अप्पियसम्पयोगनिद्देसो

१९९. अप्पियसम्पयोगनिद्देसे यस्साति ये अस्स. अनिट्ठाति अपरियेसिता. परियेसिता वा होन्तु अपरियेसिता वा, नाममेवेतं अमनापारम्मणानं. मनस्मिं न कमन्ति, न पविसन्तीति अकन्ता. मनस्मिं न अप्पियन्ति, न वा मनं वड्ढेन्तीति अमनापा. रूपातिआदि तेसं सभावनिदस्सनं. अनत्थं कामेन्ति इच्छन्तीति अनत्थकामा. अहितं कामेन्ति इच्छन्तीति अहितकामा. अफासुकं दुक्खविहारं कामेन्ति इच्छन्तीति अफासुककामा. चतूहि योगेहि खेमं निब्भयं विवट्टं न इच्छन्ति, सभयं वट्टमेव नेसं कामेन्ति इच्छन्तीति आयोगक्खेमकामा.

अपिच सद्धादीनं वुद्धिसङ्खातस्स अत्थस्स अकामनतो तेसंयेव हानिसङ्खातस्स अनत्थस्स च कामनतो अनत्थकामा. सद्धादीनंयेव उपायभूतस्स हितस्स अकामनतो सद्धाहानिआदीनं उपायभूतस्स अहितस्स च कामनतो अहितकामा. फासुकविहारस्स अकामनतो अफासुकविहारस्स च कामनतो अफासुककामा. यस्स कस्सचि निब्भयस्स अकामनतो भयस्स च कामनतो अयोगक्खेमकामाति एवम्पेत्थ अत्थो दट्ठब्बो.

सङ्गतीति गन्त्वा संयोगो. समागमोति आगतेहि संयोगो. समोधानन्ति ठाननिसज्जादीसु सहभावो. मिस्सीभावोति सब्बकिच्चानं सहकरणं. अयं सत्तवसेन योजना. सङ्खारवसेन पन यं लब्भति तं गहेतब्बं. अयं वुच्चतीति अयं अप्पियसम्पयोगो नाम कथियति. सो अनिट्ठसमोधानलक्खणो, चित्तविघातकरणरसो, अनत्थभावपच्चुपट्ठानो.

सो अत्थतो एको धम्मो नाम नत्थि. केवलं अप्पियसम्पयुत्तानं दुविधस्सापि दुक्खस्स वत्थुभावतो दुक्खोति वुत्तो. अनिट्ठानि हि वत्थूनि समोधानगतानि विज्झनछेदनफालनादीहि कायिकम्पि दुक्खं उप्पादेन्ति, उब्बेगजननतो मानसम्पि. तेनेतं वुच्चति –

दिस्वाव अप्पिये दुक्खं, पठमं होति चेतसि;

तदुपक्कमसम्भूत-मथ काये यतो इध.

ततो दुक्खद्वयस्सापि, वत्थुतो सो महेसिना;

दुक्खो वुत्तोति विञ्ञेय्यो, अप्पियेहि समागमोति.