ठानिकगन्धारम्मणादीनि ‘कस्स अञ्ञस्स एवरूपानि अत्थी’ति मञ्ञन्ति. तेसं एवं मञ्ञमानानं तानि चक्खादीनि पियरूपानि चेव होन्ति सातरूपानि च. अथ नेसं तत्थ अनुप्पन्ना चेव तण्हा उप्पज्जति, उप्पन्ना च पुनप्पुनं पवत्तिवसेन निविसति. तस्मा भगवा – ‘‘चक्खुं लोके पियरूपं सातरूपं. एत्थेसा तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जती’’तिआदिमाह. तत्थ उप्पज्जमानाति यदा उप्पज्जति तदा एत्थ उप्पज्जतीति अत्थो. एस नयो सब्बत्थापीति.
समुदयसच्चनिद्देसवण्णना निट्ठिता.