१२. आसेवनपच्चयनिद्देसवण्णना
१२. आसेवनपच्चयनिद्देसे पुरिमा पुरिमाति सब्बनयेसु समनन्तरातीताव दट्ठब्बा. कस्मा पनेत्थ अनन्तरपच्चये विय ‘‘पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मान’’न्तिआदिना नयेन भिन्नजातिकेहि सद्धिं निद्देसो न कतोति? अत्तनो गतिं गाहापेतुं असमत्थताय. भिन्नजातिका हि भिन्नजातिकानं अरूपधम्मानं आसेवनगुणेन पगुणबलवभावं साधयमाना अत्तनो कुसलादिभावसङ्खातं गतिं गाहापेतुं न सक्कोन्ति. तस्मा तेहि सद्धिं निद्देसं अकत्वा ये येसं वासनासङ्खातेन आसेवनेन पगुणतरबलवतरभावविसिट्ठं अत्तनो कुसलादिभावसङ्खातं गतिं गाहापेतुं सक्कोन्ति, तेसं तेहि समानजातिकेहेव सद्धिं निद्देसो कतोति वेदितब्बो. अथ विपाकाब्याकतं कस्मा न गहितन्ति? आसेवनाभावेन. विपाकञ्हि कम्मवसेन विपाकभावप्पत्तं कम्मपरिणामितं हुत्वा वत्तति निरुस्साहं दुब्बलन्ति तं आसेवनगुणेन अत्तनो सभावं गाहापेत्वा परिभावेत्वा नेव अञ्ञं विपाकं उप्पादेतुं सक्कोति, न पुरिमविपाकानुभावं गहेत्वा उप्पज्जितुन्ति. कम्मवेगक्खित्तं पन पतितं विय हुत्वा उप्पज्जतीति सब्बथापि विपाके आसेवनं नत्थीति आसेवनाभावेन विपाकं न गहितं. कुसलाकुसलकिरियानन्तरं उप्पज्जमानम्पि चेतं कम्मपटिबद्धवुत्तिताय आसेवनगुणं न गण्हातीति कुसलादयोपिस्स आसेवनपच्चया न होन्ति. अपिच नानाजातिकत्तापेते न होन्तियेव. भूमितो पन आरम्मणतो वा नानाजातिकत्तं नाम नत्थि. तस्मा कामावचरकुसलकिरियामहग्गतकुसलकिरियानम्पि, सङ्खारारम्मणञ्च अनुलोमकुसलं निब्बानारम्मणस्स गोत्रभुकुसलस्स आसेवनपच्चयो होतियेवाति अयं तावेत्थ पाळिवण्णना. अयं पन आसेवनपच्चयो जातितो ताव कुसलो अकुसलो किरियाब्याकतोति तिधा ठितो. तत्थ कुसलो भूमितो कामावचरो रूपावचरो अरूपावचरोति तिविधो होति, अकुसलो कामावचरोव किरियाब्याकतो कामावचरो रूपावचरो अरूपावचरोति तिविधोव, लोकुत्तरो आसेवनपच्चयो नाम नत्थीति एवमेत्थ नानप्पकारभेदतो विञ्ञातब्बो विनिच्छयो.
एवं भिन्ने पनेत्थ कामावचरकुसलं अत्तनो अनन्तरस्स कामावचरकुसलस्सेव. यं पनेत्थ ञाणसम्पयुत्तं, तं अत्तना सदिसवेदनस्स रूपावचरकुसलस्स अरूपावचरकुसलस्स लोकुत्तरकुसलस्साति इमेसं रासीनं आसेवनपच्चयो होति. रूपावचरकुसलं पन रूपावचरकुसलस्सेव. अरूपावचरकुसलं अरूपावचरकुसलस्सेव. अकुसलं पन अकुसलस्सेव आसेवनपच्चयो होति. किरियतो पन कामावचरकिरियसङ्खातो ताव कामावचरकिरियस्सेव. यो पनेत्थ ञाणसम्पयुत्तो, सो अत्तना सदिसवेदनस्स रूपावचरकिरियस्स अरूपावचरकिरियस्साति इमेसं रासीनं आसेवनपच्चयो होति. रूपावचरकिरियसङ्खातो पन रूपावचरकिरियस्सेव, अरूपावचरकिरियसङ्खातो अरूपावचरकिरियस्सेव आसेवनपच्चयो होति. विपाको पन एकधम्मस्सापि एकधम्मोपि वा कोचि विपाकस्स आसेवनपच्चयो नत्थीति एवमेत्थ पच्चयुप्पन्नतोपि विञ्ञातब्बो विनिच्छयोति.
आसेवनपच्चयनिद्देसवण्णना.